بانک مقالات جغرافیا

وقتي تنش هاي درون يك كشور در سطح ملي توسعه نيابد و فقط در نواحي خاص از سرزمين استمرار يابد نوعي احساس منطقه گرايي در مقابل ملي گرايي در ميان مردم آن ناحيه ايجاد مي شود كه گاه منجر به تقويت مركزگريزي مي شود و در نتيجه يكپارچگي ملي را دچار آسيب مي كند. در كشورهاي توسعه يافته كه احساس منطقه گرايي به كم رنگ ترين حد خود رسيده است، آنچه سبب تهديد دولت ها مي شود، وجود حفره هاي دولت است كه در آن تبهكاري سازمان يافته بدون تعصب به هويت محلي يا مكاني، موجوديت دولت را مورد چالش قرارمي دهد. اين حفره ها مي تواند از نوع اجتماعي، فرهنگي يا اقتصادي باشد.
عمده ترين حفره هاي دولت در ايران عبارتند از: توزيع مواد مخدر، رشد بي قانوني، توسعه تبهكاري و تهديد سلامت جامعه، مهاجرت هاي غير قانوني، كانون هاي تصميم گيري سياسي بر عليه حكومت و چالشگران ساختار حكومتي. دولت ها براي مقابله با اين حفره ها رويه هاي مشترك و گاه نيز رويه هاي منحصر به فرد دارند، دولت ايران نيز از به كار بردن اين رويه ها مستثني نيست. در مقابل حفره هاي سياسي، دولت ها به شدت حساس اند و هر ساله بودجه هاي كلاني را براي انهدام حفره هاي سياسي به كار مي گيرند. در شناسايي و انهدام حفره هاي اجتماعي دولتها حساسيت كمتري دارند، چرا كه وجود اين حفره ها تهديدي براي حاكميت نيست. حفره هاي اقتصادي گاه توسط اجزا عناصري از دولت ها ايجاد مي شود و گاه نيز دولتها براي تداوم پايه هاي حاكميت خود آنها را منهدم مي كنند. و بالاخره حفره هاي فرهنگي كه در مواردي منجر به استمرارحكومت مي شود و با چشم پوشي دولتها اين حفره ها استمرار مي يابند. در اين مقاله حفره هاي دولت به طور عام و حفره هاي دولت در ايران به طور خاص مورد بررسي قرار گرفته است.

امروزه مدل هاي ارتفاعي در زمينه هاي مختلف کاربرد وسيعي پيدا نموده است. به طوري که بسياري از پژوهش هاي کاربردي و توسعه اي بر اساس آن انجام مي شود. چون هدف مدل هاي ارتفاعي ساخت رويه زمين مي باشد و رويه زمين را پستي و بلندي ها تشکيل مي دهد، لذا ساخت مدل هاي ارتفاعي بدون توجه به شرايط ژئومرفولوژيکي بر طبيعت زمين منطبق نمي شود. از طرف ديگر چون متغير ارتفاع از يکپارچگي و پيوستگي برخوردار است و تغييرات آن تابع جهت و فاصله مي باشد، لذا انتخاب مدل ساخت پوسته زمين با روش هاي آمار کلاسيک غير دقيق مي باشد. در نتيجه براي ساخت مدل هاي ارتفاعي توجه به شرايط مرفولوژيکي و روش هاي آمار زمين در درون يابي و روش هاي اصلاح مدل هاي ارتفاعي ضروري مي باشد.
اين پژوهش روش هاي توليد مدل هاي ارتفاعي را در حوضه سد گلستان 2 اجرا نموده و نتايجي ارزشمند کسب نموده است كه از جمله استفاده از روش هاي نمونه گيري نامنظم در مسير عوارض ژئومرفولوژيکي، عدم استفاده از منحني هاي ميزان در مدل ارتفاعي، کاربرد بهتر روش مثلث بندي نسبت به درون يابي براي نمايش عوارض زمين، استفاده از رونديابي و واريوگرافي براي درون يابي دقيق تر ارتفاع، ارزيابي مدل ارتفاعي توسط تصاوير ماهواره اي و عکس هاي هوايي و ... مي باشند.

رودخانه هايي كه آبهاي توده كوهستان سهند را به طرف دو آبگير عمده زهكشي مي كنند، در دره هاي نسبتا عميقي جاري هستند. انحناي نيمرخ طولي اين دره ها كه منعكس كننده ويژگي هاي ژئومرفولوژيك، رخدادهاي تكتونيكي و اقليمي هستند، بسيار متفاوتند است. در اين مقاله سعي شده تا اين تفاوت ها با توجه به ميزان انحناي نيمرخ طولي دره ها بررسي و با تكيه بر نتايج حاصل از تحليل رگرسيوني، مراحل تحول دره ها تعيين و روند تحول آنها پيش بيني گردد. به همين منظور براي هر نيمرخ طولي يازده دره اصلي سهند با استفاده از داده هاي حاصل از اندازه گيري فاصله و ارتفاع آنها تحليل رگرسيوني صورت گرفته و با بهره گيري از انواع توابع رياضي يعني توابع نمايي، خطي، تواني و لگاريتمي مراحل تحول هر دره تعيين شده است. به منظور تفكيك دره هايي كه از نظر مراحل تحول، روند يكساني را طي مي كنند، دره هاي منطقه با توجه به نوع تابع گروه بندي شده و نتيجه گيري هاي نهايي با عنايت به شواهد ميداني صورت گرفته است. تفاوت در نوع تابع در واقع ميزان انحناي نيمرخ طولي دره ها و تفاوت در مراحل تحول آنها را نشان مي دهد.
نتايج بررسي ها نشان مي دهد كه، آن دسته از دره هاي سهند كه نيمرخ طولي آنها از انحناي بيشتري برخوردار بوده اند، با تابع نمايي، دره هايي با نيمرخ هاي داراي انحناي كمتر، با تابع تواني و نيمرخ هاي تقريبا بدون انحنا و نزديك به خط راست، با تابع خطي برازش شده اند.

در ايران همه ساله پهنه هاي وسيعي از اراضي مرغوب و حاصلخيز سواحل رودخانه و مسيل ها بر اثر عبور جريان هاي سيلابي فرسايش يافته و تخريب مي شوند. بنابراين جهت ساماندهي و مديريت رودخانه ها و كنترل فرسايش لازم است كه ضمن شناخت و پيش بيني رفتار هيدروليكي جريان، نواحي مستعد فرسايش كناري شناسايي گرديده و اقدامات لازم جهت كنترل آنها به عمل آيد. به همين علت در تحقيق حاضر وضعيت فرسايش كناري رودخانه بابلرود مورد بررسي قرار گرفت كه بدين منظور ابتدا مسيري از رودخانه به طول 5.5 كيلومتر انتخاب و پس از تهيه نقشه هاي 1:1000 منطقه با استفاده از الحاقيه HEC-GeoRAS كه امكان لينك مدل  HEC- RASو نرم افزارArcView  را فراهم مي سازد، 103 مقطع عرضي به مدل معرفي و مقادير ضريب زبري مانينگ براي هر يك از مقاطع در بستر و سيلابدشت هاي ساحل چپ و راست تعيين شدند. با معرفي مشخصات جريان، مشخصات هندسي و ضريب زبري مانينگ به نرم افزار HEC-RAS، مشخصات جريان در دوره هاي بازگشت مختلف محاسبه گرديده و جهت تعيين و شناسايي نقاط مستعد فرسايش و رسوبگذاري، مقادير حداكثر و حداقل تنش برشي سواحل راست، چپ و كانال اصلي هر مقطع در دوره هاي بازگشت مختلف تعيين و نهايتا مناطق در معرض خطر فرسايش مشخص گرديد كه بازديدها و بررسي هاي ميداني نيز نشانگر صحت محاسبات و نتايج حاصل از تعيين نقاط حساس به فرسايش مي باشد.

دماي موثر استاندارد (SET) جامع ترين شاخص دمايي در ارتباط با فعاليت هاي انساني است كه تاكنون ارايه گرديده است. معمولا براي پيدا كردن دماي موثر استاندارد يك مكان در يك لحظه خاص، از نمودار استاندارد دماي موثر كه توسط موسسه آشرا طراحي گرديده است، استفاده مي شود و براي محاسبه يك لحظه، حداقل يک دقيقه وقت لازم است. هر گاه بخواهيم از آمار روزانه و ساعتي ايستگاه هاي سينوپتيكي براي دوره هاي حداقل چند ساله استفاده كنيم. روش مذكور به دليل حجم زياد داده ها زمان بر مي باشد. بنابراين برنامه اي به زبان دلفي با بهره گيري از مدل شبكه هاي عصبي نگاشته شد. اين برنامه محاسباتي توانست دماي موثر روزانه و ساعتي 130 ايستگاه سينوپتيکي کشور كه به روش ترسيمي بيش از 3000 ساعت وقت لازم داشت را در مدتي كمتر از يک ساعت انجام دهد. در طراحي اين نرم افزار که به زبان دلفي نوشته شده از نرم افزارهاي ,Excel ,Access Data fit وMatlab  نيز استفاده شده و داراي1540 خط برنامه است.

در طراحي و احداث فرودگاه ها به ويژه در جهت گيري باند پرواز، عامل باد اهميت بسزايي دارد. امتداد يا امتدادهاي نشست و برخاست در جهت بادهاي غالب احداث مي شوند؛ به طوري كه در آن جهت سرعت بادهاي جانبي بر محور باند پرواز از 13 نات يا 15 مايل بر ساعت تجاوز ننموده و 95% از بادها را با احتساب بادهاي آرام جذب نمايد.
در اين پژوهش با استفاده از آمار هفده ساله ايستگاه سينوپتيك اردبيل (2000-1984) در هشت قرائت در روز و در ساعات اصلي و فرعي سينوپ و با بهره گيري از نرم افزار (WR-PLOT) تحت ويندوز، گلبادهاي شانزده جهتي ماهانه براي شناخت بادهاي غالب منطقه در ساعات اصلي و فرعي سينوپ ترسيم شده است. سپس گلبادهاي قطبي شانزده جهتي مختص محاسبات مربوط به ضريب استفاده از امتداد يا امتدادهاي نشست و برخاست با استفاده از نرم افزار اتوكد براي هر ماه ترسيم شده است. درصدهاي فراواني وزش باد از جهات شانزده گانه با منظور نمودن 13 نات باد جانبي مجاز عمود بر محور باند پرواز بر روي گلباد درج گرديده و آنگاه با تقسيم بندي گلباد به 360 درجه با فواصل 10 درجه، امتدادهاي نشست و برخاست براي ماه هاي مختلف سال طراحي شده است. از بررسي ها و مطالعات انجام يافته نتيجه مي شود كه باند 23–5 و 24-6 بيش از 95% بادها را با در نظر گرفتن بادهاي جانبي مجاز (13 نات در ساعت) در طول سال جذب مي نمايند. امتدادهاي فوق الذكر نسبت به باند33-15، باند پرواز موجود فرودگاه اردبيل 70 تا 80 درجه به سمت راست چرخش نشان مي دهند.

ظهور اينترنت و سهولت دسترسي به اطلاعات موجود آن سبب گرديده تا اكثر سازمان هاي دولتي و خصوصي اطلاعات خود را در اين شبكه قرار دهند. بيش از 70% اطلاعات موجود، داده‌هاي جغرافيايي مي باشند كه ارايه اين اطلاعات جغرافيايي بر روي اينترنت مستلزم توسعه معماري و نرم افزارهاي خاص همچون خادم هاي نقشه اي گرديده است. در توسعه اين سسيتم هاي اطلاعاتي طراح امكان بهره جستن از انواع معماري ها، نرم افزارها و فرمت ها را دارد؛ ولي انتخاب مناسب ترين حالت كه جواب گوي اهداف سيستم اطلاعات جغرافيايي تحت اينترنت (Web GIS) باشد، مستلزم اطلاع از نكات تكنيكي  Web GISو مزايا و معايب هر كدام از متدها در يك پروژه خاص است.
در اين تحقيق ابتدا تكنولوژي سيستم اطلاعات جغرافيايي تحت اينترنت از نظر معماري، نقشه هاي اينترنتي، و نرم افزارهاي متداول آن مورد بحث قرار گرفته و سپس مراحل توسعه يك Web GIS موفق آورده شده و در انتها روند استفاده از اين دستاوردها در طراحي پروژه Web GIS راه هاي كشور شرح داده شده است.

در اين مقاله توليد الکتريسيته هسته اي در ايران با تمرکز بر روي جنبه هاي زيست محيطي، مورد ارزيابي قرار گرفت. رشد سريع جمعيت و بالا رفتن استانداردهاي زندگي موجب افزايش چشمگير مصرف الکتريسيته در دهه هاي آتي در ايران خواهد شد. تامين تقاضاي انرژي الکتريکي در سال 1430، نياز به ظرفيت توليد الکتريسيته حدود 120000MW دارد. در حال حاضر الکتريسيته توليدي برخي کشورهاي جهان، عمدتا از انرژي هسته اي تامين مي گردد. توليد الکتريسيته هسته اي در واقع هيچيک از گازهاي گلخانه اي را منتشر نمي سازد. محاسبات آماري نشان داد توليد 10 و 20 درصد الکتريسيته هسته اي در سال 1400 در ايران، انتشار CO در بخش انرژي را تنها در اين سال، به ترتيب 9.3 و 18.6 درصد کاهش مي دهد. در ايران تاکنون هزينه هاي خارجي توليد الکتريسيته برآورد نشده است. در اين تحقيق هزينه هاي خارجي توليد الکتريسيته هسته اي برآورد شد. اين مطالعه نشان داد انرژي هسته اي يکي از ايمن ترين و ارزان ترين منابع توليد الکتريسيته است. در تلاش براي رسيدن به توسعه پايدار، ريسک هاي اجتماعي و تغييرات وضعيت آب و هوا ناشي از تکنولوژي هاي مختلف انرژي بايد در نظر گرفته شوند. توليد الکتريسيته هسته اي نقش مهمي در دستيابي به اهداف توسعه پايدار در ايران خواهد داشت.

به طور کلي پيامدهاي ژئوپليتيکي حادثه يازدهم سپتامبر در دو جهت کاملا مخالف خودنمايي کرده است: نخست برجسته شدن ابعاد نظري و عيني مقوله «مرز» از جنبه ژئواکونوميک، و دوم کمرنگ شدن اين ابعاد از جنبه ژئواستراتژيک. اين دو بعد ژئوپليتيکي که همچون ژانوس دو چهره اي عرصه مطالعاتي جديدي را پيش روي صاحب نظران و محققين حوزه ژئوپليتيک و جغرافياي سياسي گشوده، آثار و پيامدهاي عمده اي در منطقه خاورميانه داشته است. در يک مبحث جمع بندي شده، اين آثار و پيامدهاي متعارض در قالب پنج بعد ژئوپليتيکي سرزميني، جمعيتي - قومي، نظامي - امنيتي، سياسي - حکومتي و ژئواکونوميکي در قالب طرح خاورميانه بزرگ ظاهر شده است. استدلال اصلي مقاله آن است که تحولات ژئوپليتيکي ايجاد شده در منطقه، ناشي از تغيير نگرش نظام بين الملل نسبت به منطقه خاورميانه و معطوف به اصلي ترين هستة نظام بين الملل جديد يعني «امنيت نظام بين الملل» است.

توسعه پايدار شهري، توسعه اي همه جانبه و ناظر به ابعاد مختلف است. از اينرو مفهوم «پايداري» در كلان شهرها حول محورهاي متعددي قابل بررسي است. در اين ميان ضرورت پرداختن به موضوع «امنيت شهري» از آنجايي مهم مي نمايد كه وابستگي متقابل ميان امنيت و توسعه اجتناب ناپذير است. امنيت زمينه ساز و بستر توسعه اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي است و هم از اين عناصر تاثير مي پذيرد. رويكردهاي سنتي در باب امنيت شهري عمدتا به طور يكسويه اي به جرايم و بزهكاري هاي شهري و يا معلول ها معطوف بوده؛ در حالي كه امنيت مقوله اي چند وجهي است و در چارچوب عناصر مختلف توسعه معنا مي دهد. امروزه كلان شهر تهران با در بر گرفتن يك چهارم جمعيت شهرنشين كشور، مهم ترين قطب جمعيتي كشور است. تهران با توجه به نظام متمركز سياسي - اداري، مقر كليه نهادهاي تصميم گيرنده و مديران عالي رتبه بوده و نقش اصلي را در مديريت اقتصاد ملي ايفا مي كند. لذا بروز ناپايداري هاي امنيتي در تهران مي تواند امنيت ملي را در عرصه هاي گوناگون به مخاطره اندازد.
هدف از اين مقاله بررسي ناپايداري هاي امنيتي تهران بر اساس شاخص هاي توسعه پايدار شهري و ارايه نگرش نوين در ساماندهي فضاي امنيتي كلان شهري مي باشد. نتيجه بررسي شاخص ها نشان مي دهد كه تهران در زمينه هاي محيطي، اقتصادي و اجتماعي - فرهنگي با ناپايداري امنيتي مواجه است.

براي تحليل شرايط سينوپتيکي بارندگي دوره 21 تا 26 تير ماه 1378 نقشه هاي هواي روزانه ساعت صفر گرينويچ سطح زمين، 850، 700 و 500 هکتو پاسکال مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. روي نقشه هاي هوا، موقعيت و جابجايي سيستم هاي هوايي از قبيل سيکلون ها، آنتي سيکلون ها، جبهه ها و امواج بادهاي غربي مشخص شدند. نتايج نشان داد که گسترش و نفوذ سيستم کم فشار مونسون از سمت جنوب و جنوب شرق و سيستم هاي پر فشار مهاجر از طرف شمال باعث وقوع بارندگي در اين دوره شده است.در سطوح بالاي آتمسفر، امواج بادهاي غربي نقش بسيار مهمي را ايفا نموده است. سيستم پر فشار سبب ريزش  هواي سرد به داخل کشور و سيستم کم فشار موسمي باعث ورود رطوبت اقيانوس هند به داخل کشور شده است. تراف غربي نيز بر روي ايران حرکت کرده و به وسيله پر فشار جنب حاره بلوکه شده است.

يكي از مهم ترين محدوديت هاي منابع آب هاي سطحي در ايران مشكل شور شدن بر اثر عوامل مختلف طبيعي است. از جمله عوامل طبيعي كه باعث پايين آمدن كيفيت آب هاي سطحي مي شود، سازند هاي زمين شناسي شور و به ويژه گنبدهاي نمكي است. رودخانه شور دهرم از جمله مهم ترين منابع آب هاي سطحي در استان فارس مي باشد كه خود از زير حوضه هاي رودخانه مند محسوب مي شود. شعبه اصلي رودخانه با رتبه 6 از ميان گنبدهاي نمكي دهرود عبور مي نمايد و پس از آن رودخانه فصلي كنار سياه با عبور از گنبد نمكي كنار سياه به آن مي پيوندد و در نهايت شاخه خوراب كه گنبد نمكي خوراب در انتهاي آن واقع شده، با عبور از اين گنبد نمكي به شعبه اصلي رودخانه مي پيوندد. در مجموع حدود 95 درصد از شوري رودخانه از گنبدهاي سه گانه ذكر شده تامين مي شود. به همراه سازندهاي تبخيري شور و چشمه هاي شوري كه خود از گنبدهاي نمكي سرچشمه مي گيرند به طور متوسط سالانه حدود 170,000 تن املاح كه بيش از 70 درصد آن را نمك تشكيل مي دهد، وارد رودخانه مي نمايد و باعث غير قابل مصرف شدن آب چه از جهت شرب و چه از جهت كشاورزي مي شود. در صورت تغيير مسير بخشي از رودخانه كه از گنبد نمكي دهرود عبور مي نمايد و جلوگيري از ورود چشمه هاي شور تا حدود زيادي مي توان از شدت شوري رودخانه جلوگيري كرد. در اين صورت مي توان در فصل زمستان از آب آن جهت مصرف كشاورزي به طور محدود استفاده نمود.