بانک مقالات علوم اجتماعی

طرح مساله: در اين مقاله، تقاضاي سيستمي حامل هاي انرژي در بخش هاي حمل و نقل و مسكن كشور ايران به تفکيک مناطق شهري و روستايي در فاصله زماني 1385-1376، به همراه آثار رفاهي حذف يارانه انرژي در اين بخش ها محاسبه شده است.
روش: برآورد توابع تقاضا با استفاده از سيستم تقاضاي تقريبا ايده آل (AIDS) و آثار رفاهي حذف يارانه انرژي و رسيدن قيمت حامل هاي انرژي به سطح قيمت هاي بين المللي (قيمت هاي سايه)، با محاسبه متغير جبراني(CV)  به دست آمده است. در انجام محاسبات از نرم افزارهاي Matlab و Excel استفاده كرده ايم.
يافته ها: نسبت هزينه حامل هاي انرژي به كل مخارج بخش حمل و نقل در دهك هاي مياني بيشتر از ساير دهك هاست و اين نسبت براي دهك دهم از بقيه كم تر است. اين نسبت در بخش مسكن با افزايش سطح رفاه، كاهش پيدا مي كند. اين نسبت ها همچنين در مناطق روستايي بيشتر از مناطق شهري است.
نتايج: نتايج نشان مي دهد تنوع حامل هاي انرژي در سبد انرژي، مي تواند سبب كاهش متغير جبراني شود و در مجموع متغير جبراني براي دهك هاي هزينه اي بالاتر، بيشتر است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: تغيير قيمت جهاني ذرت به عنوان يک نهاده مهم در توليد گوشت مرغ از طريق اثرگذاري بر بازار انواع گوشت، باعث تغييرات رفاهي زيادي مي شود. اين تغييرات رفاهي تحت تاثير الگوي انتقال قيمت از بازار جهاني به بازار داخل است.
روش تحقيق: در اين مطالعه اثر تغيير قيمت جهاني ذرت بر بازار انواع گوشت از طريق چارچوب تحليلي چندبازاري برآورد، و در ادامه رفاه توليدکنندگان، مصرف کنندگان و شاخص هاي سرشمار، شکاف و شدت فقر در سطوح مختلف تغيير قيمت بر اساس دو فرض انتقال متقارن و نامتقارن قيمت از بازار جهاني به بازار داخل محاسبه شد.
يافته ها: بر اساس نتايج، مشخص شد که افزايش (کاهش) قيمت جهاني ذرت بر توليدکنندگان اثر مثبت (منفي) و بر مصرف کنندگان و کل جامعه اثر رفاهي منفي (مثبت) دارد. آثار رفاهي در کوتاه مدت به مراتب بيشتر از بلندمدت است. همچنين افزايش قيمت جهاني ذرت باعث افزايش محسوس شاخص هاي فقر و به ويژه شاخص هاي شکاف و شدت فقر مي گردد؛ درحالي که کاهش قيمت جهاني ذرت اثر ضعيفي بر بهبود شاخص هاي فقر دارد.
نتايج: الگويي نامتقارن از انتقال منافع رفاهي و تغيير شاخص هاي فقر طبق دو سناريوي افزايش و کاهش قيمت جهاني ذرت ديده مي شود.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: اين مقاله شامل بخشي از نتايج حاصل از پژوهش كيفي با عنوان بررسي ديدگاه و تجارب معلولين جسمي ـ حركتي شهر تهران در زمينه حقوق افراد داراي ناتواني است، كه با هدف شناخت، تبيين ديدگاه و تجربه هاي افراد داراي ناتواني از مساله حقوق افراد داراي ناتواني و از جمله حق دسترسي به امكانات جامعه، به عنوان بخشي از نيازهاي افراد داراي ناتواني و عاملي براي تحقق حقوق اين افراد، تنظيم شده است.
روش: اين پژوهش به شيوه پديدارشناسي توصيفي به بررسي ديدگاه و تجارب افراد داراي ناتواني جسمي ـ حركتي در زمينه حقوق معلولين پرداخته است. در اين پژوهش با استفاده از روش مصاحبه عميق نيمه ساختار يافته، تجارب يازده نفر از معلولين جسمي ـ حركتي جمع آوري و يافته ها بر اساس روش تجزيه و تحليل كولايزي، تجزيه و تحليل شدند.
يافته ها: مطالعه مكرر جملات بيان شده توسط افراد شركت كننده در مصاحبه ها، منجر به ظهور 25 زيرمضمون و 7 مضمون اصلي پژوهش گرديد كه در نهايت در سه زمينه كلي حقوق انساني، حقوق شهروندي و حقوق خاص افراد داراي ناتواني سازمان دهي شد. يكي از مضامين ظهوريافته در اين پژوهش حق دسترسي به امكانات گوناگون جامعه است، كه از بررسي شش زيرمضمون به دست آمده از گفته هاي شركت كنندگان در پژوهش فوق به دست آمده است.
نتايج: در اين مطالعه برخي از بيانات افراد شركت كننده در مصاحبه به حق دسترسي به برخي امكانات موجود در جامعه اشاره مي كردند؛ كه اين حقوق در قالب زيرمضمون هاي حق دسترسي به مسكن، حق دسترسي به اطلاعات و آموزش، حق دسترسي به شغل، حق دسترسي به خدمات پزشكي و توانبخشي، حق دسترسي به امكانات گذران اوقات فراغت و خدمات ورزشي و حق دسترسي به اماكن و سيستم حمل و نقل طبقه بندي شدند، كه خود منجر به ظهور مضمون اصلي حق دسترسي به امكانات جامعه، به عنوان يكي از مضامين حقوق شهروندي افراد داراي ناتواني گرديد. به عبارت ديگر، مي توان گفت بر اساس ديدگاه و تجربيات افراد داراي ناتواني شرکت کننده در اين پژوهش، دسترسي به امکانات جامعه بخشي از حقوق شهروندي آن ها محسوب مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: آمارهاي گزارش شده از فقر کودک در اوايل قرن حاضر، سبب تقويت انگيزه ها براي مطالعه درباره اين موضوع شده است. با انگيزه مشابهي، اين مطالعه بر آن است كه ضمن بررسي «مباني نظري فقر کودک»، زمينه را براي تحقيقات آينده در اين باره فراهم کند.
روش: بررسي سير تاريخي مطالعات نظري انجام شده درباره بحث مذکور با توجه به نتايج مطالعات تجربي و تجربيات کشورهاي درگير موضوع.
يافته ها: فقر کودک يعني محروميت انسان هاي زير 18 سال از منابع مادي، معنوي و عاطفي لازم براي زنده ماندن و پيشرفت کردن.
نتايج: در تعريف فقر کودک، به جاي تمرکز صرف بر درآمد سرانه خانوارها، بايستي به نقض حقوق کودکان توجه شود. با چنين تعريفي، نيمي از کودکان جهان در فقر به سر مي برند و اکثر آنان در مناطق روستايي زندگي مي کنند. همچنين، دختران نسبت به پسران بيشتر در معرض خطر فقر قرار دارند.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: شكل گيري نظام و اجماع جهاني بر سر ارزش ها ، اصول، قواعد و هنجارهاي حقوق بشر باعث جهان شمولي حقوق بشر شده است كه بيش از هر چيز در كرامت انساني ذاتي مردمان سراسر گيتي ريشه دارد. سوال اساسي اين است که اصل حمايت ويژه از کودکان در برابر رفتارهاي ناقض حقوق آن ها، به عنوان بنيادي ترين اصل در زمينه هرگونه سياست گذاري راجع به کودکان، تا چه حد در سطح جهاني و نيز در سطح قوانين موضوعه بررسي شده است.
روش: اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده است. با استفاده از اسناد بين المللي مصوب نهادهاي جهاني و منطقه اي و با رويکردي تطبيقي به بررسي موضوع پرداخته شده است.
يافته ها: پس از شکل گيري نظام بين المللي حقوق بشر کودکان، حمايت ويژه از کودکان به صورت عام و در برابر رفتارهاي ناقض حقوق آن ها به صورت خاص، مورد شناسايي و پذيرش جهاني قرار گرفته است. همچنين اين اصل در قوانين اساسي اکثر کشورهاي جهان، لحاظ شده است.
نتايج: پذيرش اصل حمايت ويژه از كودكان به عنوان اصلي راهبردي در پي ريزي يک سياست تقنيني افتراقي در برابر رفتارهاي ناقض حقوق کودکان بر فرايند انتقال و جذب معيارهاي بين المللي راجع به حمايت ويژه از کودکان در قوانين موضوعه عادي ايران تاثير مثبت خواهد گذاشت.

 نسخه قابل چاپ

بيان مساله: در اين تحقيق تلاش شده تا نتايج حاصل از مطالعات درباره چهار تعيين كننده درآمد، جنسيت، آموزش و قوميت با سلامت كودكان ايران بررسي شود.
روش: اين مطالعه از نوع مطالعات توصيفي با مرور اسناد و منابع کتابخانه اي است. کليه اسناد منتشر شده در فاصله زماني 1379 تا 1385 در زمينه چهار تعيين كننده اجتماعي ساختاري مرتبط با سلامت كودكان (بر اساس مدل سازمان جهاني بهداشت) جمع آوري و پس از طبقه بندي، بررسي و تحليل شدند.
يافته ها: اكثر مطالعات، فراواني مشكلات سلامت كودكان را در خانواده هايي نشان  مي دهد كه سطح درآمدشان پايين است. مطالعات بسياري نيز ارتباط آموزش هاي رسمي و غيررسمي و سلامت را تاييد مي كنند. مطالعات محدود در زمينه سلامت کودکان در قوميت هاي مختلف تاييدکننده تفاوت هاي معنادار شيوع بيماري ها در اقوام مختلف است.
نتيجه گيري: در مجموع يافته هاي اين مطالعه نقش چهار تعيين كننده ساختاري بر سلامت كودكان در ايران را تاييد مي كند.

 نسخه قابل چاپ

هدف: مطالعه ساختار بازار کار به منظور شناخت ارتباط بين نوع شغل، محل سکونت، ويژگي هاي سرپرست خانوار و نيز فقر کودکان راهنماي مناسبي براي سياست گذاران در تخصيص منابع عمومي براي کاهش فقر کودکان است. هدف اصلي اين مطالعه فراهم کردن تصويري روشن از وقوع فقر با توجه به ارتباط فقر کودکان با بازار کار در ايران است.
روش شناسي: با استفاده از داده هاي هزينه درآمد خانوار 1385 مرکز آمار ايران ابتدا ترکيب بازار کار بر حسب مشاغل عمومي، خصوصي و اجاره بگير تعيين و سپس با استفاده از شاخص فوستر، گرير، توربک (1984) خانوارهاي فقير شناسايي شدند. در ادامه بر اساس نوع شغل سرپرست خانوار، جنسيت، ميزان تحصيلات و منطقه سکونت (شهري ـ روستايي) خانوارهاي فقير در هر زير گروه جمعيتي محاسبه، سپس نسبت کودکان عضو خانوارهاي فقير به تعداد کل کودکان محاسبه مي شود. و در ادامه با توجه به ويژگي هاي اين خانوارها به ارزيابي فقر کودکان مي پردازيم.
نتايج: از جمله نتايج اين مطالعه كه مي توان به آن اشاره کرد آن که جمعيت کثيري از کودکان فقير (80.58 درصد) در خانوارهاي با سرپرست مرد که در بخش خصوصي رسمي شاغل اند، زندگي خود را مي گذرانند. 4.35 درصد فقر کودکان در خانوارهاي زن سرپرست شاغل در بخش خصوصي قرار دارند. اين تصوير از شيوع فقر در ايران، چالش هاي به شدت مهمي را براي موفقيت هر طرح به منظور اصلاح اقتصادي فراهم مي کند.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: هدف اصلي اين تحقيق محاسبه شاخص هاي فقر در بين کودکان (افراد زير 16 سال نمونه) براي سال هاي 1386-1363، در ايران است.
روش: دراين تحقيق با استفاده از ريزداده هاي پيمايش هزينه ـ درآمد حدود 30000 خانوار، براي سال هاي 1386-1363، تعداد کودکان در خانواده هاي فقير شناسايي و سپس شاخص هاي فوستر، گرير، توربک (1984) براي جمعيت شهري و روستايي محاسبه شده است. اين توضيح لازم است که به علت کمبود تعداد مشاهدات در برخي از استان ها، استان هاي کشور از لحاظ جغرافيايي به شش منطقه تقسيم شدند.
يافته ها و نتايج: طبق يافته هاي اين مطالعه، ميزان فقر کودکان همواره بيش از ميزان فقر جمعيت در کشور بوده است. اين در حالي است که در طي دوره 1386-1363 استان هاي شمال شرق و جنوب شرق در دو بخش روستايي و شهري داراي بيش ترين ميزان فقر کودکان بودند. در بين استان هاي کشور در سال 1386 استان سيستان و بلوچستان، قم و خراسان رضوي بيش ترين و استان هاي مازندران، تهران، ايلام و اصفهان کم ترين ميزان فقر کودکان را داشته اند.

 نسخه قابل چاپ

هدف: هدف از اندازه گيري آسيب پذيري کودکان از فقر برآورد احتمال فقير شدن کودکان با توجه به ويژگي هاي اقتصادي ـ اجتماعي سرپرست خانوارهايي است که کودکان در آن ها به سر مي برند. اين سنجه مي تواند به عنوان راهنمايي براي سياست گذاران در شناسايي کودکان فقير و نيز تعيين ميزان حمايت هاي بخش عمومي عمل کند. با بهره گيري از نتايج برآورد آسيب پذيري كودكان فقير و خانواده هايشان از فقر مي توان به تخصيص مناسب كمك ها و يارانه هاي بخش عمومي به آن ها اقدام كرد.
روش شناسي: مطالعه حاضر به کمک مدل لاجيت به اندازه گيري آسيب پذيري کودکان از فقر در مناطق شهري کشور، با استفاده از داده هاي ادغام شده سال هاي 1386-1363، مي پردازد و تلاش مي کند تا با توجه به ويژگي هاي سرپرست خانوارهاي محروم، احتمال فقير شدن کودکان در کل کشور را اندازه گيري كند.
يافته ها نتايج: نتايج اين مطالعه نشان مي دهد با افزايش تعداد کودکان در خانوار، آسيب پذيري کودکان از فقر افزايش مي يابد. ارتقاء وضعيت تحصيلي و شاغل بودن سرپرست خانوار مي تواند به کاهش آسيب پذيري کودکان کمک کند. به علاوه سن و جنسيت سرپرست خانوار در تعيين آسيب پذيري کودکان از فقر اثر قابل ملاحظه اي دارد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: کودک آزاري يکي از معضلات اجتماعي است که در سال هاي اخير به كمك رسانه هاي گروهي پديدار شده و واکنش هاي اجتماعي زيادي را برانگيخته است. در اين زمينه، تلاش هاي بسياري در چند سال گذشته براي جرم انگاري آن صورت گرفته است. بدين منظور، کودک آزاري بايد تعريف و مظاهر آن نيز به صراحت تعيين شود تا بتوان آن را از اقدام هاي متعارف لازم براي تربيت اطفال تفكيك و مبارزه عليه مظاهر آن را هدفمند و متناسب كرد.
روش: اين پژوهش به روش توصيفي ـ تحليلي، با استفاده از نوشتگان جرم شناختي و جامعه شناختي موجود فارسي و انگليسي و منابع كتابخانه اي صورت گرفته است.
يافته ها: مطالعات انجام شده درباره موضوع مورد نظر مبين آن است كه در قوانين کيفري ايران، تعريف جامعي از کودک آزاري ارايه نشده و از اين رو، حمايت کيفري متناسبي از كودكان در برابر اذيت و آزار به عمل نيامده است.
نتايج: تقبيح اجتماعي کودک آزاري در حقوق كيفري، مستلزم ارايه تعريف جامعه شناختي ـ جرم شناختي از اين پديده در جامعه ايران است. تا ضمن مشخص شدن تكليف والدين، مربيان و آموزگاران در نگهداري و تربيت اطفال و دانش آموزان، كرامت انساني كودكان نيز در مقابل هرگونه سوء استفاده عليه آنان حفظ و تضمين شود.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: اين مقاله با رويكرد فقر قابليتي (Capability Poverty Approach) به بررسي تاثير برخي از موانع در برابر رشد قابليت هاي انساني مانند درآمد خانوار، نوع منزل مسکوني، منطقه محل سکونت و کار کودکان بر وقوع پديده کودک آزاري پرداخته است.
روش: مقاله برگرفته از نتايج پژوهش مروري درباره كودك آزاري است و در آن يافته هاي مطالعات پيشين در اين زمينه به صورت نظام مند و در چارچوب نظريه ساختار اجتماعي ارايه و بررسي شده اند.
يافته ها: وقوع پديده کودک آزاري متاثر از عوامل تعيين کننده فقر قابليتي مانند درآمد خانوار، نوع منزل مسکوني، منطقه محل سکونت و کار کودکان است. تقريبا همه مطالعات با بررسي انواع آزار و غفلت دركودكان تاييد كرده اند كه كودك آزاري در خانواده هاي فقير و با وضعيت اقتصادي ضعيف شايع تر از ساير طبقات است.
بحث و نتيجه گيري: در خانواده هاي فقير امكان تامين حداقل نيازهاي اساسي كودكان براي والدين ناممكن يا بسيار دشوار است، به علاوه به دليل اولويت تامين حداقل درآمد ممكن براي ادامه حيات خانواده، غفلت (Neglect) از كودكان در اين خانواده ها به طرز محسوسي بيشتر از خانواده هاي با درآمد متوسط يا بالا است.
در جمع بندي نهايي هر چند فقر تنها متغير توضيح دهنده آزار كودكان نيست اما از زواياي مختلف يكي از مهم ترين عوامل زمينه ساز کودک آزاري است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: كودكان فقير ضمن سپري کردن دوران کودکي مشقت بار، در بزرگسالي نيز تحت تاثير فقر دوران کودکي هستند و به اين ترتيب آينده آن ها متاثر از معضلات دوران کودکي خواهد بود. از اين رو توجه به رفاه کودکان فقط نشان دهنده ارزش اخلاقي جامعه نيست بلکه کودکان مهم ترين سرمايه هاي انساني و منابع براي آينده هر جامعه اي هستند. هدف از انجام اين مطالعه شناخت دقيق عوامل موثر بر فقر کودکان در خانوارها است.
روش: اين پژوهش درصد ارايه تصويري از ابعاد مختلف فقر اقتصادي کودکان در مناطق 22 گانه شهر تهران در سال 1387 است. بدين منظور با استفاده از شاخص فوستر ـ گرير ـ توربک (1984) به محاسبه نرخ فقر کودکان مي پردازد و ارتباط فقر کودکان را با ويژگي هاي مختلف خانوار بررسي مي کند. اين مطالعه ويژگي هاي شغلي، سني، جنسيتي و تحصيلي سرپرست خانوارهاي کودکان فقير را همراه با بعد اين خانوارها در مناطق 22 گانه شهر تهران به تفکيک مناطق محاسبه مي کند.
نتايج و يافته ها: نتايج مطالعه بيشترين نرخ فقر را در منطقه 19 و کمترين آن را در منطقه 3 نشان مي دهد. نرخ فقر کودکان در خانوارهاي داراي سرپرست فاقد تحصيلات عالي و شغل غيررسمي بيشتر است. بيشترين نرخ فقر کودکان مربوط به خانوارهاي زن سرپرست فاقد تحصيلات و شغل غيررسمي است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: مشکلات اجتماعي مانع تحقق توسعه اجتماعي مي شوند ـ يا دست کم روند دستيابي به آن را به تاخير مي اندازند. يکي از اين مشکلات اجتماعي، كار كودكان است. فقر در ايجاد و تداوم اين پديده نقشي اساسي ايفا مي كند. در اين پژوهش ضمن پرداختن به تاثير عامل فقر، قصد داريم نسبت همبستگي كار كودك با توسعه و رفاه اجتماعي را تعيين کنيم.
روش: اين مطالعه تحليلي با روش گروهي تقاطعي يا قطري (cross-lagged panel study) انجام شده است. 34 کشور در سطوح مختلف توسعه که آمارهاي مربوط به ميزان كار كودك و شاخص توسعه اجتماعي آن ها در سال هاي 2000 و 2006 موجود بود، انتخاب شدند. براي تحليل داده ها از روش همبستگي تقاطعي و آزمون همبستگي پيرسون استفاده شد.
يافته ها: ميزان كار كودك در سال 2000 با مقدار شاخص توسعه اجتماعي در سال 2006 و نيز مقدار شاخص توسعه اجتماعي در سال 2000 با ميزان كار كودك در سال 2006 ارتباط منفي دارند، ولي تفاوت اين دو همبستگي (به ترتيب -078. و -0.87) معنادار نيست.
نتايج: كار كودك و توسعه اجتماعي ارتباط متقابل دارند اما جهت رابطه عليت ميان آن دو همچنان نامعلوم است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: اين پژوهش با جمع آوري مطالعات درباره كودكان خياباني در تهران، جمع بندي يافته هاي مرتبط با فقر را ارايه مي دهد.
روش: مطالعه از نوع مطالعات ثانويه و با روش مرور نظام مند انجام شده و يافته ها مورد متاآناليز (فرا تحليل) قرار گرفته اند.
يافته ها: شماري از يافته هاي مطالعه شامل سطح بالاي اشتغال كودكان، بعد بالاي خانوار، شيوع بالاي بيكاري، مشاغل كم درآمد پدران، درآمد پايين خانواده، سطح پايين سواد والدين و ارتباط اكثريت كودكان با خانواده، مويد ارتباط فقر و شرايط اقتصادي خانواده با ورود کودکان به خيابان است.
نتايج: به نظر مي رسد فقر اقتصادي در ايران خطر مهمي براي خياباني شدن كودكان است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: هدف مقاله حاضر دستيابي به تحليل استراتژيك وضع كنوني كشور در خصوص فعاليت هاي مرتبط با تكامل طبيعي كودكان خردسال و ارايه راهبردها و فعاليت هاي پيشنهادي مبتني بر اين تحليل است.
روش: در مراحل پنج گانه اين مطالعه عمدتا از دو روش دلفي و گفت وشنود متمركز گروهي استفاده شد. جامعه مورد مطالعه، صاحب نظران، متخصصين و مسئولين اجرايي حوزه سلامت و تكامل كودكان در كشور بودند.
يافته ها: به منظور تحليل وضعيت موجود، نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهديدهاي اين حوزه به روش تحليل استراتژيك تعريف شده است.
نتايج: مسولان دستگاه هاي مربوطه در حوزه سلامت و تكامل كودكان در كشور، بايد توجه ويژه اي به وضعيت موجود تكامل كودكان داشته باشند.

 نسخه قابل چاپ