بانک مقالات معماری

در لغت نامه دهخدا کويرهاي ايران، درياهاي خشک شده اي که به تدريج آب آنها تبخير شده و اراضي بي حاصلي را تشکيل داده اند تعريف شده است.
هواي کوير بسيار خشک است. درجه حرارت در شبانه روز بسيار متفاوت و از صفر در شب به حدود 60 درجه سانتيگراد در روز ميرسد و اين باعث مي شود تخريب هايي در بخش هايي که داراي سطوح سنگي دارند صورت گيرد. مصالح عمده ساختماني کوير با وجود وفور منابع طبيعي در منطقه خشت مي باشد. اين گل باارزش که تمام محسنات و توانايي هاي مربوط به مقاومت و ايستايي، عايق حرارتي و رطوبتي و توجيه اقتصادي و غيره را دارد، در منطقه حرف اول را مطرح ميکند واين خود از شاخص هاي معماري کوير است. دراين خطه ساختمان هايي وجوددارند که پس از 80 سال عمر هنوز بدون آنکه سقف آنها کوچکترين صدمه اي ديده باشد همچنان آب هاي سطح الارضي ناشي از باران را به پايين دست خود هدايت کرده و کوچکترين مشکلي را براي ساختمان بوجود نياورده اند. بناهاي خشتي اصولا به دو دسته تقسيم مي شوند اول آنهايي که داخل بافت شهري قرار گرفته اند و به همين جهت به آنها بيشتر رسيدگي شده است و دوم آنهايي هستند که خارج از بافت شهري و در مسيرهاي رفت و آمد قرار گرفته اند که متاسفانه بکلي ويران گرديده و يا در حال ويران شدن، هستند.
بطور کلي عوامل مختلفي در تخريب بناهاي خشتي دخالت دارند که مهم ترين آن عبارتند از:
عوامل اقليمي مانند باران و سيل و برف و زلزله- عدم رسيدگي به آنها که بنا شامل مرور زمان ميشود- در اثر دخالت و تعارض بشر- در اثر رشد گياهان، حشرات و لانه جانوران- در معماري دوران اسلامي نيز همانند دوران بعد از آن براي جلوگيري از فرسايش ساختمانهاي خشتي، قشري از آهک و گچ و با اندودي از گل در مقابل باران محافظت ايجاد ميکردند. رسم کاهگل مالي و عايق کاري نيز از ديگر رسوم منطقه بوده است. اين نوع عايق کاري بسيار متداول و سال ها مقاو مت دارد. در اين مقاله به مسايل مهم فوق و کليات باارزش معماري کوير به تفصيل پرداخته خواهد شد.
هر آن پاره خشتي که بر منظريست سر کيقبادي و اسکندريست (حافظ)
هرچندکه گوينداين کاردل است کار خشت وگل نيست ولي درکويربايد گفت اين کارخشت وگل است کاردل نيست.

پديده صنعت و ماشينيسم (بطور کلي مدرنيسم) درکشور تغيير و تحولات زيادي را در پي داشته است و يکي از مهمترين آن فراموشي معماري و شهر سازي ايراني است. شايد منطقي است که ورود ماشين به ايران الزاما ساختار شهري متناسب با آن مانند تعريض خيابانها ضروري بوده است اما مشکل در طرح شهري است که با ريشه هاي فرهنگي و معماري بومي ايراني ارتباط برقرار نکرده است. بعبارتي طرحي که موجب گسيختگي ريشه هاي استوار بين مظاهر زندگي و فرهنگ جامعه شده که نتيجه روند اقتباس يا کپي از مظاهر تمدن و فرهنگ غربي است. معماري و شهر سازي سنتي کشور فراموش گشت و اجازه ظهور يا خوديابي را در انطباق با تکنولوژي و شرايط جديد پيدا نکرد. "شهر هاي کشور بافت سنتي خود را ازدست داده اند يا از اهميت و اعتبار آن کاسته شده است". احيا و زنده سازي بافهاي تاريخي از سابقه طولاني در جهان برخوردار است. در ايران نيز با توجه به روند تخريب بافت قديم که از دوره رضاخان شتاب بيشتري پيدا کرد و بصورت اپيدمي درآمد نخستين حرکت سازمان يافته در توجه به معماري سنتي و بافت تاريخي به سال 1349 با برگزاري کنکره بين المللي معماران با موضوع بررسي امکان پيوندهاي سنتي با شيوه هاي نوين ساختمان برگزار گرديد، دانست.

گزارش سوييس ري از فاجعه بم: «بم بزرگترين حادثه طبيعي سال با 41 هزار کشته»
همانطوريکه مي دانيم کشور ايران بر روي پهنه لرزه خيز وسيعي قرار دارد و ساليان درازي است که زمين لرزه هاي متعددي را با آثار گوناگون و خسارتهاي مالي و جاني فراوان تجربه کرده است. رودبار، قزوين، بم، زرند، قشم و … نمونه هاي بي شماري از نمايش چهره اي خشن و غير قابل تسليم و خسارت بار است.
نگاهي گذرا به اين مجموعه موضوع مهمي را براي ما روشن خواهد کرد و آن اينکه بيشترين خسارتهاي ناشي از زلزله مربوط به ساختمانهاي سنتي است؛ ساختمان هايي که با نگاهي غير اصولي ساخته شده و به ضم اينکه سرپناهي احداث گرديده مورد استفاده قرار مي گيرد غافل از اينکه اينگونه بناها کوچکترين ايمني در مقابل حوادث طبيعي نخواهند داشت و با کوچکترين اتفاقي … !
با توجه به توضيحات فوق اهميت اجرا و ساخت بناهاي پايدار که حافظ جان انسانها باشند روشن مي گردد. بدين منظور در اين مقاله سعي شده که نکات لازم در ارتباط با اجراي بناهاي خشتي و آجري (که انواع شايع مورد استفاده در معماري کوير مي باشند)، بيان مشکلات و خطرات احتمالي اجراي نامناسب در بخشهاي مختلف اين بناها و ارايه راهکارهاي مناسب در جهت بهبود آن ارايه گردد؛ مضافا اينکه نوع مصالح مورد استفاده در اين بناها مورد بررسي قرار گرفته و معايب و محاسن هرکدام مختصرا و در حد لازم آورده شده است. در پايان نيز به نتايج استفاده از مصالح سنتي در معماري نوين امروزي و نوع اين استفاده پرداخته شده است. لازم به ذکر است که به دليل کثرت ساختمانهاي سنتي استان يزد و بخصوص شهرستان ابرکوه، اين مناطق به عنوان جامعه آماري مورد مطالعه و استفاده قرار گرفته اند.

انسان عصر مدرن با شعار "سلطه بر طبيعت" بحرانهاي توسعه را بيش از پيش دامن زد. در اين راستا نياز به مقابله با پيامدهاي سوء جهان صنعتي و مصرفي عصر حاضر منجر به شکل گيري توسعه پايدار گرديد. معماري پايدار، برخاسته از توسعه پايدار، فرآيندي است براي حل مشکلات که طي آن منابع طبيعي، قبل و بعد و طي پروسه توليد و ساخت، به کمترين حد آسيب مي بيند و بنايي کاملا "سازگار با محيط (اقتصادي، اجتماعي و طبيعي) خلق مي شود. معماري پايدار، نيازمند نگاه محيط را اصلي ترين، «معماري محيطي» مسوولانه معمار است. معماري پايدار عامل موثر در طراحي مي داند. بنابراين لزوم شناخت همه جانبه "کوير" که بيش از دو سومِ وسعت اين سرزمين را فراگرفته لازمه ايجاد "معماري پايدار کوير" است. در اين شناخت، از ميان ابعاد سه گانه معماري پايدار، بعد "زيست محيطي" اهميت خاص دارد. مقاله حاضر علاوه بر نگاهي همه جانبه به کليه عوامل موثر در "معماري پايدار کوير" بعد "زيست محيطي" را از منظر خاص مورد توجه قرار مي دهد.

بخش عمده اي از کشور ايران که در کمربند خشک جهان واقع است را مناطقي با شرايط سخت اقليم گرم و خشک و کويري تشکيل مي دهد. بيشتر اين مناطق که با محدوديتهاي شديد منابع آبي، پوشش گياهي و برخي ديگر از قابليت هاي طبيعي روبروست، در عين حال در بردارنده بسياري از سکونت گاه هاي بسيار کهن و مهم شهري و روستايي نيز هست.
در چنين شرايطي؛ مطالعات انجام شده در معماري، معماري منظر، طراحي شهري و همچنين جغرافياي شهري نيز حاکي از آن است که در اکثر شهرهاي مناطق فوق، برخي مسايل و بي توجهي ها به جنبه هاي مرتبط با ويژگيهاي بومي و ارزشهاي پايدار زيست محيطي وجود دارد.
به رغم تمامي توجهات کنوني، يکي ا ز اين مسايل مهم از ديدگاه معماري منظر؛ وضعيت کيفي مکانهاي سبز و سيماي فضاهاي باز شهري و زيست بومهاي بياباني در رابطه با شرايط بومي فرهنگي و ابعاد پايداري است. بر اين اساس، در اين مقاله ضمن معرفي برخي بي توجهي ها به جنبه هاي کيفي ساخت فضاهاي سبز و ويژگي ها بومي معماري منظر شهرهاي اقليم گرم و خشک (بويژه مورد ايران) به ارايه برخي ديدگاه هاي سازنده در اين زمينه خواهيم پرداخت.

اين مقاله سعي دارد تا به پژوهش و بررسي مراحل تکوين و تحول خاک در چارچوب ساختمان سازي مدرن و سنتي در کوير بپردازد.
سنت ساختمان سازي يک فرآيند پويا است و سازندگان سعي دارند آگاهانه، ولي ارام، روش ها و اشکال خود را توسعه داده و متحول سازند. چرا که اگر ساختمان هاي جديد با مواد مدرن بنا شوند بيشتر مورد پذيرش قرار مي گيرند. البته نبايد از يافتن راه حل هاي ابداعي براي به کارگيري مصالح سنتي چون خاک، سنگ، سفال و ... در جاي مناسب ترديد کرد.
استفاده از خاک کوير جهت خانه سازي نه تنها در دنيا، بلکه در تاريخ کشور ما ايران، از قديم مرسوم بوده و به ارزش و اهميت آن در ساختمان سازي پي برده بودند. اما هم اکنون مردم به فضاهاي ديگر از جمله ساختمان هاي فلزي و بتني عادت کرده اند و مطابق روند روز، آنچه را که آسانتر به دست مي آيد دنبال مي کنند. متخصصين و مردم عادي تقريبا همگي با فضاهاي انساني و زيباي آن غريبه شده اند که البته اگر دوباره اين فضاها را لمس کنند دلباخته آن خواهند شد. اما در جواب اين سوال که چرا خاک (خاک در کوير) به عنوان يک عنصر ارزشمند در ساختمان سازي به کار مي رود به قابليت هاي متعدد خاک بر مي گردد که در اين مقاله ضمن ارايه روش هاي ابداعي به آنها خواهيم پرداخت.