بانک مقالات علوم اجتماعی

طرح مساله: پژوهش حاضر درصدد است از رويکرد تفسيرگرايي اجتماعي به بررسي و بازسازي معنايي پيامدهاي تغييرات اقتصادي در منطقه اورامان تحت از منظر ساکنان آن سامان بپردازد. طي چند سال اخير، يک سري تغيير و تحولات اقتصادي شامل پيدايش مشاغل اقتصادي جديد و مهاجرت هاي کاري در اين منطقه پديده آمده اند؛ درک و تفسير مردن از شرايط، فرآيند و پيامدهاي اين تغييرات از اهميت بسزايي برخوردار است.
روش: روش شناسي پژوهش حاضر، روش شناسي کيفي است و از روش قوم نگاري براي انجام عمليات تحقيق استفاده شده است. جهت تجزيه و تحليل اطلاعات و ارايه نظريه نهايي از روش نظريه زمينه اي استفاده شده است.
يافته ها: يافته هاي به دست آمده شامل هشت مقوله عمده است که عبارت اند از: مشکلات اکولوژيکي، محدوديت منابع، فقر اقتصادي مزمن، گسترش بخش خدمات جديد، مهاجرت هاي کاري، دولت محوري اقتصادي، استقبال از تغييرات، و ارزيابي تطبيقي مثبت، مقوله هسته اين بررسي "ارتقا معيشتي" است که ساير مقولات عمده را در بر مي گيرد.
نتايج: بر اساس اين مقوله، مردم اورامان پيامدهاي تغييرات اقتصادي را به مثابه ارتقا معيشتي و يا به عبارتي بهبود وضعيت زندگي اقتصادي خود تفسير مي کنند. نظريه مذکور در قالب يک مدل پارادايمي شامل سه بعد شرايط، تعاملات و پيامدها - که خود بيانگر نظريه زمينه اي نهايي مي باشد - ارايه شده است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: هدف اساسي اين مقاله يافتن پاسخ به اين پرسش است که «آيا اجراي برنامه پنج ساله اول، دوم و سوم توسعه اقتصادي (83-1368) موجب کاهش فقر در استان سمنان شده است؟».
روش: در اين راستا، خط فقر خانوار و شاخص هاي فقر در استان سمنان به تفکيک مناطق شهري و روستايي طي برنامه هاي اول، دوم و سوم توسعه به کمک اطلاعات هزينه - درآمد، شاخص هاي قيمت و داده هاي خام آوري خانوارهاي شهري و روستايي استان با استفاده از سيستم مخارج خطي (LES) با روش رگرسيون هاي به ظاهر غيرمرتبط تکراري (ISUR) برآورد شده است.
يافته ها: خط فقر شهري از مبلغ 1042791 ريال در سال ابتدايي برنامه اول توسعه، با بيش از 17 برابر افزايش، به 17761543 ريال در انتهاي برنامه سوم توسعه رسيده است. در مناطق روستايي نيز خط فقر در ابتداي برنامه اول توسعه 691931 ريال بوده است که با حدود 18 برابر افزايش در انتهاي برنامه سوم توسعه به 12409611 ريال رسيده است.
نتايج: خط فقر طي سه برنامه توسعه در مناطق شهري و روستايي روندي افزايشي داشته و يکي از علل اصلي اين افزايش نرخ بالاي تورم بوده است. خط فقر در مناطق شهري هميشه بيش تر از مناطق روستايي بوده است. شاخص هاي فقر در مناطق شهري و روستايي استان سمنان در برنامه اول توسعه اقتصادي افزايش يافته، ولي طي برنامه دوم و سوم توسعه اقتصادي به صورت نسبي کاهش داشته است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: هدف اين تحقيق، شناخت نقش مردان در تنظيم خانواده و کنترل باروري در شهر يزد بود.
روش: تحقيق از نوع پيمايشي بوده است. جامعه آماري اين تحقيق را کليه مردان متاهل 15 تا 50 ساله شهر يزد تشکيل مي داد که 296 نفر از آن ها به عنوان نمونه مورد مصاحبه قرار گرفتند.
يافته ها: 69 درصد از پاسخ گويان از روش هاي مردانه براي تنظيم خانواده و کنترل باروري استفاده کرده اند. متغيرهاي ميزان نوگرايي، ميزان دين داري، ميزان درآمد و ميزان تحصيلات تاثير مستقيم و معني دار، و متغيرهاي سن و ميزان استفاده از وسايل ارتباط جمعي تاثير معکوس و معني داري بر نقش مردان در تنظيم خانواده و کنترل باروري داشتند. در بين متغيرهاي تحقيق، ميزان نوگرايي و سن به ترتيب با 11 و 8 درصد بيش ترين سهم را در تبيين نقش مردان در تنظيم خانواده و کنترل باروري داشتند.
نتايج: در مجموع نقش مردان در تنظيم خانواده و کنترل باروري زياد بوده است. يافته هاي اين پژوهش منطبق با تئوري هاي اشاعه و تئوري هاي اقتصادي در زمينه باروري بوده و نشان مي دهد که ميزان نوگرايي، ميزان درآمد، ميزان تحصيلات و ميزان دينداري با تنظيم خانواده و کنترل باروري مرتبط است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: با توجه به آثار و عواقب بسياري که براي خشونت خانوادگي شناخته شده، اين پژوهش به شناسايي آسيب شناسي رواني و مشکلات شخصي - ارتباطي زنان قرباني خشونت پرداخته است.
روش: اين مطالعه از نوع مطالعات زمينه يابي بود که با روش مقطعي انجام شد. تعداد 230 زن متاهل از مناطق 2 و 5 و 12 و 18 شهر تهران در مطالعه شرکت نمودند و داده هاي پژوهش با استفاده از مقياس تاکتيک هاي تعارضي و فهرست علايم تجديد نظر شده 90 آيتمي جمع آوري شد.
يافته ها: قربانيان عمدتا در خرده مقياس هاي مربوط به نشانگان خشم، نشانگان شخصت مرزي، سابقه بزهکاري، تعارض، نشانگان افسردگي، سابقه خشونت جنسي، اسنادهاي منفي، تعهد ارتباطي، آشفتگي ارتباطي، يکپارچگي ارتباطي، يکپارچگي اجتماعي و بالاخره سو مصرف مواد از خرده مقياس هاي پرسش نامه مشکلات شخصي - ارتباطي بر اساس خرده مقياس هاي فهرست علايم تجديد نظر شده 90 آيتمي به طور معناداري در علايم جسماني کردن، حساسيت بين فردي، افسردگي، افکار پارانوئيدي و بالاخره شاخص کل علايم مثبت با گروه غير قرباني تفاوت داشتند.
نتايج: خشونت خانوادگي با آسيب هاي رواني و مشکلات شخصي و ارتباطي عمده در زنان قرباني خشونت همراه است؛ برخي از اين مختصات را مي توان زمينه ساز مورد خشونت واقع شدن و برخي را پيامد آن تلقي نمود.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: در اين پژوهش، عمده ترين عوامل موثر بر فرار دختران از خانه، شناسايي و سپس بر آن مبنا، با چشم اندازي پيش گيرانه، راهکارهاي علمي و کاربردي ارايه مي گردند.
روش: پژوهش حاضر، از نوع مورد - شاهدي است. جامعه آماري را دو گروه دختران فراري )گروه مورد( و غير فراري )گروه شاهد( تشکيل مي دهد. براي گردآوري اطلاعات از روش مصاحبه منظم استفاده شد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از آزمون X2 )کااسکور( مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.
يافته ها: دختران فراري به مراتب بيش تر از گروه همگن خود از سوي سرپرست يا اعضاي خانواده مورد آزارهاي جسمي، رواني و حتي جنسي قرار گرفته اند. هم چنين گسيختگي هاي خانوادگي نظير طلاق والدين، اعتياد، سابقه زندان، اختلاف، مشاجره و درگيري بين اعضاي خانواده دختران فراري بيش تر از گروه همگن بوده است.
نتايج: خشونت عليه دختران و از هم گسيختگي هاي خانوادگي از عوامل موثر بر فرار دختران از خانه است و پيش گيري ازاين آسيب اجتماعي، نيازمند ارتقاي آگاهي والدين در خصوص شيوه برخورد مناسب با فرزندان نوجوان، شناسايي و حمايت از خانواده هاي در معرض آسيب است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: خودکشي يک مشکل رواني و اجتماعي و اولين گام در برنامه ريزي براي پيشگيري از خودکشي، توجه به کانون خانواده مي باشد. اين پژوهش به منظور شناخت برخي عوامل خانوادگي مرتبط با اقدام به خودکشي انجام گرفته است.
روش: اين تحقيق يک مطالعه مورد - شاهدي مي باشد. جامعه آماري آن در گروه مورد، کليه افراد اقدام کننده به خودکشي ساکن شهر اراک مي باشد که در فاصله زماني مهر 1382 تا پايان اسفند ماه 1382 براي دريافت خدمات اورژانس به بيمارستان وليعصر )عج( شهر اراک مراجعه کرده و تعداد آن ها در گروه مورد 130 نفر 51) مرد و 79 زن( بوده است. ابزار جمع آوري اطلاعات، فهرست وارسي حاوي سوالات بسته بوده است.
يافته ها: آزمون هاي آماري رابطه معناداري بين «طلاق والدين، خشونت در خانواده، درجه ارتباط کلامي در خانواده، اختلاف والدين، مورد اذيت و آزار قرار گرفتن به لحاظ جسماني، کلامي يا جنسي در دوران کودکي، سابقه اقدام به خودکشي در خانواده يا آشنايان، سابقه مصرف مواد در خانواده، مراجعه به روان پزشک در خانواده» و اقدام به خودکشي را نشان دادند.
نتايج: خانواده يک کانون فرهنگي اجتماعي مهم به شمار مي آيد و با افزايش ارتباط و انسجام در خانواده مي توان به کاهش آمار خودکشي کمک کرد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: اين پژوهش با هدف بررسي ميزان شيوع کودک آزاري در دانش آموزان دوره راهنمايي شهر تهران در سال تحصيلي 86-85 اجرا شده است.
روش مطالعه: از نوع توصيفي و نيز همه گيرشناسي است که بر روي 1530 دانش آموز دوره راهنمايي  ???)دانش آموز پسر و 745 دانش آموز دختر( با استفاده از روش نمونه گيري طبقه اي و خوشه اي چند مرحله اي اجرا شده است. ابزار پژوهش يک پرسش نامه محقق ساخته بود که روايي و پايايي آن در مرحله مقدماتي مورد بررسي و تاييد قرار گرفت.
يافته ها: نتايج پژوهش نشان داد که شيوع آزار جسماني خفيف 38.3 درصد، آزار جسماني شديد 35.9 درصد، بي توجهي 20.5 درصد و آزار عاطفي 62.5 درصد است. همچنين رابطه معناداري ميان جنسيت دانش آموزان، منطقه محل زندگي، تحصيلات والدين، شغل والدين و طلاق والدين با شيوع کودک آزاري وجود دارد.
نتايج: به استناد يافته هاي پژوهش حاضر مي توان گفت که شيوع کودک آزاري در حد بالايي است و اين مساله نيازمند توجه هر چه بيشتر مسوولان جهت پيشگيري از تبعات منفي کودک آزاري است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: بي گمان، وضعيت فعلي زنان سرپرست خانوار در کشور تابع عوامل اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، آموزشي و رفاهي متعددي است. پژوهش حاضر با توجه به اهميت نقش زنان سرپرست خانوار در جامعه به بررسي مسايل و مشکلات زنان سرپرست خانوار استان مازندران به منظور ارايه راهکارهايي در جهت کاهش مشکلات آن ها در جامعه، پرداخته است.
روش: روش تحقيق حاضر، پيمايشي بوده و جامعه آماري آن را زنان سرپرست خانوار استان مازندران، تشکيل مي دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، 2792 نفر تعيين شده است. با بهره گيري از آزمون هاي آماري تحليل عاملي تاييدي و نيز آزمون ناپارامتري فريدمن، دسته بندي از عوامل تاثيرگذار بر وضعيت زنان سرپرست خانوار، ارايه شده است.
يافته ها: آزمون تحليل عاملي و آزمون فريدمن، حاکي از آن است که به ترتيب اولويت، عامل وضعيت اجتماعي، فرهنگي و آموزشي با 19.16، عامل وضعيت اقتصادي )اشتغال( با 14.72، عامل خودباوري - خوداتکايي )کارآفريني( با 13.06 و عامل وضعيت رفاهي با 12.46 درصد، از جمله عوامل تاثيرگذار بر وضعيت زنان سرپرست خانوار استان مازندران بوده اند.
نتايج: مسايل اجتماعي، فرهنگي و آموزشي زنان سرپرست خانوار به لحاظ اهميت موضوع، در صدر تمامي مسايل و مشکلات زنان سرپرست خانوار قرار گرفته است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: مقاله حاضر در پي کندوکاو درباره ارزيابي نقش مديريت اعتياد در سال هاي پس از انقلاب مي باشد.
روش: اين پژوهش از نوع مطالعات توصيفي و در چارچوب نظريه پايه دار است. جامعه مورد مطالعه مديران عمومي فعال در زمينه کاهش تقاضا طي سال هاي 1385-1380 مي باشند. داده هاي اين پژوهش با مرور منابع و انجام مصاحبه عميق نيمه ساختار يافته، گردآوري و سپس تحليل شده اند.
يافته ها: دوره هاي مديريت اعتياد را در چارچوب تغيير در سياست ها طي سال هاي 80-13?? مي توان به چهار دوره تقسيم کرد. اين سياست ها اغلب تحت تاثير چهار عامل محقق شده است: اول) تغيير مدير يا مديران؛ دوم) تغيير قوانين؛ سوم) تغيير مديريت کلان، خصوصا قوه مجريه؛ چهارم) وقوع يا خاتمه يک رويداد مهم يا واقعه مثل انقلاب يا جنگ.
نتايج: مديريت اعتياد اغلب غير تخصصي و امنيتي - قضايي بوده است. علي رغم نقاط ضعف، مديريت اعتياد روند روبه جلويي داشته و به تدريج درک واقع بينانه تر و علمي تري از وضعيت اعتياد به دست آورده است. اما به دليل سرعت پرشتاب تحول پديده اعتياد، اثرات قابل توجهي بر فرآيند طي شده نداشته است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: توسعه متعادل و متوازن فضاهاي جغرافيايي، نيازمند بررسي دقيق و همه جانبه مسايل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و شناخت بهتر نيازهاي جامعه و بهبود آن هاست. خدمات بهداشت و درمان يکي از ارکان اصلي توسعه محسوب مي شوند. پژوهش حاضر به بررسي و تحليل فضايي توسعه شاخص هاي خدمات بهداشت و درمان در سطح شهرستان هاي استان اصفهان مي پردازد.
روش: روش تحقيق حاضر «توصيفي - تحليلي» است که با استفاده از 47 شاخص و با بهره گيري از شاخص توسعه بهداشت و درمان انجام شده است.
يافته ها: يافته هاي پژوهش نشان مي دهد شاخص هاي بهداشت و درمان در استان اصفهان به صورت متوازن توزيع نشده و اختلاف فاحشي بين شهرستان هاي استان از نظر توسعه خدمات بهداشتي ملاحظه مي شود. شهرستان هاي خوانسار و برخوار و ميمه به ترتيب در بالاترين و پايين ترين سطح قرار گرفته اند.
نتايج: «رگرسيون چند متغيره» سهم شاخص «نيروهاي انساني متخصص» را در توسعه بهداشت و درمان شهرستان هاي استان بيش از ساير شاخص هاي پژوهش پيش گويي مي نمايد و شاخص هاي «نيروي انساني غير متخصص»، «نهادي» و «بهداشت روستايي» به ترتيب سهم کمتري در پيش گويي توسعه بهداشت و درمان استان دارند.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: هنجارها قواعد رفتارند و هر کنشي که با هنجارهاي پذيرفته شده يک جامعه همنوايي نداشته و آن را نقض نمايد نابهنجار تلقي مي شود. هدف اين تحقيق، بررسي جامعه شناختي نابهنجاري هاي اجتماعي جوانان و رويکرد محوري آن، رويکرد بي سازماني اجتماعي است. به منظور تبيين کامل تر موضوع از نظريه هاي آنومي، فشار، نظريه خرده فرهنگي، کنترل، همنشيني افتراقي، و نظريه کنترل قدرت نيز استفاده شده است.
روش: نوع تحقيق پيمايشي بوده و براي سنجش نابهنجاري از روش خود اعترافي استفاده شده است. حجم نمونه تحقيق 220 نفر از جوانان ساکن در مناطق حاشيه اي شهرهاي ساري و بابل و شيوه نمونه گيري چند مرحله اي بوده است.
يافته ها: اين نابهنجاري متاثر از نزديکان نابهنجار، پايگاه اقتصادي اجتماعي پايين، ضعف کنترل اجتماعي و ضعف دين داري است که در اين تحقيق شاخصي از فقدان تعهد فرد و يا به زعم هيرشي، فقدان کنترل دروني و نيز مسايل و مشکلات خانوادگي است.
نتايج: مهم ترين متغير تاثيرگذار بر نابهنجاري جوانان، نزديکان نابهنجار بوده و آن نيز متاثر از ضعف کنترل اجتماعي بيروني و ضعف کنترل اجتماعي دروني يا فقدان تعهد به ارزش هاي جامعه است.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: سازمان هاي تامين اجتماعي نقش عمده اي در تامين مخارج درمان بيمه شده ها دارند. آمارهاي موجود نشان مي دهد که در ايران رشد متوسط سالانه سرانه اين مخارج به قيمت جاري و ثابت به ترتيب 15.6 درصد و 2.3 درصد طي سال هاي 1340 الي 1382 بوده است. مساله اصلي تحقيق حاضر، بررسي عوامل اقتصادي و جمعيتي و بهداشتي موثر بر اين افزيش با رويکرد اقتصاد بيمه درمان مي باشد.
روش: با استفاده از مباني نظري بيمه درمان، متغيرهاي واقعي تاثيرگذار بر هزينه هاي شناسايي شده و در قالب يک مدل هزينه از نوع گاب - داگلاس گنجانده شده اند و با استفاده از آمارهاي موجود و به روش OLS برآورد گرديده است.
يافته ها: يافته هاي حاصل از الگوي به کار رفته نشان مي دهد که اطلاعات نامتقارن بين سازمان و بيمه شده در افزايش هزينه موثر است؛ القا تقاضا توسط عرضه کننده در افزايش هزينه موثر است؛ افزايش تعداد شهرهاي بزرگ تاثير زياد بر افزايش هزينه دارد؛ شاخص قيمت بهداشت و درمان اثر مثبت و معني داري بر هزينه دارد؛ بين هزينه هاي دولت در بخش بهداشت و درمان و هزينه هاي درمان سازمان رابطه مکملي حاکم است؛ و درآمد سرانه اثر مثبت روي هزينه ها دارد.
نتايج: به منظور کاهش سرعت افزايش هزينه ها، راهکار اصلي به کنترل در آوردن متغيرهاي مذکور و به تبع آن کاهش اثرات آن ها مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: جرم داراي ظرف مکاني و زماني منحصر به فردي است که باعث مي شود رفتار مجرمانه در واحد مکان، توزيع فضايي يکساني نداشته باشد. گيم نت ها به دليل ويژگي هاي مکاني و کالبدي، نحوه طراحي محيطي، موقعيت کاربري و خصوصيات بوم شناختي، مي توانند بستر مناسبي را براي وقوع رفتارهاي مجرمانه فراهم سازند.
روش: به منظور بررسي جرايم مربوط به گيم نت ها در دو سطح خرد و ميانه، 100 گيم نت به طور تصادفي انتخاب گرديد و در آن ها نظر 400 کاربر در مورد انواع جرايم گيم نتي با روش پيمايش مورد سوال قرار گرفت. در نهايت با کمک نرم افزار GIS الگوي فضايي اين جرايم در سطح شهر تهران شناسايي گرديد.
يافته ها: گيم نت هاي با کاربري مسکوني، پنهان و خارج از ميدان ديد رسمي و غيررسمي و گيم نت هايي که در محيط هاي شلوغ و پر ازدحام تجاري قرار گرفته اند، به لحاظ فرصت هايي که براي ارتکاب جرم فراهم مي نمايند، بالاترين ميزان جرايم را دارا هستند.
نتايج: به کارگيري نظارت رسمي کارا و مستمر، بهبود وضعيت فيزيکي، افزايش ميدان ديد و دسترسي پذيري و در مجموع کاهش فرصت هاي مجرمانه از جمله اقداماتي است که مي تواند اثربخشي برنامه هاي پيشگيري از جرم را در مکان هاي مدرن شهري همچون گيم نت ها، افزايش دهد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: مقاله حاضر به بررسي وضعيت هويت ملي و عوامل موثر بر آن در ميان دانش آموزان دوره متوسطه پرداخته است. دوران نوجواني دوراني است که عناصر شخصيتي افراد در آن شکل مي گيرد. هويت ملي يکي از عناصر مهم شخصيتي هر فرد محسوب مي شود که پايه تعهد تعميم يافته آن ها را نسبت به جامعه خود شکل مي دهد.
روش: تحقيق حاضر با استفاده از روش پيمايشي در ميان 400 نفر از دانش آموزان مقطع متوسطه شهر شيراز، با استفاده از پرسش نامه محقق ساخته، انجام شده است.
يافته ها: يافته هاي تحقيق نشان مي دهد که ميزان هويت ملي در ميان 78 درصد دانش آموزان متوسط و بالا است، همچنين 22 درصد از آن ها داراي هويت ملي ضعيف بوده و در بحران هويت به سر مي برند.
نتايج: بررسي عوامل موثر بر هويت ملي نشان مي دهد که مهم ترين متغيرهاي موثر بر آن به ترتيب عبارت اند از احساس تعلق به جامعه، نوع رويکرد به غرب، مشروعيت نظام سياسي و فردگرايي. بررسي مدل اندازه گيري هويت ملي نشان داد که مهم ترين ابعاد سازنده هويت ملي دانش آموزان به ترتيب بعد جغرافيايي، بعد فرهنگي و بعد تاريخي مي باشد.

 نسخه قابل چاپ

طرح مساله: اين تحقيق مي خواهد با تحليل پيام هاي تبليغاتي انتخابات شوراي شهر مهم ترين ارزش ها، عناصر و ابزارهاي نحوه اداره شهر از منظر كانديداها و پس از مشخص شدن نتايج، از نظر راي دهندگان را مورد شناسايي و تحليل قرار دهد.
روش: در اين تحقيق، جامعه آماري تمامي 1200 نفر كانديداي سومين دوره انتخابات شوراي شهر تهران بودند كه از پيام هاي تبليغاتي 444 نفر از كانديداها و 36 تشكل نمونه برداري شد. داده هاي گردآوري شده با استفاده از روش تحليل محتوا و مدل هاي نظري چهارگانه حكمراني شهري (رفاهي، مديريتي، شراكت گرا و طرفدار رشد) مورد تحليل قرار گرفتند.
يافته ها: محتواي بيشتر پيام هاي تبليغاتي و برنامه هاي كانديداها و تشكل ها با مدل حكمراني رفاهي همخواني بيشتري دارد. نتايج انتخابات نيز نشان مي دهد كه راي دهندگان، به تبليغ كنندگان اين مدل راي بيشتري داده اند.
نتايج: در مدل حكمراني رفاهي، اداره شهر متكي بر منابع دولتي است كه منجر به كاهش استقلال عمل شوراي شهر و امكانات آن براي تاثيرگذاري بر مديريت شهري مي شود.

 نسخه قابل چاپ