بانک مقالات علوم اجتماعی

دموکراسي سياسي در قرون جديد عمدتا در جهت حق انتخاب کردن و انتخاب شدن گسترش يافته است، ولي دموکراسي با بروز جنبش ‌هاي جديد در راستاي موضوعات مختلف نيز توسعه مي ‌يابد. با اين وجود به نظر مي ‌رسد بسط دموکراسي به گونه ‌اي است که با معادلات سياسي موجود در جوامع پيشرفته صنعتي در تعارض نيست و مدل اجتماعي - اقتصادي موجود را نفي نمي ‌کند. از اين رو در مقاله حاضر، استدلال مي ‌شود که جنبش‌ هاي جديد، جرياني محافظه کارند؛ چرا که فاقد مدل اجتماعي - اقتصادي بديل هستند و از لحاظ عملکرد نيز دموکراسي سياسي را تقويت مي‌ کنند و به آن تداوم مي ‌بخشند. لذا در تحليل نهايي، جنبش ‌هاي جديد اجتماعي از نظر ماهيت اجتماعي به نيروهاي محافظه ‌کار منسوب هستند.

 نسخه قابل چاپ

دستيابي به رفاه مادي و معنوي، يکي از آرزوهاي هميشگي انسان ‌ها بوده است كه در هر دوره ‌اي از زندگي بشر، آرزو شکل خاصي به خود گرفته و سازوکار خاص خود را در جامعه به وجود آورده است. به همين سبب هم بسياري از طرح‌ ها و برنامه ‌هاي دولت‌ ها و برنامه‌ ريزان جامعه به راه‌ کارهاي تامين رفاه بيشتر براي شهروندان معطوف بوده است. برآورده شدن اين خواست در عصر حاضر به سبب تخصصي شدن هرچه بيشتر اکثر شئون زندگي بشر، الزامات خاصي پيدا کرده است که شايد مهم ‌ترين آن ‌ها برخورداري از دانش و تخصص باشد.
مهم ‌ترين نهادي که وظيفه تربيت اوليه نيروهاي متخصص را در جامعه بر عهده دارد، آموزش و پرورش است و اگر بتوان عواملي را شناسايي کرد که به ارتقا کارايي اين نهاد مهم اجتماعي کمک کند در واقع گامي ‌در جهت افزايش رفاه اجتماعي شهروندان برداشته شده است.
سرمايه اجتماعي، يکي از ابزارهاي مفهومي ‌در حوزه جامعه شناسي است که در دهه‌ هاي اخير جايگاه خود را به عنوان متغيري تاثيرگذار در حوزه‌ هاي مختلف باز کرده است. اين تحقيق با هدف بررسي تاثير سرمايه اجتماعي بر روي موفقيت تحصيلي دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي شهر اروميه طراحي و اجرا شده است.
نمونه آماري اين تحقيق شامل 380 دانش آموز پيش دانشگاهي بوده است. علاوه بر فرضيه اصلي تحقيق، مبني بر احتمال وجود رابطه بين سرمايه اجتماعي و موفقيت تحصيلي دانش آموزان، در تحقيق حاضر يک فرضيه ديگر هم مورد بررسي قرار گرفته است. (رابطه بين پايگاه اقتصادي اجتماعي پاسخگويان و موفقيت تحصيلي آنان). اين تحقيق به روش پيمايشي از طريق انجام مصاحبه در چارچوب پرسشنامه محقق ساخته به انجام رسيد و اطلاعات توسط نرم افزار SPSS پردازش گرديده است.
نتايج تحقيق نشان داد که بين سرمايه اجتماعي و موفقيت تحصيلي دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي شهر اروميه، همبستگي مثبت و بسيار ضعيفي وجود دارد و نتايج، قابل تعميم به جامعه آماري نبود و فرضيه تحقيق مبني بر وجود رابطه بين سرمايه اجتماعي و موفقيت تحصيلي دانش آموزان پيش دانشگاهي شهر اروميه رد شد. اما بر اساس يافته‌ هاي تحقيق، تاثير پايگاه اقتصادي اجتماعي خانواده ‌هاي دانش آموزان بر موفقيت تحصيلي آنان به اثبات رسيد و معني دارتر از رابطه سرمايه اجتماعي آنان با موفقيت تحصيلي بود.
بر مبناي يافته‌ هاي تحقيق، رابطه اي بين ميزان اطلاعات و آگاهي‌ هاي عمومي ‌دانش آموزان و موفقيت تحصيلي وجود ندارد، اما بين سطح ارتباطات اجتماعي و نيز بين ميزان اعتماد دانش آموزان و موفقيت تحصيلي آنان رابطه وجود دارد. همين طور، بين سطح تحصيلات و نوع شغل والدين و موفقيت تحصيلي فرزندان رابطه معني ‌داري وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ

وقتي حرکات عضلاني آدمي (تکنيک هاي بدن) به قول «مارسل موس» پديده اي فرهنگي اند، آنگاه رفتارهاي مشارکتي و ضد مشارکتي آدمي از همکاري ايثارگرايانه تا جنگ و ستيز خودخواهانه، بي شک اموري فرهنگي به شمار مي آيند.
از سوي ديگر بين فرهنگ ها و آموزه هاي ديني ارتباطي دراز هنگام و متقابل وجود دارد و فرهنگ ايراني يکي از نادر فرهنگ هاي جهان است که چند هزار سال است به قول «فرايزر» به آستانه اديان تک خدايي از گونه انتزاعي و روحاني ناب آن وارد شده است.
اين راه دراز و آموزه هاي آن، هم در چند و هم در چون (کم و کيف) همکاري هاي تاريخي و فرهنگي وي موثر بوده است. انگار متناظر با عبور از اديان با خدايان جسميت گرا به اديان روح گرا و تصعيد يافته و تعالي گرا (فرا رونده)، با همکاري هاي عينت گرا و منفعت گرا به سمت و سوي همکاري هاي خالص تر و رهاشده از هدف هاي دنيوي و منفعت گرايانه به سمت و سوي همکاري هاي منزلت گرايانه، تشفي طلبانه و آخروي سوق داده است.
به نظر مي رسد نکاثف ياريگري در فرهنگ ايراني و تبلور آموز ه هاي ديني در فرهنگ ايراني، نوعي «عايق زدايي عاطفي» را به همراه داشته که سطح توقعات ايرانيان را از همکاري هاي خوديارانه و هميارانه، که آرزوي اجتماعيون تعاون طلب غرب بوده، به سمت و سوي همکاري هاي دگريارانه سوق داده است. بخشي از اين همکاري هاي دگريارانه به وفور در فعاليت هاي روزمره و گذراي ايرانيان ساري و جاري بوده است، و بخش ديگري از آن به ويژه از نوع دگرياري ناهمترازانه در «ايستاندن مال» وقف در آيين نياکان زردتشتي ما و آيين مقدس اسلام متجسد و متجلي شده است.
بنيادهاي دگريار ناهمترازانه در طول تاريخ، افزون بر موضوعات صرفا مذهبي، گستره وسيعي از اهداف انساني و خيرخواهانه را در بر داشته است، و نيازهاي گوناگون آدميان را در بر مي گرفته و گاه دامنه اهداف گوناگون آن از نيازهاي بشردوستانه عبور کرده و گاه حمايت از جانوران اهلي، وحشي و درختان را نيز در بر مي گرفته است.
تامل در اين ياريگري هاي تجسد يافته از منظر نظري نيز مي تواند براي بحث سه ربع قرني همکاري يا ناهمکاري فرهنگ ايراني، که دنباله آن تا بهار 1389 نيز کشيده شده است- مفيد باشد. البته به شرطي که روشنفکران ايراني بخواهند از واقعيت و ميدان، به قول مالينوفسکي، به سمت نظريه حرکت کنند و اينکه بپذيريم که هم واقعيت وجود دارد و هم قابل شناخت است.

 نسخه قابل چاپ

مقاله حاضر به بررسي عوامل موثر بر ارتکاب جرم در بين زندانيان مي پردازد. در اين نوشتار، براي رسيدن به اهداف تحقيق از دو روش اسنادي و ميداني (پيمايشي) استفاده شده. از نظر روش شناسي، اين تحقيق از نوع تحقيقات علي، همبستگي مي باشد. جامعه آماري تحقيق شامل زندانيان زندان هاي استان مرکزي مي شود. برطبق نتايج حاصل از تحليل رگرسيوني، 10 متغير «ميزان رواج کجروي در خانواده » (با ضريب 0.29)، «احساس تعلق به خانواده» (با ضريب 0.28-)، «محيط اجتماعي نامناسب» (با ضريب 0.26)، « پايين بودن سن فرد زنداني در اولين سال ورود به زندان» (با ضريب 0.25)، «ميزان پايبندي ديني فرد و خانواده » (با ضريب 0.18-) «بيکاري» (با ضريب 0.17)، «گروه دوستان » (با ضريب 0.10) «رضايت از زندگي» (با ضريب 0.10-) «ارضا نيازهاي عاطفي در خانواده» (با ضريب 0.10-) و «احساس محروميت» (با ضريب 0.90) به ترتيب ضرايب رگرسيوني ذکر شده بر روي انحرافات اجتماعي زندانيان نقش داشته اند. همان طور که از ضرايب مشخص است، متغيرهاي «احساس تعلق به خانواده، پايبندي ديني، ارضاء نيازهاي عاطفي و رضايت از زندگي» تاثير کاهنده بر روي انحراف هاي اجتماعي و ساير متغيرها (که داراي ضرايب مثبت هستند) داراي تاثير افزاينده بر روي انحرافات اجتماعي بودنده اند. در مجموع، براي داشتن جامعه ايمن بايد به مولفه هاي مختلفي توجه داشت، از جمله اين موارد کاهش ميزان انحرافات و افزايش احساس امنيت در بين شهروندان مي باشد؛ بسترهاي گوناگون توسعه (اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي) مستلزم وجود جامعه ايمن است. لذا، ترديدي در ضرورت شناخت و کاهش آسيب ها و لزوم ايجاد جامعه ايمن وجود ندارد.

 نسخه قابل چاپ

جامعه شناسي در دهه هاي اخير دوراني خاص را تجربه کرده است. از يک طرف تاکيد بر هدايت مفهومي و روشي و از سوي ديگر فرار از دامن خردگرايي محض که اثرات زيانبار آن در علوم مختلف به ايجاد تفکرات پساتجدد منتج گرديده است.
وبر را يکي از بنياد گذاران اصلي جامعه شناسي مي دانند، اما نوشته هايش بسيار گسترده تر از اين بوده و بسياري ازحوزه هاي تاريخي، نظريه حقوقي، اقتصاد و مطالعه تطبيقي در ميان را در بر مي گيرد. انديشه هاي وبر هنوز به طور گسترده، هر چند اغلب با تغييرات، در جامعه شناسي امروز به کار برده مي شود، (گيدنز، 1381:24) وينچ قبل از ورود به حوزه جامعه شناسي در فلسفه و معرفت و انديشه اجتماعي فعاليت داشته است و سپس وارد عرصه جامعه شناسي مي شود، و با فرق گذاري بين علم و فلسفه معتقد است که: کار علم بررسي ماهيت علت و معلولي وقايع جزيي و کار فلسفه براي ماهيت واقعيت است.
در اين نوشتار سعي بر اينست که به نظريات و ايده هاي روش شناسي دو انديشمند معاصر ماکس و بر (M.Weber) و پيتروينچ (P.Winch) بپردازيم، که هر يک در عين آنکه جانب يکساني را در پيش گرفته اند، ولي با سرعت و با عمق کمابيش متمايزي در عالم معنا و عمل با ماهيت و وجود و يا ذهن و عين، بحث و جستجو و کنکاش کرده اند.

اين مقاله به مطالعه تحول گفتمان هاي سياسي مطبوعات در حوزه تعامل دين و دولت در ايران با تاکيد بر انواع سه گانه مشروعيت قدرت سياسي در انديشه ماکس وبر مي پردازد و درصدد است تا ضمن بررسي گفتمان هاي سياسي رسمي (دولت) و مشروعيت مورد نظر آنها در نظام جمهوري اسلامي، جايگاه مشروعيت قانوني را در دوران پس از انقلاب مشخص سازد و در عين حال دور نمايي از وجه غالب مشروعيت در ساختار سياسي کشور ارايه دهد. تاکيد مقاله بر آن است که از ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي، مشروعيت قانوني نظام سياسي همواره در سايه مشروعيت کاريزماتيک و پس از آن در حاشيه مشروعيت سنتي قرار داشته و به نظر مي رسد اين روند در آينده نيز همچنان تقويت مي شود.

 نسخه قابل چاپ

هدف از اين مقاله مقايسه نظام طبقاتي کاست در ريگ ودا و شاهنامه فردوسي است که دو ساختار اجتماعي در دو جامعه هند و ايران را بوجود آورده است. اگر چه آريايي هاي که به هند مهاجرت کردند مردماني صحرانشين بودند؛ ولي تصور اين که بين آن ها هيچگونه طبقات اجتماعي وجود نداشت مشکل به نظر مي رسد، چون سروده هاي ريگ ودا به طور مشخص و مختصر به سه طبقه مختلف اشاره دارد. اين طبقات در ريگ ودا به نام هاي برهمن (روحانيان)، راجانيه (پادشاهان، اشراف)، وايزيه (وايسياها، کشاورزان، صنعتگران) که اساس توسعه طبقات بالاتر را تشکيل مي دادند از آن ها نامبرده است. همچنين شاهنامه فردوسي اين تقسيم بندي را با نام هاي کارتوزيان (روحانيان)، نيساريان (ارتشيان)، بسودي (کشاورزان، گله پرور) و اهتوخوشي (صنعتکاران) بيان کرده است. تقسيمات کاست ريگ ودايي توانست خط موازي بسيار نزديکي را با نظام طبقاتي ايران تشکيل دهد. البته توجيه هاي فراواني وجود دارد، که نشان مي دهد هردو نظام منشا مشترکي داشته اند و ثابت مي شود که مهاجرت آريايي ها به هند يک مهاجرت تدريجي از ايران به هند بوده است.

 نسخه قابل چاپ

دراين نوشتار مشارکت انتخاباتي در ايران بر حسب استانهاي کشور در دوره نهم انتخابات رياست جمهوري مورد تحليل قرار گرفته است. مساله مقاله آن است که ميزان مشارکت انتخاباتي در نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري برحسب استانهاي کشور تفاوت پذيري پرابلماتيک دارد و تغييرات آن تابع يک الگوي منظم نيست. پس از اثبات اين مساله درمقام يافتن راه حل تئوريک مساله، بحث نظري اين نوشتاررا بررويکردهاي تئوريک داياموند، ليپست و هانتينگتون استوار ساخته، رابطه مساله را با نظريه مناسب تابع نظم منطقي کرده ايم. درادامه با الهام از نظريه هاي موجود، دستگاه نظري متناسب با مساله مقاله فرموله شده است. درسطح تبيين تئوريک استدلال شده است که ميان مشارکت انتخاباتي و توسعه آموزشي هم تغييري وجود دارد؛ به گونه اي که هرچه ميزان توسعه آموزشي بيشتر باشد، ميزان مشارکت انتخاباتي نيز بيشتر مي شود. اين استدلال از طريق روش تحليل رگرسيون مورد داوري تجربي قرارگرفته است. شواهد موجود دلالت برآن دارد که ميان مشارکت انتخاباتي و توسعه آموزشي به اندازه 69 درصد هم تغييري وجود دارد.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله با بررسي تطبيقي مطالب اعتياد محور چهار روزنامه کيهان، اطلاعات، اعتماد و اعتماد ملي در سال 1386- 1385، عملکرد مطبوعات را در مبارزه با اعتياد و کنترل اين بحران به محک آزمون گذارده است. چارچوب نظري تحقيق بر مبناي نظريه برجسته سازي و ديدگاه دروازه باني استوار است و روزنامه هاي مورد بررسي از نظر متغيرهاي سبک مطلب، موضوع اصلي مطلب، ماهيت مطلب، نوع ماده مخدر غيرمجاز ذکر شده در تيتر و ليد، خبرسازان، نگرش مطلب نسبت به اعتياد و تيتر در صفحه اول، مورد ارزيابي قرار گرفته اند. تحقيق پيش رو، با روش تحليل محتوا انجام شده و همه 1462 مطلب منتشر شده پيرامون اعتياد در چهار روزنامه مذکور در مقطع زماني مورد بررسي را کدگذاري کرده ست. يافته ها از وجود تفاوت معناداري بين روزنامه هاي مورد بررسي از نظر متغيرهاي ياد شده حکايت دارند.

 نسخه قابل چاپ

تبليغات به عنوان وجه غالب عناصر ارتباطي سازمان، نقش مهمي را در جهت موفقيت سازمان ايفا مي نمايد. يکي از رايج ترين الگوهاي ساخت تبليغات، الگوي 5M مي باشد، که متشکل از پنج تصميم اساسي شامل، تعيين هدف، اختصاص بودجه، طراحي پيام، انتخاب رسانه و ارزيابي تبليغ است. در واقع تلاشهاي سازمان در مراحل مختلف، همگي، در انتخاب رسانه مناسب معني پيدا مي نمايد. با توجه به نقش تبليغات در ترغيب گردشگران به خريد از يک دفتر خدمات مسافرتي، يکي از راه هاي ارتقا اثر بخشي تبليغات، تخصيص صحيح بودجه آن به رسانه هاي مختلف است. هر رسانه داراي محدوديتها و توانايي هاي خاص خود است. اين محدوديها و توانايي ها، جهت تعيين ميزان اثر بخشي در انجام رسالت تبليغي آن رسانه، يک سنگ محک است. حال با اين تفاسير اگر رسانه مناسب و اثربخش برگزيده نشود، اثربخشي مجموعه تبليغاتي (Advertising Campaign)، زير سوال خواهد رفت. از اين رو انتخاب رسانه تبليغاتي، جز تصميمات مهم در حوزه بازاريابي و تبليغات است. امروزه شيوه هاي متفاوتي براي انتخاب رسانه اثربخش وجود دارد. از شيوه هاي تجربي گرفته تا شيوه هاي علمي. محققين در اين تحقيق جهت سنجش اثربخشي رسانه هاي تبليغاتي، با توجه به الگوي چهار بعدي AIDA اقدام به سنجش اثربخشي رسانه هاي تبليغاتي از ديدگاه گردشگران کرده اند. تا از اين رهگذار، تصوير مناسبي از ديدگاه گردشگران در ذهن کارشناسان ايجاد گردد و نتايج تحقيق اطلاعات مناسبي را براي تصميم گيري کارشناسان در اختيار قرار دهد.

 نسخه قابل چاپ

روش شناسي(Methodology)  يکي از وجوه فلسفه شناخت و رکن مهمي از جهان بيني است. اهميت روش شناسي در شناخت فلسفي (و به طور کلي در هر نوع شناخت) تا به آن حد است که مي توان روش شناسي را به مثابه امضاي فيلسوف و جامعه شناس در پاي اثر خويش تلقي کرد. اين مقاله به مقايسه روش شناسي دو جامعه شناس کلاسيک يعني مارکس و دورکيم اختصاص يافته است. بنظر مي رسد که روش شناسي اين دو انديشمند در زمينه مسائل اجتماعي داراي شباهت هاي اساسي است. بنابر اين هدف مقاله بررسي بنيان هاي مشترک روش شناختي اين دو انديشمند است. مستندات نشان مي دهد؛ هم مارکس و هم دورکيم براي شناخت پديده موردنظر (مارکس در مورد جامعه سرمايه داري و دورکيم به ويژه در زمينه دين) از تحليل ساده ترين نمود پديده آغاز کرده اند تا بتوانند وضعيت پيچيده را بر پايه آن توضيح دهند.

 نسخه قابل چاپ

يکي از موضوعات مورد توجه در جامعه شناسي سياسي تطبيقي، پژوهش تجربي درباره خشونت سياسي و تبيين رابطه بين متغيرهاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي با وقايعي است که تحت اين عنوان مطرح هستند. اين پژوهش در چارچوب رهيافت نوسازي، با اتخاذ رويکرد تطبيقي و کاربرد تحليل همبستگي کنونيکال به بررسي رابطه ميان نوسازي و خشونت سياسي در کشورهاي اسلامي مي پردازد. براي سنجش نوسازي از شاخص کيفيت زندگي (QOLI)، و براي سنجش خشونت سياسي از داده هاي ثانويه مربوط به خشونت سياسي استفاده شده است. نتايج حاصل از تحليل همبستگي کنونيکال دو مجموعه متغير خشونت سياسي و نوسازي نشان مي دهد، اولا، بين نوسازي و خشونت سياسي در کشورهاي اسلامي رابطه معناداري وجود دارد و ثانيا، متغيرهاي فرهنگي و اقتصادي بيشترين همبستگي را با خشونت سياسي در اين کشورها دارند.

 نسخه قابل چاپ

موضوع تغيير و تحول اجتماعي و انواع آن از ديرباز مورد توجه فلاسفه، متفكران اجتماعي و حتي اديان و مذاهب بوده است. مثلا بحث دگرگوني در خلق و خو و باورهاي افراد، تغيير امتها و دين ها، تحول تمدن ها و نسل ها در پيام و رسالت پيامبران همواره مطرح بوده است. البته سرعت دگرگوني هميشه به يک اندازه نبوده است. جوامع بشري در گذشته با سرعت كمتري دگرگون مي ‌شدند تا جوامع فعلي بشري. بقول لنسكي و لنسكي «شگفت انگيزترين رويداد دنياي امروز سرعت بي سابقه تغييرات است. هيچ گاه در زمان هاي گذشته، شرايط زندگي گروه هاي وسيعي از جوامع بشري با چنين سرعتي دستخوش دگرگوني نبوده است. تمام جوامع بشري وتمام زمينه هاي تجربيات انساني با اين تغييرات پرشتاب درگيرند» (لنسكي و لنسكي، 1369: 3).

 نسخه قابل چاپ

انقلاب اسلامي ايران نه تنها در مكان و زماني شكل گرفت كه چندان انتظار نمي ‌رفت، بلكه تفاوت‌ هاي عمده ‌اي هم با ديگر انقلاب‌ ها، به ويژه انقلاب ‌هاي جهان سومي داشت. پيچيدگي ‌هاي ناشي از همين غيرمنتظره بودن و تمايز نسبي باعث نوعي بازانديشي و اصلاح در مفهوم‌ بندي و نظريه پردازي انقلاب شد. در اين نوشتار مي ‌كوشيم نشان دهيم كه اين بازانديشي و اصلاح چگونه در انقلاب اسلامي پژوهي نمود يافته است. به عبارت ديگر، نشان مي ‌دهيم كه در طول نزديک به سه دهه تلاش براي درک انقلاب اسلامي ايران، چگونه جايگاه مسلط در انقلاب اسلامي پژوهي به ترتيب ميان تبيين ‌هاي ساختاري، تبيين ‌هاي سازماني و تبيين ‌هاي فرهنگي – گفتماني دست به دست شده است.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ