بانک مقالات علوم اجتماعی
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز 1388; -(46):187-228. |
| خانيكي هادي,تبريزي منصوره |
|
هدف اصلي اين مقاله، شناخت رابطه مطلوب و رضايت بخش زناشويي است. از آن جا که شکل گيري و تداوم احساس رضايت فرد از رابطه، متاثر از شرايط فردي و اجتماعي است،اين مطالعه کوشيده است در خلال ارايه معرفي رابطه رضايت بخش نزد کنش گران، تاثير نگرش اخلاقي فرد و همسرش و کنش مبتني بر آن را در فرآيند ارتباطات انساني به تصوير درآورد. |
| كليد واژه: رضايت از زندگي زناشويي، نگرش اخلاقي، کنش اخلاقي، نظريه مبنايي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي تابستان 1388; -(45):93-133. |
| سعيدي علي اصغر,اسماعيل زاده خالد,عبداله پور جمال |
|
اين نوشتار حاصل پژوهشي ميداني از بازارچه هاي مرزي سردشت و پيرانشهر در استان آذربايجان غربي است که با استفاده از روش کمي و کيفي صورت گرفته است. در اين مقاله سعي شده است با رويکرد جامعه شناختي- اقتصادي ميزان اثر گذاري بازارچه هاي مرزي به عنوان يک پديده اقتصادي بر متغيرهاي رفاهي و اجتماعي مورد ارزيابي قرار بگيرد. روش انجام اين تحقيق در بخش نظري، کتابخانه اي و اسنادي و در بخش عملي، پيمايشي مي باشد. در اين بررسي دو بازارچه «کيله» و «تمرچين» به عنوان نمونه انتخاب شده اند تا بررسي دقيق روي آن ها انجام بگيرد. در نهايت با بررسي عمقي مسئله نتايج و دستاوردهاي زير حاصل شده است: |
| كليد واژه: مرز، مناطق مرزي، جامعه شناسي اقتصادي، وضعيت رفاهي، بازارچه، هاي مشترک مرزي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):117-151. |
| شايگان فريبا* |
| * دانشگاه علوم انتظامي |
|
بررسي ويژگي هاي مشاركت كنندگان در انقلاب اسلامي ايران با هدف شناخت بيشتر مشاركت كنندگان در انقلاب و تطبيق آن با نظريه هاي موجود، در قالب تحقيقي صورت گرفت كه مقاله حاضر حاصل آن است. در اين تحقيق با بهره گيري از نظريه هاي ماركس، هانتينگتون، گر، ديويس، برينتون و نيز بررسي نظرات مربوط به انقلاب اسلامي ايران (آبراهاميان، كدي، فوكو، محمدي و امامخميني) پنج فرضيه تدوين و به روش پيمايشي با 500 نمونه از افراد 45 سال به بالا كه به روش سهميه اي انتخاب شده بودند، مورد آزمون قرار گرفت. |
| كليد واژه: انقلاب، انقلاب اسلامي ايران، مشاركت در انقلاب، حمايت از انقلاب، طبقه اجتماعي مشاركت كنندگان در انقلاب |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي تابستان 1388; -(45):135-158. |
| يزدخواستي بهجت* |
| * دانشگاه اصفهان |
|
انقلاب مشروطه ايران صحنه اي مناسب جهت بررسي حوادث تاريخي، فرهنگي، اجتماعي و سياسي ايران درسالهاي 1324 تاکنون مي باشد. |
| كليد واژه: تئوريهاي انقلاب (Theories of Revolution)، علل ساختاري (Structural Causes)، نئومارکسيستها (New Marxists)، انقلاب مشروطيت ايران (The Revolution of Iranian) |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):39-87. |
| كشاورزشكري عباس,غفاري زاهد,خليلي محسن |
|
در اين مقاله به بررسي و نقد برخي از تبيين هاي انقلاب اسلامي پرداخته شده است، كه شامل: نظريه هاي جامعه توده وار، نظام نوين جهاني، نوسازي شتابان، توسعه ناموزون، ساخت قدرت شخصي دولت، ضعف دستگاه سرکوب شاه، آسيب پذيري دولت رانتي، گفتمان و نظريه عرفاني مي باشد. شيوه کار بدين صورت است که ابتدا به بررسي سوال ها و فرضيه هاي اصلي و فرعي مطرح شده در اين آثار، پرداخته شده و سپس چارچوب نظري آنها مورد بررسي، به طور خلاصه آورده شده است و نهايتا نشان داده شده که چگونه با استفاده از اين نظريه ها انقلاب اسلامي تبيين شده است. |
| كليد واژه: انقلاب اسلامي، نظريه، جامعه توده وار، نظام نوين جهاني، نوسازي شتابان، توسعه ناموزون، ساخت قدرت، دستگاه سرکوب، دولت رانتي، نوسازي، گفتمان |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):153-187. |
| حاضري علي محمد,صالح آبادي ابراهيم |
|
رژيم هاي برآمده از انقلاب ها با دو الگوي تداوم و عدم تداوم رو به رو هستند. در انقلاب اسلامي ايران، جمهوري اسلامي به عنوان دولت - ملت در صحنه بين المللي توانست در مقابل بحران هاي سياسي خود را حفظ کند و به مدت سي سال تداوم داشته باشد. مساله اصلي مقاله بر اين امر تاکيد دارد که چه عواملي موجب تداوم سياسي رژيم جمهوري اسلامي شد. در پاسخ به اين مساله، ابتدا ادبيات نظري مورد كنكاش قرار مي گيرد و سپس بر اساس روش موردي و تاريخي تلاش مي شود تا پاسخ شايسته به اين مساله ارايه گردد. نتايج بررسي تجربي و آزمون فرضيه ها نشان داد که: |
| كليد واژه: تداوم رژيم انقلابي، رهبر کاريزما، حزب جمهوري اسلامي، جمهوري اسلامي ايران |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):189-222. |
| محسنيان راد مهدي* |
| * دانشگاه امام صادق (ع) |
|
مقاله با تکيه بر آن که در هر دو انقلاب مشروطيت و اسلامي، کاهش قدرت مرکزي منتهي به رشد فزاينده تعداد روزنامه ها شده است، از طريق تحليل محتواي سرمقاله نخستين شماره روزنامه هاي تازه انتشار در دو مقطع 891 روزه از انقلاب مشروطيت و 614 روزه از انقلاب اسلامي و با تکيه بر تعبيري از مفهوم ارزش که از نمونه تعاريف منعکس در منابع 1946 تا 2008 استخراج شده، جستجوگر تفاوت ها و شباهت هاي دو انقلاب شد. نتايج نشان داد که در هر دو انقلاب پيرامون اين امر كه چه چيزي بد و نامطلوب است، توافق بيشتري از چه چيزي خوب و مطلوب است وجود داشته، با اين تفاوت که تعدد و تنوع ارزش هاي منفي در انقلاب اسلامي به مراتب بيش از انقلاب مشروطيت بوده است. به عبارت ديگر، در انقلاب اسلامي، بيش از انقلاب مشروطيت به ارزش هاي منفي توجه شده و انقلاب اسلامي بيشتر از انقلاب مشروطيت متمرکز بر بيان نخواسته ها بوده تا خواسته ها. |
| كليد واژه: ارزش ها، انقلاب اسلامي، انقلاب مشروطيت، مطبوعات |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):223-262. |
| برزگر ابراهيم* |
| * دانشكده حقوق و علوم سياسي، دانشگاه علامه طباطبايي |
|
ادبيات علمي در باب انقلاب ها به سه دسته تقسيم مي شوند كه دسته اول به «علل شناسي» وقوع، دسته دوم به «فرايندشناسي» آغاز تا پيروزي و دسته سوم به «پيامدشناسي» داخلي و خارجي انقلاب ها مي پردازند. مقاله حاضر، در دسته سوم و حول محور تاثيرات بين المللي انقلاب اسلامي قرار مي گيرد. تاثيرگذاري انقلاب اسلامي بر جهان اسلام، واقعيتي است که از سوي صاحب نظران، نويسندگان، روشنفکران و حتي سياست مداران مخالف، مورد تاييد قرار گرفته است. در اين مقاله کوشش شده است تا يک چارچوب براي توضيح آن استخراج شود و بر اين مبنا چهار سبد براي جمع آوري حجم انبوه و عظيم داده ها در 51 کشور مسلمان نشين خاورميانه و اقليت هاي مسلمان در ساير کشورها و سازماندهي تئوريک اطلاعات در باب تاثيرگذاري انقلاب اسلامي و «رفع کمبود تئوريک در درس بازتاب انقلاب اسلامي ايران» طراحي شده است. طبق يافته ها، اين چارچوب، چهار محور دارد، شامل نگرش جامعه ايران، نگرش و رفتار دولت و رهبران ايران؛ نگرش و رفتار جامعه موردي نگرش و رفتار دولت موردي. البته اين نگرش ها و رفتارها با يكديگر تعامل داشته و در زمان هاي متفاوت، دگرگون شده است. هر يک از اين محورهاي چهارگانه نيز داراي محورهاي فرعي است. بر اين اساس محقق مي تواند اولا تصويري کلي از تاثيرات به دست آورد. ثانيا مي تواند محورهاي کلان سازماندهي اطلاعات خود را شناسايي کند و ثالثا سوالات و محورهاي قابل بررسي در هر فاز تحقيق را برجسته کند و رابعا مي تواند اين چارچوب منعطف را به مثابه الگويي جهت اعمال روش مقايسه اي بين کشورهاي پنجاه گانه به کار گيرد. |
| كليد واژه: تاثيرات منطقه اي انقلاب اسلامي ايران بر کشورهاي مسلمان نشين، روابط خارجي ايران و کشورهاي اسلامي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):263-325. |
| پناهي محمدحسين* |
| * دانشكده علوم اجتماعي، دانشگاه علامه طباطبايي |
|
بعضي انقلابات، آثار سياسي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي زيادي در کشوري که در آن واقع شده اند و در منطقه مربوطه و حتي در سطح جهان مي گذارند. انقلاب اسلامي به عنوان انقلابي شگفت انگيز و بزرگ، آثار زيادي در سطح داخلي و منطقه اي و جهاني داشته است. يکي از نتايج جهاني انقلاب اسلامي، آثار علمي آن در رشته هاي علوم سياسي و اجتماعي، خاصه در نظريه پردازي هاي انقلاب است. در اين مقاله، اثر انقلاب اسلامي در نظريه هاي انقلاب، در سه حوزه مربوط به علل وقوع انقلابات، فرايند جنبش انقلابي و پيامدهاي انقلاب، مورد بررسي قرار گرفته است. از آن جا که اين موضوع در حوزه مباحث جامعه شناسي علم قرار مي گيرد، با استفاده از نظريه انقلابات علمي توماس کوهن فرضيه كلي زير مطرح گرديد: وقوع انقلاب اسلامي ايران دگرگوني قابل توجهي در نظريه هاي جامعه شناسي انقلاب ايجاد کرده است. اين فرضيه با توجه به حوزه هاي مورد بررسي، به سه فرضيه اصلي و فرضيه هاي فرعي تر تفكيک شده و مورد بررسي قرار گرفت. روش اين تحقيق، تحليل محتواي کيفي يا مضموني 57 مقاله انگليسي چاپ شده در مجلات علمي بين المللي پيرامون انقلاب اسلامي ايران بوده است. اين پژوهش نشان داد که انقلاب اسلامي ايران، اثر غير قابل انکاري در نظريه ها و نظريه پردازي انقلاب در هر سه حوزه علل وقوع، فرايند و پيامدهاي انقلاب گذاشته است. |
| كليد واژه: |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):327-362. |
| درويشي فرهاد* |
| * دانشگاه بين المللي امام خميني (ره) قزوين |
|
مفهوم و پديده رانت عموما به عنوان يک موضوع اقتصادي، مورد توجه اقتصاددانان قرار دارد و حداكثر در ادبيات مربوط به اقتصاد سياسي است كه به بررسي تاثير آن بر رابطه متقابل دولت و جامعه و اثرات مخرب آن بر اقتصاد داخلي و استقلال دولت از جامعه پرداخته مي شود. اما هدف اصلي مقاله حاضر، ارايه تعريفي از مفهوم ترکيبي «رانت سياسي» و بررسي تاثيرات آن بر آرمان هاي انقلاب اسلامي است. در واقع مساله اساسي اين است كه «انقلاب اسلامي از طريق اتخاذ چه سازوكارهايي قادر خواهد بود تاثيرات مخرب «رانت سياسي» در عرصه سياست كشور را كمرنگ ساخته و به تحقق آرمان هاي اصيل خود کمک نمايد؟» |
| كليد واژه: انقلاب اسلامي، رانت، رانت سياسي، آرمان ها و ارزش ها، آسيب پذيري |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):363-419. |
| جلايي پور حميدرضا* |
| * دانشكده علوم اجتماعي، دانشگاه تهران |
|
براي جامعه شناسان و علاقه مندان به مطالعه عميق جامعه سياسي ايران، آگاهي از سنخ هايي که «رويکردهاي تغيير» را در ميان نيروهاي اجتماعي - سياسي معرفي مي کنند، امري ضروري است. از اين رو مقاله حاضر دو پرسش محوري را مورد کنکاش قرار داده است. اول، حاملان تغيير در جوامع معاصر، چند نوع «رويکرد تغيير» را تجربه کرده اند و ويژگي هاي آنها کدام است؟ دوم، از دريچه رويکردهاي انقلابي و اصلاحي، چه ارزيابي از تجربه دهه اخير ايران مي توان ارايه داد. اين مطالعه براي احصا و مشخص کردن ويژگي هاي «رويکردهاي تغيير» از روش «سنخ» سازي استفاده کرده و براي ارزيابي تجربه تغييرات در جامعه ايران، از مصاحبه عميق نيز سود جسته است. در بخش اول اين جستار، خواننده گرامي به جاي آشنايي اجمالي با سه رويکرد معمولا رايج تغيير (محافظه کارانه، اصلاح طلبانه و انقلابي) با فهرستي دقيق تر يعني با دوازده گونه «رويکرد تغيير» آشنا مي شود. در بخش دوم با ارايه دلايل جامعه شناختي از اين ارزيابي دفاع مي شود که چرا اتخاذ رويکرد اصلاحي، رويکردي واقع بينانه براي ايجاد تغييرات در ابعاد نامطلوب جامعه ايران است. |
| كليد واژه: رويکردهاي انقلابي، رويکردهاي اصلاحي، رويکردهاي محافظه کاري |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):455-494. |
| طالبان محمدرضا* |
| * گروه جامعه شناسي انقلاب، پژوهشكده امام خميني و انقلاب اسلامي |
|
تكنيک «تحليل كيفي تطبيقي» كه مبتني بر «جبر بولي» يا بسط بولي منطق مقايسه اسمي استوارت ميل است، روش شناسي ضمني و تلويحي تحقيقات تطبيقي - تاريخي است. با استفاده از اين تكنيک تحليل گران مي توانند به وارسي تركيب هاي متفاوت از تبيين كننده ها، به مثابه علل يک نتيجه (معلول) واحد بپردازند. تكنيک جبر بولي در تحليل تطبيقي - تاريخي نيز ابزاري سودمند براي تحليل مجموعه داده هايي با N متوسط (10 تا 50 مورد) است. |
| كليد واژه: تحليل كيفي تطبيقي، تحقيق تطبيقي - تاريخي، جبر بولي، تحليل بولي، چارلز رگين، انقلاب ايران، جان فوران |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| فصلنامه علوم اجتماعي پاييز و زمستان 1387; -(42-43 (ويژه نامه انقلاب اسلامي)):421-453. |
| آشنا حسام الدين* |
| * دانشگاه امام صادق (ع) |
|
اين مقاله بر آن است تا با بهره گيري از اسناد بر جاي مانده از كميسيون مبادلات فرهنگي و آموزشي ايران و آمريكا (برنامه فولبرايت 1328-1357) پاسخ اين سوال را مورد بررسي قرار دهد كه «سياست هاي گزينشي، آموزشي و پرورشي در برنامه رهبران كميسيون فولبرايت چه نقشي در تربيت نسل جديدي از نخبگان حاكم ايراني و دل بسته به آمريكا داشته است؟» |
| كليد واژه: ديپلماسي عمومي آمريكا، روابط آمريكا و ايران، برنامه فولبرايت |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| مجله انسان شناسي (نامه انسان شناسي) پاييز و زمستان 1384; 4(8):7-16. |
| امين زاده بهرام* |
| * دانشکده معماري و شهرسازي، دانشگاه بين المللي امام خميني (ره) |
|
شناسايي تصوير ذهني واژه شهر با تبارشناسي آن، هدف اين مقاله است. يافته هاي مقاله نشان مي دهد: واژه اوستايي (x?ayra) که ريشه واژه شهر است، در اوستا هيچ گاه به معناي سکونت گاه زميني انسان به کار نرفته و عموما به مفهوم قلمرو مينوي يا ملکوت دلالت داشته است. تحول معنايي اين واژه در پارسي ميانه (پهلوي) و کاربرد آن به مفهوم سکونت گاه زميني انسان مي تواند به نوعي تلاش براي بازنمايي زميني قلمرو مينوي پنداشته شود. همچنين در اين مقاله در حد بضاعت تلاش شده با روشن شدن مفاهيمي چون شار، شهرستان و شارستان کمکي به کاربرد صحيح اين واژه ها در متون مختلف شود. |
| كليد واژه: شار، شارستان، شهر، اردشير خوره |
| |
|
نسخه قابل چاپ |
| مجله انسان شناسي (نامه انسان شناسي) پاييز و زمستان 1384; 4(8):17-29. |
| ايماني جاجرمي حسين* |
| * گروه توسعه، دانشكده علوم اجتماعي، دانشگاه تهران |
|
مروري بر تاريخچه مديريت محله و مطالعات موردي تجزيه «شهرداري محله» در شهر تربت حيدريه دو بخش اصلي اين مقاله را تشکيل مي دهند. در گذشته شهرها از چندين محله تشکيل مي شدند که هر محله از استقلال نسبي و مرزهاي کالبدي و اجتماعي مشخص برخوردار بود. کدخدايان محلات مسووليت مديريت محله را بر عهده داشتند و زيرنظر کلانتر و حاکم شهر وظايف خود را شامل رسيدگي به امور عمومي و گردآوري ماليات، انجام مي دادند. همبستگي دروني شديد در محلات، ضعف پيوندهاي ميان محله اي و منافع حاکميت شهري در عدم اتحاد مردم سبب شده بود تا شهرهاي ايران شاهد ناآرامي ها و درگيري هاي ناشي از ستيز ميان محله ها باشد. در دوران معاصر به ويژه از دهه 1340 با دخالت دولت متکي به درآمدهاي نفتي در شهرها و اجراي سياست هاي شهرسازي مدرنيستي، ساختارهاي سنتي زندگي شهري از جمله محله ها دچار دگرگوني هاي اساسي شد. با اين وجود در مناطق سکونتگاهي غيررسمي به دليل وجود منافع مشترک ناشي از مقابله با سياست هاي رسمي نوعي از همبستگي محله اي که به ويژه در هنگام مواجهه با سازمان هاي رسمي فعال مي شد، ايجاد شد. تشکيل شوراهاي اسلامي شهرها در 1377 موجبات توجه دوباره به زندگي محله اي را فراهم ساخت. برخي تجربه هاي مديريت محله اي در شهرهاي تهران، سنندج، زاهدان و تربت حيدريه انجام شد. بررسي موردي تجربه تربت حيدريه نشان مي هد که با وجود انگيزه شهروندان براي مشارکت در مديريت محله، عواملي مانند ماهيت تمرکزگراي نظام برنامه ريزي شهري و شکاف ميان مديران و کارشناسان شهري و مردمان عادي، موفقيت اين تجربه ها را با محدوديت مواجه سازد. |
| كليد واژه: مديريت محله، کدخدا، مشارکت، شهر، اسکان غيررسمي |
| |
|
نسخه قابل چاپ |