بانک مقالات علوم اجتماعی

گوناگوني پيشه ها در هر جامعه اي، منطبق با نيازها و شرايط آن جامعه است. ابزار، اصطلاحات و محيط کار اين پيشه ها نيز با يکديگر متفاوت است. وجود پيشه هاي مختلف در هر جامعه اي، اين سوال را پيش مي آورد که آيا مشاغل و موقعيت اجتماعي افراد بر گفتار آنان تاثير دارد يا خير و آيا از طريق بررسي مثل هاي مرتبط با فعاليت اين پيشه ها، ميتوان اين پيشه ها را مورد بررسي قرار داد يا خير؟
در اين مقاله، کوشش شده تا تاثير پيشه هاي روستايي و شهري بر مثل ها به عنوان بخشي از زبان و فرهنگ عامه، مورد بررسي قرار گيرد. اين مساله در سه هزار مثل فارسي که به روش نظام مند انتخاب شده اند، مورد بررسي قرار گرفته است. روش تحقيق کتابخانه اي و منبع مورد استفاده، کتاب دوازده هزار مثل فارسي و سي هزار معادل آنها است که دليل انتخاب آن، جامعيت اين کتاب، نسبت به کتاب هاي ديگر از نوع، از جمله امثال و حکم دهخدا مي باشد.
بررسي يافته ها از اين رهگذر، بيانگر بافت اجتماعي جامعه در زمان گذشته بوده است؛ و تغيير و تحول پيشه ها را، در مقايسه با پيشه هاي امروز مي سنجد، از بين رفتن، ماندگاري و تغيير اين پيشه ها را مي نماياند و ميزان اهميت آنها را با توجه به بسامد امثال مرتبط با فعاليت اين گونه پيشه ها نشان مي دهد. افزون بر اين، بررسي امثال مرتبط با فعاليت هاي هر پيشه اي، به طور جداگانه نيز مي تواند به نتايج قابل توجهي منجر شود. همچنين بررسي بسامد امثال مرتبط با پيشه هاي مختلف، بيانگر ميزان اهميت اين مشاغل و تاثير آنها بر امثال به عنوان بخشي از زبان مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

دکتر محمد اقبال لاهوري، چهره اي برجسته، در پايان قرن نوزدهم تا نيمه اول قرن بيستم است. او با منش جستجوگر خود، زبان فارسي را به عنوان رساترين پيام رسان شرق برگزيد. و شرق شناسي غرب تبار، همچون رينولدنيکلسن، در زمان زندگي اقبال لاهوري، اثر ارزشمندي چون اسرار خودي را، به زبان انگليسي، ترجمه و تفسير کرد.
شناسايي اين مايه هاي انديشه ورزي اقبال، در آغازين و فربه ترين اثر فلسفي، ديني، سياسي و اجتماعي او، يعني "اسرار زائد خودي"، از هدف هاي انجام اين پژوهش است.
شناخت نوين علامه اقبال لاهوري از انسان، آرزوشناسي و آرزوستايي انساني را، در پي داشت. به طور طبيعي، چنين بن مايه اي، با بن مايه هاي فکري کهن شرقي، اسلامي، ايراني، ناهمخواني داشت؛ ولي همه هنر علامه اقبال لاهوري آن است که نه تنها، در آشتي دادن گذشته و حال، سرآمد انديشمندان زمان خود شد؛ بلکه از شناسايي توانمندي هاي شرقيان و غربيان، خط نگاه نوين و يگانه جهاني را، در برابر انسان هاي روزگار خودش و آينده نگاشت.

 نسخه قابل چاپ

روزگار حکيم عمر خيام با رويدادهاي رنگارنگ و پيشامدهاي گوناگون روبه رو بوده است و اين نوشته بر آن است تا با واکاوي و بازبيني رويدادها و پيشامدهاي زمانه خيام، رنگ پذيري او را از آن شرايط بشناسد و بازنمايد. نگاه اين نوشته بيشتر به سوي خيام شاعر است؛ سراينده انديشه ورز و پرمايه اي که با همين سروده هاي اندک خود، اين همه شور و شر در انداخته و اين همه نام و آوازه بر آورده است. در اين نوشته با بررسي چگونگي پديد آمدن و شکوفا شدن انديشه خيام در دو بستر «اجتماعي - سياسي» و «فکري – فرهنگي» نتيجه گرفته شده است که: ورزش فکري خيام در علومي همچون: نجوم، جبر، هندسه، پزشکي و ... او را از عصبيت هاي يکسو نگرانه در امان داشته و درنگ انديشمندانه او در حقيقت هستي، پرسش هاي حيرت آلود و جسارت آميزي را بر زبان او روان کرده است. پرسش هايي که هر کدام مي تواند از يک سو براي قشريون تنگ نظر، بهانه اي مناسب باشد تا او را به کفر و الحاد متهم کنند و از سوي ديگر براي متفکران ژرف انديش نمونه اي از آزادي انديشه باشد تا او را خردمندي جستجوگر بپندارند.

 نسخه قابل چاپ

حافظ و خاقاني، دو شاعر بلند آوازه ادب فارسي، داراي دو سبک متفاوت شعري هستند. خاقاني، آفريدگار قصيده و حافظ، خداوندگار غزل است. با آن که خاقاني را غزلياتي بسيار روان و دلکش است؛ اما شهرت او، دست کم تا به امروز، بيشتر بر قصايد غرا و بلندش، استوار است. حافظ پس از سعدي و خواجوي کرماني، بيشترين تاثير را، در وجود مختلف از وزن، قافيه، رديف، کلمات و ترکيب ها، صنايع، آرايه هاي ادبي و مضامين شعري، از خاقاني پذيرفته است. اين ميزان تاثيرپذيري، از سويي مرتبه والاي خاقاني را در شاعري، در گستره قصيده سرايي و غزل سرايي، و از سوي ديگر، اعجاز هنري حافظ را، در سازگار سازي دو قالب ناهمگون قصيده و غزل مي نماياند. در گفتار حاضر، سعي بر آن است که گوشه هايي از اين همساني ها نموده شود. ذکر اين نکته ضروري است که همه اين همساني ها در پهنه اخذ و اقتباس نيست، بلکه ديدگاه هاي فردي و توارد و تداعي معاني نيز در آنها سهم دارد.

 نسخه قابل چاپ

 نسخه قابل چاپ

در پيدايش و تکوين تمدن و فرهنگ جهاني، انديشمندان و جريان هاي فکري کوچک و بزرگ بسياري، کم يا بيش، سهم داشته اند. حاصل همه دستاوردها، اکنون بناي بسيار گسترده و سهمگيني است که تمدن انساني ناميده مي شود. گذشت ساليان فراوان و توسعه همه جانبه، ناگزير، فاصله ها و چالش هاي گوناگوني بين انسان ها ايجاد کرده و آينده دشواري را پيش روي جهانيان قرار داده است.
تداوم و کمال تمدن انساني در گرو اتخاذ تصميماتي تازه و ارايه راه حل هايي منطقي و همه جانبه نگر، براي ايجاد دوستي و صميميت بيشتر بين اين اعضاي بي شمار است. بي ترديد، به اين موضوع به علت ابعاد گسترده و ماهيت پيچيده اي که دارد، از زاويه هاي گوناگوني مي توان نگريست و هر کس متناسب با تخصص خود، مي تواند راه حل ها و طرقي مختلف را پيشنهاد کند. در اين مقاله، اهميت بهره گيري از برخي از محورهاي انديشه هاي عارفان جمال پرست در گفت و گوي فرهنگ ها يا تمدن ها، مطرح و تحليل شده است.

 نسخه قابل چاپ

تاريخ جهانگشاي جويني، يکي از با ارزش ترين منابع تاريخي و ادبي ايران است که در بردارنده اطلاعات گسترده و ارزشمند تاريخي، اجتماعي و ادبي مي باشد. اين کتاب از نظر زبان، داراي نثري آراسته است. علامه قزويني قديمي ترين و جديدترين نسخه هاي اين کتاب را با هم مقابله کرده و در تصحيح آن، کوشش و دقت نظر فراوان به کاربرده است. با وجود اين گاه واژه يا ترکيباتي در متن يافت مي شود که مفهوم آنها، گويا نيست. نگارنده، بعد از بررسي متن کتاب، بعضي از اين واژه ها و ترکيب هاي مبهم را، شناسايي کرد و در تصحيح آنها پيشنهادهايي را در اين مقاله ارايه داده است.

 نسخه قابل چاپ

ساختار گسسته نماي شعر حافظ، از همان ابتدا نوآشنايان شعر او را واداشته تا ابيات و ديگر عنصرهاي سازنده اين زيباترين غزل هاي فارسي را، جداگانه و بدون پيوند با يکديگر، بررسي کنند و به اين ترتيب، افزون بر آن که خود را از ادراک جان تپنده و معماري ظريف و در عين حال مستحکم اين اشعار محروم ساخته، با گستراندن چند گانگي معنايي و پراکندگي شعر حافظ، به بخشي از روح و ادبيت آن لطمه وارد کرده اند؛ زيرا پيام شاعرانه، در ادراک انسجام دروني شعر و ارتباط عناصر ادبي آن با يکديگر، عينيت مي يابد و در واقع، محتواي شعر، بدون دريافت ساختار و هماهنگي معنايي اجزا و عناصر آن، ميسر نمي شود.
در اين ميان، برخي حافظ پژوهان، به ويژه در دوران معاصر، معتقدند که با دقت نظر در ساخت و معناي مجازي الفاظ، همچنين با داشتن اطلاعاتي از زيربناي فکري و ذهني حافظ و با در نظر گرفتن بستر فرهنگي شعر فارسي، ميتوان حرکت ذهن شاعر و نيز توالي تصاوير و ساير اجزاي شعر را پي گيري کرد و در نهايت، ساختار منسجم و اتحاد معنايي آن را باز نمود. نوشتار حاضر در راستاي اين هدف با پيشنهاد پنج محور اصلي هماهنگ کننده غزل هاي حافظ، کوشيده است روشي منظم ارايه دهد تا خواننده را در پي گيري و دريافت منطقي تر و انسجام و اتحاد معنايي غزل هاي خواجه بزرگ، راهنمايي کند. اين پنج محور عبارتند از:
1- به کارگيري عنصر روايت؛ 2- برخورداري از يک فضاي هماهنگ يا موتيف مقيد در ساختار غزل؛ 3- تحميل و گستراندن عنصر معنايي همسان بر کل غزل؛ 4- گستردن و پراکندن مصداق ها و نمونه هاي گوناگون از يک حقيقت واحد؛ 5- واژه ها در خدمت انجسام و مضمون سازي.

 نسخه قابل چاپ

سفر همواره مضموني بسيار رايج و پرکاربرد در آثار منظوم و منثور ادبي بوده است. با رواج تصوف، صوفيان براي تهذيب مريدان، آنان را به سفرهايي طولاني وادار مي کردند، اما به مرور اين انديشه مطرح شد که سفر باطني يا در اصطلاح سير انفس در تحقق کمال و تهذيب نفس بسيار موثرتر واقع مي گردد؛ از اين رو غالبا در صورت عدم امکان سير انفس، سير آفاق مطلوب محسوب مي شد. با ورود تصوف به شعر، بسياري از انديشه ها و تعاليم صوفيان وارد حوزه شعر شد. در اين ميان صائب تبريزي چه به سائقه هاي شخصي و چه به سبب تاثير پذيري عميق از مولانا، پاره اي از اين تعاليم را دست مايه مضمون هاي شاعرانه قرار داده است. از جمله در قالب تشبيهات و تصاويري زيبا و نيز در خلال تعبيرات متنوع در خصوص سفر باطني يا سيرانفس سخن گفته است.

 نسخه قابل چاپ

اسطوره هاي هر ملتي نماينده و مبين سنت ها و هنجارها و برداشت هاي رواني و ناآگاه آن ملت مي باشند که در هر زمان شکل و کاربرد ويژه اي مي يابند و با گذشت زمان، و پيدايش مذهب هاي جديد با آن که احتمال دارد، دستخوش تحول و دگرگوني شوند، و صبغه آيين جديد را به خود بپذيرند، ولي هرگز به کلي از بين نمي روند، از آن جمله است اسطوره نخستين انسان در باور مزدايي. کيومرث، در متون زردشتي نخستين انسان و نخستين شهريار است، اما در حماسه ملي ما، کيومرث نخستين انساني اساطيري مبدل به تاريخ مي شود و نخستين شهريار مي گردد. در باور سهروردي کيومرث، نفس ناطقه انساني است که از عالم عقول به عالم ملک هبوط مي کند، چندي به امور دنيوي مشغول مي شود، سرانجام پس از دين ورزي آن قدرت معنوي را کسب مي کند تا دوباره به عالم جان برگردد. از نظر روان شناسي، کيومرث پيش از آن که واقعيت داشته باشد، يک تصور رواني از خود يا تماميت روان است که به صورت يک موجود بزرگ سمبوليک متجلي مي شود. اين مرد نخستين کيهاني (= کيومرث يا آدم) نه فقط آغاز زندگي است، بلکه هدف نهايي آن نيز هست، زيرا هدف غايي از وجود آدم، برآوردن غرايز مادي نيست، بلکه آدم بودن اوست.

 نسخه قابل چاپ

حافظ و ابن فارض، دو شاعر عارف و دو غزل سراي بلند آوازه، در عرصه ادب پارسي و عربي هستند. هر چند اديبان دانشور و پژوهشگران ژرف انديش، درباره اشعار هر کدام شرح هاي چندي نوشته و سخنان فراوان گفته اند؛ اما در عرصه ادبيات تطبيقي و سنجش دو سويه مضامين شعري اين دو شاعر، کاري در خور، آن جام نشده است.
يکي از موضوعات برجسته، در شعر اين دو شاعر که مي توان گفت نقش محوري دارد، عشق است. هر چند در باب عشق، سخنان فراواني عرضه شده، اما باز هم ميدان سخن، براي شيفتگان اين عرصه باز است. در اين نوشتار، بر آن شديم تا ويژگي هاي عشق را از زبان اين دو شاعر بشنويم. براي اين کار، شش ويژگي: ازلي و ابدي بودن عشق؛ عشق، اساس آفرينش؛ دشواري راه عشق؛ شرافت و فضيلت عشق؛ عشق مايه صفاي باطن و تهذيب نفس؛ عشق دانش حقيقي و مايه بصيرت و معرفت؛ مورد بررسي تطبيقي و تحليل قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

در اين نوشته، تلاش شده است تا اساس جهان بيني ناصرخسرو، يعني پايه هاي انديشه او، بررسي و تجزيه و تحليل گردد. مهم ترين محورهاي فکري که در واقع، همان اصول جهان بيني و اعتقادي اين شاعر سخنور است، عبارتند از توحيد، نبوت، معاد و امامت که هر کدام، به صورت جداگانه تحليل و از گفته هاي ناصر خسرو، شواهدي بر اين امور ارايه شده است. پس از بيان اين محورهاي کلي، به ديگر شاخه هاي فکري اين سخنور که باز بر اساس جهان بيني او شکل گرفته اند، اشاره شده است؛ هستي شناسي، جايگاه انسان در هستي، عقل، علم، دين، فلسفه و خويش کاري هر يک از اين مقولات و موضع گيري اجتماعي ناصرخسرو، در اين مقاله، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

يکي از رايج ترين موضوع ها در ادبيات تمام ملل، «سفر» است؛ سفري که مي تواند «انفسي» يا «آفاقي» باشد.
در اين پژوهش، به سنجش سفر انفسي موجود در کتاب منطق الطير عطار و سفر آفاقي اوليس در حماسه اديسه پرداخته شده است و به تحليل محورهاي همسان اين دو اثر، مبادرت نموده ايم.
محورهاي همساني که در اين سنجش، مورد تحليل قرار گرفته است، عبارتند از:
1- در هر دو اثر، شوق بازگشت به اصل و موطن اصلي، وجود دارد. اين اشتياق، در کتاب منطق الطير، در قالب راهي شدن مرغان براي يافتن سيمرغ و در داستان اديسه، به شکل تلاش اوليس، براي بازگشت به وطن نمودار مي شود.
2- در هر دو سفر، مسافران با سختي ها و فراز و نشيب هايي مواجه مي شوند.
3- در هر دو سفر، وجود تنگناها و تلاش براي برطرف کردن آنها مشاهده مي شود و پيوسته اين تلاش همراه با موفقيت است.
4- در هر دو داستان، فراواني مکان وجود دارد و مسافران، از مکان هاي گوناگوني، عبور مي کنند.
5- در هر دو سفر، تعداد زيادي از مسافران از بين مي روند و تنها، تعداد اندکي به مقصد مي رسند.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله به طور فشرده به سير زندگاني و آثار و تحليل افکار ميرزا عبدالکريم رايض الدين اعجوبه از شخصيت هاي برجسته سلسله عرفاني ذهبيه، که از طريق معروف کرخي، دربان بارگاه و ارادتمند حضرت امام رضا (ع)، خود را به اين امام همام منسوب مي دارند، مي پردازد. در ابتدا نام و نسبت، مولد و منشا، خانواده و فرزندان و مذهب و مشرب اين عارف برجسته ربع قرن سيزدهم، مورد بحث قرار مي گيرد. آن گاه در موضوع ورود او به سلسله ذهبيه و کسب فيض از محضر قطب وقت اين سلسله، ميرزا ابوالقاسم راز شيرازي، و رسيدن به مدارج بالايي از کشف باطني و مقامات عرفاني و ماموريت او از طرف قطب ياد شده به نواحي آذربايجان بحث مي شود. در بخش هاي پاياني، آثار و تاليفات و اشعار رايض الدين، و پراکندگي، نادرستي، و ابهام هايي که در انتساب حدود 43 جلد تاليف به وي، در منابع موجود و فهرست نسخه هاي خطي و چاپي وجود داشته، بررسي و با يک تقسيم بندي کلي، اين آثار از هم تفکيک و حد و مرز درست اين انتساب ها تعيين مي گردد. همچنين انديشه هاي محوري اعجوبه با نگاهي به جهان بيني عرفاني ذهبيه مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

اين تحقيق با موضوع «بهينه سازي سبد سرمايه گذاري، با استفاده از روش هاي برنامه ريزي خطي و ارايه يک مدل کاربردي»، سعي دارد با در نظر گرفتن دانش مديريت مالي و سرمايه گذاري جهت ارزيابي ريسک و بازده، به تجزيه و تحليل نقاط قوت و ضعف مدل مبنا که توسط اسپرانزا، در سال 1995 براي به کارگيري در بازار سهام ميلان ايتاليا ارايه شده، بپردازد و بر اين اساس، مدلي جديد را در قالب برنامه ريزي خطي جهت بهينه سازي سبد سرمايه گذاري با در نظر گرفتن نرخ بازده مورد انتظار و حداقل ريسک طراحي نمايد.
مدل پيشنهادي، انواع مختلف سرمايه گذاري هايي را بررسي مي کند که يک سرمايه گذار مي تواند و تمايل دارد جهت تشکيل سبد سرمايه گذاري خود، آن ها را مورد ملاحظه قرار دهد. در نهايت، براي حل اين مدل، يک روش پيشنهادي ارايه و روي يک مثال واقعي اجرا و تحليل مي شود، به طور نمونه نتايج نهايي، اطلاعات بازار سهام ميلان نشان داده اند که مدل جديد، در زمان بسيار کوتاه تري قابل حل مي باشد. در صورتي که مدل مبنا با نرخ بازده مورد انتظار %12، قادر به حل مساله اي با 14 نوع سهام بيشتر نبود. مدل جديد، مساله اي با تعداد 20 نوع سهام مورد استفاده تحقيق را، به راحتي و در زماني بسيار کوتاه حل مي نمايد. افزون بر کوتاه تر شدن زمان حل، بر اساس نتايج اين تحقيق، مدل جديد ريسک نامطلوب را، به ميزان بسيار زيادي در مقايسه با مدل مبنا، کاهش داده؛ به گونه اي که اين روند با افزايش تعداد سهام مورد مطالعه، به صورت پله اي و نزولي ادامه مي يابد.

 نسخه قابل چاپ