بانک مقالات جغرافیا
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):106-118. |
| صداقت كردار عبداله,وكيلي غلام علي |
|
در اين مقاله تلاش شده است که با توجه به موقعيت جغرافيايي چند شهر بزرگ ايران، از جمله تهران، که در دامنه کوهستان قرار گرفته اند؛ آثار کلي کوهستان بر جو در مقياس همديدي، از جمله شکل گيري امواج پس کوه و تقويت سامانه هاي جوي، ساز و کار بادهاي کوهدشت و دشتکوه، بررسي شود. اهميت اين بادهاي محلي، به ويژه در مورد شهرهايي مانند تهران، در مطالعات مربوط به مدل سازي پخش و پراکنش آلودگي هواست. به اين منظور، ضمن نگاهي کلي به وضعيت اقليمي تهران، نتايج کاربست يک مدل مقياس توزيع جريان باد سطحي روي ناهمواري پيچيده براي اين شهر ارائه شده است. اساس علمي اين مدل بر مبناي ساز و کار واداشته گرمايي مربوط به بادهاي محلي کوه- دره- دشت است که در اغلب موارد از عوامل اصلي انتقال آلودگي هوا در شهر تهران به شمار مي روند. از جمله موارد استفاده ديگر اين مطالعه مي توان به کاربردهاي گسترده آن در مطالعات مربوط به پخش و پراکنش آلودگي هوا، مطالعات مربوط به انرژي باد و نيز شناسايي محل وقوع فعاليت هاي همرفتي اشاره کرد. اين مطالعات مبناي بسيار خوبي براي طراحي و اجراي مدل هاي عددي کيفيت آلودگي هوا محسوب مي شوند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):119-132. |
| رامشت محمدحسين,شوشتري ن. |
|
بررسي آثار مرفولوژيکي يخبندان هاي کواترنر ايران موضوع مورد علاقه بسياري از محققان بوده که مي توان شروع آن را به ژاک دومرگان (1890) نسبت داد. در اين ميان رديابي پاره اي از پديده ها سهل تر و پاره اي ديگر به واسطه غير محتمل تر بودن آن کمتر مورد ارزيابي محققان قرار گرفته و از آن جمله مي توان از وجود آثار يخسارها يا کلاهک هاي يخي نام برد. نکته در خور تعمق در اين زمينه توجه زمين ريخت شناسان به تغييرات اقليمي و دنبال کردن آثار ژئومرفيک ناشي از آن در سطوح اراضي است. اين بررسي ها توانسته، آنها را با روش هاي خاصي آشنا سازد به طوري که با تمسک به پديده هاي ژئومرفولوژي ناشي از عملکرد يخ در آن دوران، قادر به محاسبه و برآورد رقومي ويژگي هاي اقليمي عصر يخبندان شده اند. در مطالعات اخير کشف و بسط نظريه هاي جديد در مورد مکان هايي است که محققان پيشکسوت کمتر تصور وجود آثار عملکرد يخ در آنها را مي داده اند محور نوآوري و بداعت در اين گونه پژوهش هاست. آن چنان که بررسي هاي انجام شده بر روي چاله هاي برودتي ايران نشان مي دهد چهار کانون برودتي در ايران وجود دارد که پهنه وسيعي از ايران را در بر مي گيرد و به غير از آثار معمول يخچالي، پديده هاي ديگر يخچالي چون يخسارها نيز در اين نواحي قابل رديابي است (نعمت الهي،1382) |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):133-143. |
| شايان سياوش* |
| * گروه جغرافيا، دانشگاه تربيت مدرس |
|
در اين مقاله ضمن معرفي اجمالي حوضه گاماسياب در غرب کشور (دشت نهاوند)، برخي ويژگيهاي عمومي، زمين شناختي، ژئومورفولوژيکي و هيدرولوژيکي اين حوضه معرفي شده اند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):144-154. |
| يماني مجتبي,حسين زاده محمدمهدي |
|
بخش عمده اي از شهرها و آباديها در امتداد رودخانه ها و به ويژه در روي پادگانه هاي رودخانه اي استقرار يافته اند. از دلايل اصلي اين استقرار دسترسي به آب اين رودها به منظور بهره برداري زراعي، شرب و صنعت و از طرفي مساعد بودن توپوگرافي و خاک اين زمين ها، مي باشد. اين زمين ها تحت تاثير ديناميک رودخانه و تغييرات دبي، همواره در معرض خطراتي از جمله سيلاب و ناپايداري بستر، در نتيجه حرکات پيچان رودي است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| رحيم زاده فاطمه,عسگري احمد |
|
دما يک متغيير ترموديناميک و مهم جوي است که تغيير آن منشا بسياري از تغييرات فيزيکي، شيميايي و زيست محيطي بوده و اندازه گيري هاي آن در جو در مقايسه با ساير عناصر جوي از سابقه طولاني تري برخوردار است. عليرغم وجود شواهدي براي تغييرات دما و هشدار تني چند از دانشمندان در سالهاي 1947 و 1948 راجع به گرم شدن کره زمين، عقيده مبتني بر ايستايي اقليم تا دهه 1970 کماکان وجود داشت. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):172-186. |
| اميري منوچهر,نظري پويا هادي,مظاهري حبيب اله |
|
دشت فامنين کبودر آهنگ در شمال استان همدان واقع شده و ضخامت رسوبات سفره آبدار آن به 100-70 متر مي رسد که بهره برداري از آن بيش از ظرفيت سفره بوده و ساليانه حدود 3-2.5 متر افت در سطح آب سفره وجود دارد. در طي ده سال اخير حداقل حدود 19 فروچاله کوچک و بزرگ در سطح دشت به وجود آمده که سبب نگراني ساکنين دشت شده است. بر اساس پيمايشها، بررسي ها و اندازه گيري هاي صحرايي مشخصات و مختصات اين فروچاله ها شناسايي، ثبت و از نتايج حاصله مشخص گرديد که وجود حفره هاي انحلالي، مجاري آب، سيستم درز و شکاف در سنگ بستر آهکي و پمپاژ آب موجود در آنها عامل اصلي توليد فروچاله هاي منطقه بوده است. عواملي چون ماسه شويي لايه ها، خروج گاز از چاه ها و افت سريع سطح آب زيرزميني نيز در تسريع وقوع فروچاله ها دخيل هستند. لذا جهت جلوگيري از پديده فوق بايستي 1- از کف کني و حفاري در سنگ بستر خودداري شود، 2- جهت جلوگيري از ماسه شويي چاه هاي آب بايستي از گراول پک مناسب استفاده شود و 3- تمامي چاه هايي که در سنگ بستر حفاري شده و آبدهي بالايي دارند تعطيل شوند. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):187-210. |
| تقوايي مسعود,سرايي محمدحسين |
|
اگر توسعه پايدار شهري را کارآمدي اقتصادي، عدالت اجتماعي و حفظ محيط زيست بدانيم، يکي از شرطهاي مهم تحقيق آن بهينه سازي بهره گيري از زمين شهري است. امروزه به اين مهم در شهرهاي ما و از جمله شهر يزد توجه چنداني نمي شود. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي تابستان 1383; 19(2 (پياپي 73)):211-224. |
| كريمي پور يداله,محمدي حميدرضا |
|
شناخت ساخت و کار (مکانيزم) قاچاق کالا، علل شکل گيري، ابعاد و آينده اين پديدار براي اقتصاد ملي حياتي است؛ اما تاکنون در کشور ما در سطح دانشگاهي مورد توجه جدي نبوده است. اين پژوهش به عنوان گامي کوچک بدون ورود يا توقف در مباحث ضروري مفهومي و درعين حال براي پرهيز از کلي گويي، تلاش کرده است تا قاچاق و شکل هاي مبارزه کنوني با آن به ويژه دلايل ناکارايي شيوه هاي جاري مقابله دولت ايران با اين پديدار را در مقياس استان هرمزگان، با نگرشي تحليلي به نقد کشد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):7-24. |
| مهرشاهي داريوش,مهرنهاد حميد |
|
استان يزد با وسعت بيش از يکصد و سي و يک هزار کيلومتر مربع، به نسبت مساحت خود، پس از استان سيستان و بلوچستان، بيشترين نواحي کويري و بياباني کشور را در بر مي گيرد. استان بر اثر تنوع و تضاد ارتفاع همراه با تفاوت شکل و جهت ناهمواري ها، از تنوع نسبي طبيعي، زيستي و جمعيتي برخوردار شده است. از ديدگاه طبيعي يکي از علل مهم اين تنوع وجود واحدهاي مختلف مورفوتکتونيک يا پيکر زميني ساختي است که ناشي از باقي ماندن آثار فعاليت ها و رويدادهاي تکتونيکي از دوره هاي بسيار قديم (پرکامبرين) تا بسيار جديد (کواترنر) مي باشد. در اين مقاله ويژگي ها و روندهاي فضايي تکتونيکي استان يزد براي تشريح شرايط مورفوتکتونيک منطقه مورد بررسي قرار مي گيرند. اين نوع بررسي ها مي توانند به عنوان مقدماتي جهت مطالعات خاص و محلي براي شناخت مسايل تکتونيکي موضعي، از جمله احتمال وقوع زمين لرزه، مورد استفاده قرار گيرند.
|
| كليد واژه: ژئومورفولوژي، تكتونيك، مورفوتكتونيك، جغرافياي طبيعي، يزد، ايران. |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):37-51. |
| حكمت نيا حسن,زنگي آبادي علي* |
| * دانشگاه اصفهان |
|
در اين مقاله شاخص هاي پايداري در سطح محلات شهر يزد و دستيابي به ميزان نابرابري هاي محله اي مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است. روش پژوهش «توصيفي - تحليلي» است که از مدلهاي کمي و نرم افزارهاي رايانه اي استفاده شده است. برابر بررسي هاي صورت گرفته، محله صفائيه به عنوان پايدارترين و کشتارگاه ناپايدارترين محلات شناخته شده اند. در مجموع از 45 محله، 4 محله پايدار، 28 محله نيمه پايدار و 13محله ناپايدار بوده اند. محلات پايدار در حومه شهر، با گسترش شتابان شهرنشيني با سکونت اقشار ثروتمند شکل گرفته است. دراين محلات دسترسي به خدمات در زمينه هاي مختلف مناسب، مساکن استاندارد و امکانات زندگي فراهم است. در حالي که در محلات ناپايدار که اکثر در محدوده بافت قديم شهر و حاشيه آن واقع شده اند، عدم تطابق افزايش جمعيت با نيازهاي خدماتي و اکولوژيکي، مساکن غيراستاندارد، کوچه هاي تنگ و باريک وکمبود فضاهاي باز و سبز بر ميزان ناپايداري شدت بخشيده است. بنابراين نيل به توسعه پايدار در اکثر محلات شهر يزد تنها با بکارگيري راهبردهاي منطبق بر نقاط قوت وضعف و تقويت شاخص هاي ضعيف ممکن است. در غير اين صورت نه تنها بازده پايداري محلات ارتقا نمي يابد بلکه روز به روز کاهش يافته و تحت فشار قرار مي گيرد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):52-72. |
| احمدي سيروس* |
| * دانشگاه تربيت مدرس، مرکز مطالعات آفريقا |
|
آفريقا در دهه گذشته شاهد بحران ها، درگيري ها، کودتاها و نزاع هايي بود که برخي از آنها خسارات فراواني برجاي نهاندند. در اوايل دهه 1990 قوم طواراق در شمال مالي به دليل انزواي سياسي و عمراني منطقه دست به شورش زد. طي پنج سال، شورش در آستانه تبديل شدن به يک جنگ داخلي بود اما به دليل اينکه شورش حمايت خارجي مهمي نيافت و شرايط منطقه برقراري صلح را ايجاب مي نمود دولت و قوم طوارق بر مبناي مذاکره و گفتگوي سازنده به توافق رسيدند و موافقتنامه صلح (در سال 1995) به امضا رساندند. طي مراسمي (درسال 1996) هزاران سلاح متعلق به شورشيان در آتش سوزانده شد و صلح و آرامش در منطقه برقرار گرديد. در اين تحقيق نگارنده به بررسي زمينه سياسي جغرافيايي بروز اين شورش پرداخته وسپس با بررسي آداب، سنن و فرهنگ قوم طوارق و نقش قدرتهاي خارجي در بحران و تداوم آن، زمينه ها و علل پايان يافتن بحران را بيان مي دارد.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):73-86. |
| لشني زند مهران,تلوري عبدالرسول |
|
از جمله مهمترين مراحل ارزيابي وضعيت خشکسالي در هر منطقه تعيين شاخص هايي به منظور تحليل ميزان شدت و تداوم خشکسالي درآن منطقه است. در اين تحقيق شاخص بارش استاندارد با در نظر گرفتن مزايايي که در تحليل منطقه اي و ايجاد ارتباط زماني بين رخدادهاي خشکسالي در نواحي مختلف يک پهنه دارد انتخاب و با بکارگيري نرم افزارهاي GIC همچون Ilwis و Arc view نقشه هاي پهنه بندي ماهانه خشکسالي براي يک دوره سي ساله تهيه شد. سپس با استفاده از داده هاي حاصل از مساحي نقشه هاي ماهانه خشکسالي، سري هاي زماني ميانگين ماهانه شدت خشکسالي براي هر حوضه به دست آمد. در اين مرحله با توجه به قابليت هاي بسيار بالاي الگوهاي رياضي سري زماني در پيش بيني پديده هاي مختلف، پس از تحليل سري هاي زماني ميانگين ماهانه شدت خشکسالي و انتخاب مناسب ترين الگو براي هر يک از آنها، اقدام به پيش بيني ماهانه شاخص شدت متوسط خشکسالي براي شش حوضه واقع در غرب کشور گرديد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):25-36. |
| خورشيددوست علي محمد,قويدل رحيمي يوسف |
|
در اين مقاله داده هاي مربوط به عنصر اقليمي بارش در فصول مختلف يک دوره آماري 41 ساله براي ايستگاه هايي از استان آذربايجان شرقي جهت تحليل آماري داده هاي خام بارش و مدل سازي، محاسبه وپيش بيني فصول مرطوب و خشک زمستانه مورد استفاده قرار گرفته است. روش اصلي مورد استفاده دراين پژوهش عبارت از روش تجزيه و تحليل سريهاي زماني است و براي تبيين نوسانات بارش، ازمدلهاي نوساني و ميانگين متحرک و براي پيش بيني فصول آتي مرطوب و خشک از مدل پيش بيني سري زماني تجزيه استفاده شده است. به منظور تعيين کمي و تفکيک فصل مرطوب و فصل خشک، روش بارش استاندارد شده (SPI) به کار رفته است. |
| كليد واژه: مدل سازي بارش، فصول مرطوب وخشك، سري زماني تجزيه، بارش استاندارد شده مك كال، آذربايجان شرقي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):105-117. |
| بياتي خطيبي مريم* |
| * گروه پژوهش هاي جغرافيايي دانشگاه تبريز |
|
دامنه هاي شمالي قوشه داغ با توجه به شرايط ليتولوژيکي، هيدرولوژيکي، جهت گيري دامنه ها، اقليم (و گاه پالئو کليما) و ويژگيهاي سازندهاي سطحي، از مستعدترين مناطق براي وقوع لغزشها، محسوب مي شوند. سهم عوامل خارجي و داخلي در وقوع لغزش ها در سرتاسر منطقه يکسان نيست. در بخش هايي از منطقه به دليل افزايش رطوبت در سازندهاي سطحي تشکيل دهنده شيب هاي طبيعي، در برخي فصول حرکت مواد دامنه اي به طور دوره اي صورت مي گيرد. در فصول پرآب اين جابجايي مختص به لايه رسي کم ضخامت در روي دامنه ها است. اما در بخش اعظم منطقه، سازندهاي سطحي به توجه به ويژگيهايي که دارند، نسبت به دريافت رطوبت عکس العمل شديدي از خود نشان مي دهند. در چنين بخش هايي، سهم عوامل خارجي در وقوع لغزش ها بسيار برجسته تر از عوامل داخلي است. حد پلاستسيته (PL%) در10 نمونه جمع آوري شده، از 26 (نزديکي روستاي کوتلر)، تا فاقد پلاستستيته (N.P)، (بخش هاي ديگر منطقه) متفاوت است.
|
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| تحقيقات جغرافيايي بهار 1383; 19(1 (پیاپی 72)):87-104. |
| صلاحي برومند* |
| * گروه جغرافياي طبيعي دانشگاه آزاد اسلامي اردبيل |
|
انرژيهاي پاک يا تجديد شونده به عنوان يکي از پايه هاي اساسي رشد و توسعه کشورها در آينده خواهند بود. لذا پتانسيل سنجي اين انرژيها از هم اکنون الزامي است. در اين مقاله پتانسيل انرژي باد در ايستگاههاي سينوپتيک استان اردبيل با استفاده از داده هاي بلند مدت سه ساعته سمت و سرعت باد، مورد بررسي قرار گرفته است. با توجه به مطالعات به عمل آمده، چگالي توان باد در ايستگاههاي اردبيل، خلخال، پارس آباد و مشکين شهر به ترتيب 026/342، 668/60، 363/72 و 383/430 وات در متر مربع است. احتمال تجربي داده ها با استفاده از تابع توزيع پيوسته احتمال ويبول محاسبه شده و با توجه به آزمون کي دو،اين تابع به عنوان تابعي مناسب براي برارزش داده هاي باد شناخته شده است.با توجه به تعداد ساعات وزش بادهاي بالاتر از 4 متر در ثانيه در سال، ايستگاه سينوپتيک اردبيل مي تواند به عنوان مکاني مناسب جهت بهره برداري از انرژي باد به حساب آيد. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |