مقالات روانشناسی

چکيده فارسي:
تجربه عنصر اساسي در دانش ضمني است که توجه روزافزوني را در سياست گذاري بخش عمومي به خود جلب کرده است. اين مقاله در پي ارايه روش شناسي مستندسازي دانش هاي ضمني و تجربيات سياستي، در سازمان هاي عمومي، بر اساس ترکيبي از مدل اکتشاف، تنقيح و تجريد با مدل مرحله اي سياست گذاري عمومي است.
در اين مقاله نخست، به مباني روش شناسانه دانش ضمني مي پردازيم و نشان مي دهيم که تکثرگرايي روش شناختي، در مقابل پوزيتيويسم، بنيان مناسب تري براي سياست گذاري خواهد بود. سپس درباره روش شناسي گزارش هاي مستندسازي بحث کرد و تشريح مساله تکاليف قانوني، سابقه تحليلي از اقدامات پيشين، تحليل و ارايه راه حل و در نهايت ارزيابي نهايي از اجراي طرح، بر اساس شاخص هاي موردنظر را مطرح خواهيم کرد.
در اين مقاله، يک تجربه اجرايي مطالعه شده، جوهره مديريتي آن کشف و در پرتو نظريه هاي مرتبط نقادي و تنقيح مي شود تا آماده ارتقا به سطحي نظري شود. سپس تجريدي نظري انجام مي شود تا مدل مديريتي موردنظر فراهم گردد. در پايان، اين تجربه در قالب مدل مرحله اي سياست گذاري عمومي تشريح مي شود.

چکيده عربي:
إنّ التجربة عنصر رئيسي في المعرفة الضمنية و قد استقطبت اهتماماً متزايداً في مجال البرمجة العامة. و هذه الدراسة في صدد تقديم اُسلوب محدّد لتوثيق المعارف الضمنية و التجارب السياسية  داخل المنظمات العامة وفق تركيبة من نماذج الكشف و التنقيح و التجريد مع نموذج مرحلي للبرمجة العامة. و في هذه الدراسة نتطرق أولاً الي اُسس تحديد اُسلوب المعرفة الضمنية و نبيّن أن التعددية في تحديد الاسلوب هو أكثر تناسباً من الوضعية اليقينية في مجال البرمجة و التخطيط. و من ثم نبحث موضوع تحديد اُسلوب التقارير الموثقة. و نقوم بشرح هذه المسآلة و الواجبات القانونية و الخلفية التحليلة عن الاجراءات السابقة  و نقدم تحليلاً و حلاً و في النهاية تقييماً لتنفيذ هذا المشروع وفق المؤشرات المطلوبة. و في هذا البحث قمنا بدراسة تجربة تنفيذية و كشفنا عن أصلها الاداري و انتقدناها و نقّحناها علي ضوء النظريات المرتبطة بها لتستطيع الارتقاء الي المستوي النظري. و من ثم أجرينا تجريداً نظرياً لنحصل علي اُنموذج اداري. و في الختام قمنا بشرح هذه التجربة كاُنموذج مرحلي للسياسة العامة.

 نسخه قابل چاپ

چکيده فارسي:
در علوم اجتماعي، بسياري از فرضيات علي به شکل شرط لازم و / يا کافي وجود دارند. با توجه به اهميت اين فرضيات لازم است به چگونگي ارزيابي تجربي يا روش هاي آزمون آنها توجه شود. محققاني که فرضيات علي به شکل شرط لازم و / يا کافي را به صورت کمي مي آزمايند، معمولا توجه ندارند که تکنيک هاي آماري شان براي آزمون اين گونه فرضيات مناسب هستند يا خير؟ از آنجا که کتاب هاي درسي در حوزه روش هاي آماري، به فرضيات شرط لازم و / يا کافي و چگونگي آزمون آنها اشاره اي نکرده اند، محققان کمي از همان رويه هاي متعارف آماري که براي فرضيات غيرشرط لازم و / يا غيرشرط کافي به کار گرفته مي شود، براي آزمون فرضيات شرط لازم و / يا کافي استفاده مي کنند. اين مقاله نشان مي دهد با توجه به ويژگي هاي فرضيات شرط لازم و / يا کافي، رويه هاي متعارف آماري نمي توانند پاسخ هاي معتبري ارايه دهند؛ به همين سبب ممکن است براي فرضيه شرط لازم و / يا کافي در تحقيق تجربي، از داده هايي تاييد آماري به دست آوريم که يک مشاهده ساده نشان دهد اين داده ها از آن فرضيه حمايت نمي کنند.

چکيده عربي:
توجد في العلوم الاجتماعية عدّة فرضيات علّية بصورة الشرط اللازم أو الشرط الكافي. و نظراً لأهمية هذه الفرضيات فمن الضروري الاهتمام بكيفية التقييم التجريبي أو أساليب اختبارها. إنّ الباحثين الذين يختبرون الفرضيات العلّية  بصورة الشرط اللازم أو الشرط الكافي بشكل كمّي لايهتمون علي العموم بهذه المسألة و هي هل أن أساليبهم الاحصائية مناسبة الاجراء اختيار لمثل هكذا فرضيات أم لا. و حيث أنّ المناهج الدراسية في مجال «أساليب الاحصاء» لم تُشر الي الفرضيات ذات الشرط اللازم أو ذات الشرط الكافي و كيفية اختبارها. و يستخدم الباحثون الكمّيون أيضاً نفس الأساليب الاحصائية المتداولة التي تستخدم في الفرضيات التي ليس لها شرط لازم أو شرط كافي في اختبار الفرضيات ذات الشرط اللازم أو ذات الشرط الكافي. و تبيّن هذه الدراسة أنّه بالنظر الي خصائص الفرضيات ذات الشرط اللازم أو ذات الشرط الكافي فأنّ الأساليب الاحصائية المتداولة  لا تُقدّم اُجوبة  شافية يُعتدّ بها و لذا فمن الممكن الحصول من معطيات ما علي مؤيّدات احصائية للمفرضية ذات الشرط اللازم أو ذات الشرط الكافي في البحث التجريبي.
و من خلال مطالعة بسيطة نري أنّ هذه المعطيات لا تؤيّد تلك الفرضية.

 نسخه قابل چاپ

چکيده فارسي:
آزمايش فکري ابزاري ابتکاري است که نقش مهمي در حوزه هاي مختلف علوم (اعم از علوم عقلي و علوم تجربي طبيعي و انساني) ايفا مي کند. مهم ترين ويژگي اين آزمايش ها آن است که بدون داده تجربي تازه اي، ما را به شرايط معرفتي جديدي مي رساند و مي تواند نظر ما را در مورد يک نظريه تغيير دهد. درباره نحوه عملکرد آزمايش هاي فکري، ديدگاه هاي مختلفي وجود دارند. در اين مقاله، ابتدا نمونه هايي از آزمايش فکري و ويژگي هاي آنها ارايه و سپس ديدگاه استدلالي نورتن تشريح مي شود که يکي از مشهورترين ديدگاه ها درباره آزمايش فکري است. در ادامه انتقادات سه تن از منتقدان اصلي ديدگاه استدلالي ارايه شده، در پايان نشان داده مي شود با وجود مزاياي بسيار ديدگاه استدلالي، نورتن بايد نظر خود را مبني بر اينکه در آزمايش فکري از تجربه فراتر نمي رويم، تعديل کند.

چکيده عربي:
أنّ الاختبار الفكري أداة مبتكرة تؤدّي دوراً مهماً في مختلف المجالات العلمية. و إنّ أهم مميزات هذه الاختبارات هي أنّها تضعنا في أجواء معرفية جديدة من دون أن نخوض تجربة جديدة.
و تستطيع أن تغير رأينا في نظرية  ما. و توجد رؤي مختلفة فيما يختص أداه الاختبارات الفكرية. في بداية هذا البحث قدّمت نماذج من الاختبارات الفكرية  و خصائصها و من ثم شرحت رؤية نورتن الاستدلالية  و هي إحدي أهم و أشهر الرؤي حول الاختبار الفكري و بعده قدّمت ثلاث انتقادات لثلاث منتقدين رئيسيين للرؤية الاستدلالية. و في الختام بيّنت أنّه علي الرغم من المميزات الكثيرة التي تتمتع بها الرؤية الاستدلالية فلابد لنورتن أن يصحح رؤيته القائلة: إننا لا نتخطّي التجربة في الاختبار الفكري.

 نسخه قابل چاپ

حکمت متعاليه صدرالمتالهين همچنان مخالفاني دارد که آن را مکتبي التقاطي مي دانند که آموزه هاي هستي شناختي را بدون تحفظ بر روش فلسفي، از حوزه هاي گوناگون معرفتي (فلسفه مشاء، فلسفه اشراق، عرفان، کلام و متون اسلامي) برگرفته و در ساختاري نامنسجم گردآورده است. اين مقاله مي کوشد با تکيه بر اظهارات صدرالمتالهين، با روشي وصفي - تحليلي، ويژگي هاي منحصر به فرد روش شناختي حکمت متعاليه را که وجه متمايز آن از ديگر مکاتب هستي شناسي است، ارايه و نشان دهد که حکمت متعاليه، در عين بهره مندي از دستاوردهاي حوزه هاي مختلف هستي شناسي در تمدن اسلامي، يک مکتب کاملا فلسفي و پاي بندي به روش فلسفي در اثبات و نفي گزاره هاي مورد نظر است.
نقد روش شناختي عرفان نظري از ديدگاه حکمت متعاليه، تمايز روش شناختي حکمت متعاليه با حکمت اشراق، جايگاه شهود و آموزه هاي ديني در حکمت متعاليه، مقايسه روش نقلي با روش عقلي و شهودي در وصول به حقايق هستي شناختي، اصطلاح شناسي «عقل منور» و «برهان کشفي» در حکمت متعاليه و تبلور مطالعه ميان رشته اي در حکمت متعاليه از جمله مباحث اين مقاله هستند.

 نسخه قابل چاپ

نظريه بنيادي يکي از روش هايي است که در تحقيقات کيفي استفاده مي شود و مبتني بر رويکرد استقرايي است. اين روش شناسي مستقل براي پديده هاي غير قابل اندازه گيري و فرايندي استفاده شده، ظرف تحليل داده هاي کيفي نيز تلقي مي شود. در اين روش، پس از نمونه گيري نظري، جمع آوري داده ها و هم زمان با آنها، کدگذاري و تحليل داده ها آغاز مي شود. تحليل داده ها بر اساس کدگذاري باز، محوري و انتخابي انجام مي شود و تا اشباع نظري ادامه مي يابد. در مرحله اشباع نظري، نظريه متکي بر داده ها ساخته مي شود. معرفي اين روش شناسي - که در روان شناسي اجتماعي، مديريت، بهداشت و جامعه شناسي کاربرد فراوان دارد - و بيان قابليت ها و مراحل انجام آن، از اهداف اين مقاله است.

 نسخه قابل چاپ

قضاوت درباره درستي فرايند پژوهش و کيفيت محصول نهايي، در پژوهش هاي کيفي، مستلزم معيارهاي ارزيابي کاملا متفاوتي است. پژوهشگران کيفي به معيارهاي ارزيابي آثار پژوهشگران کمي معترض اند و آنها را رد مي کنند. پژوهشگران کيفي معيارهاي بديلي را تدوين کرده اند که با اهداف پژوهش آنان متناسب است. مقاله حاضر به کاوش در معيارهاي بديلي که براي پژوهشگران کيفي مطرح شده اند پرداخته، نشان مي دهد که با وجود اختلاف نظرهاي اساسي در انتخاب معيار مناسب براي ارزيابي پژوهش کيفي - که بازتاب سرسپردگي پژوهشگران متفاوت به مباني و روش هاي متفاوت است - درباره اينکه پژوهش بايد قابل اعتماد و قادر به نشان دادن دقت (در فرايند) و تناسب (در محصول نهايي) باشد، موافق است و در کل، برخي توافق ها و همپوشي ها بين اين معيارها ديده مي شوند. در نهايت، به بررسي اين موضوع مي پردازيم که چگونه پژوهشگران از بين اين بديل ها انتخاب مي کنند و خواهيم ديد که معيارهاي انتخاب شده بايد با ماهيت پژوهش (روش شناسي، اهداف و فرض هاي معرفت شناختي) سازگار باشند.

 نسخه قابل چاپ

در اين مقاله ابتدا به مباحث مبنايي شناخت علم و فناوري پرداخته و با استفاده از رهيافتي فلسفي تحليلي نشان داده شده که الگوي توسعه علم و فناوري به دو دليل عمده مي تواند به صفت اسلامي - ايراني وصف شود. سپس بر مبناي اين مقدمات استدلال مي شود که نظام ملي نوآوري براي پوشش دادن به مفهوم الگوي اسلامي - ايراني توسعه علم و فناوري کافي نيست و به کاربردن مفهوم نظام سپهر / زمينه مي تواند تحليل جامع تري در اين زمينه به ارمغان بياورد.
در قسمت دوم مقاله، به اهميت سياست علمي در برابر روش تحقيق پرداخته شده و انگيزه عنايت به الگوي اسلامي - ايراني توسعه علم و فناوري مورد بحث قرار گرفته و راهبردهايي براي رسيدن به الگوي اسلامي - ايراني توسعه علم و فناوري ارايه شده است که استفاده از اين راهبردها مي تواند به تدريج الگوي مورد بحث را شکل دهد. ايده هاي اوليه اين راهبردها در گفت و گو با صاحب نظران به دست آمده و سپس اين ايده ها در جلسات متعدد ذهن انگيزي با حضور کارشناسان سياست علم و فن آوري منقح، منسجم و هماهنگ شده است.

 نسخه قابل چاپ

اين مقاله ضمن مرور مهم ترين آموزه هاي شکل گيري خط مشي در پارادايم مدرنيسم، با بهره گيري از روش ساختار شکني ژاک دريدا به بازسازي اين دانش، در زمينه آموزه هاي پست مدرنيسم مي پردازد. بر اين اساس، در بخش نخست، آموزه هاي کليدي مدرنيسم، در قالب بحث از عينيت گرايي، عقلانيت، توسعه و وحدت گرايي و تاثير آن در شکل گيري خط مشي مرور مي شوند. در بخش دوم، ضمن معرفي آموزه هاي مختلف پست مدرنيسم، نظريات شکل گيري خط مشي در پارادايم پست مدرن بازسازي مي شوند.
اين مقاله ادعا نمي کند که بر خلاف مشي متفکران پست مدرن، به بازسازي دانش تدوين خط مشي پست مدرن، در قالب يک فراروايت مي پردازد؛ بلکه صرفا، در مقام تبيين و نقد نظريات مدرن سياست گذاري در زمينه اي جديد است.

 نسخه قابل چاپ

نظريه کارکردگرايي يکي از چند نظريه کلاسيک در جامعه شناسي است که چارچوب روش شناختي آن را اميل دورکيم پايه گذاري کرده و گستره آن از فرانسه، به کل اروپا و آمريکا بسط يافته است. اين مقاله ابتدا به بازسازي، نقد و بررسي ساختار منطقي تبيين کارکردي پرداخته، سپس تفاوت اين نظريه را با تبيين غايت شناسانه، فايده گرايي و پراگماتيسم بيان مي کند. ابهام در واژگان کليدي اين نظريه (وضعيت بهنجار، کارکرد و نظام اجتماعي)، نقدناپذيري، ماهيت غيرتاريخي و ناتواني آن در تبيين مناسب برخي از پديده هاي اجتماعي از جمله نقدهاي وارد شده بر اين ديدگاه هستند که در اين مقاله بحث و بررسي شده اند. در پايان پيشنهاد شده است که در هنگام استفاده از تبيين کارکردي، به مشکلات روش شناختي آن و چگونگي تاثيرپذيري مطالعات اجتماعي از اين مشکلات توجه شود.

 نسخه قابل چاپ

پژوهش کيفي فرصت مناسبي براي گسترش قلمرو بررسي هاي روان شناختي به حوزه هايي که قابل کمي سازي نيست، فراهم مي آورد؛ اما چالش هاي خاصي را نيز در مورد موضوع معيارهاي ارزيابي پژوهش همانند اعتبار و روايي پيش مي کشد. به طور کلي، پژوهشگران کيفي به معيارهاي پژوهشگران کمي به هنگام ارزيابي آثارشان معترضند و آنها را رد مي کنند. اين معيارها شامل روايي، اعتبار و تعميم پذيري است. اين مقاله تلاش مي کند با ملاحظه مفهوم رويکرد و تاثير آن بر موضوع علم، از معيارهاي اثبات گرايي سنتي درباره اعتبار، پايايي و تعميم پذيري فاصله گرفته اند و به ارايه صورت بندي متفاوتي از اين مفاهيم که با پژوهش کيفي همخواني داشته باشد بپردازد. به نظر مي رسد براي پژوهش هاي کيفي، قضاوت درباره درستي فرآيند پژوهش و کيفيت محصول نهايي مستلزم معيارهاي ارزيابي کاملا متفاوتي است.

 نسخه قابل چاپ

روش تحليل محتوا يکي از پز کاربردترين روش هاي تحقيق در مطالعات علوم اجتماعي، رفتاري و انساني است. در نظام آموزشي فعلي کشور، کتاب درسي مهم ترين ابزار آموزش و در بردارنده محتواي برنامه هاي درسي است؛ از اين رو، بررسي محتواي کتاب هاي درسي، به دلايل مختلف همچون مطابقت با اهداف برنامه درسي يا شناسايي نقاط قوت و ضعف کتاب هاي درسي، امري ضروري است. اين بررسي مي تواند به روش هاي مختلفي صورت گيرد که تحليل محتوا از متداول ترين اين روش هاست.
مقاله حاضر تلاش مي نمايد، ضمن معرفي تحليل محتوا، مدل ها، تکنيک ها و روش هاي متداول در تحليل محتواي کتاب هاي درسي را توضيح دهد. در اين معرفي تمام مدل ها، تکنيک ها و روش ها در دو گروه کلي فرمول هاي خوانايي و ابزارهاي فهرستي دسته بندي شده اند که مشخصات، ويژگي ها و موارد استفاده ابزارهاي فهرستي در اين مقاله تشريح مي گردد.

 نسخه قابل چاپ

کار جامعه شناسي حقوق مطالعه جامعه شناختي و علمي هستي اجتماعي حقوق (نظم / نظام) است. جامعه شناسي معرفت به مطالعه مساله تعيين اجتماعي معرفت مي پردازد تا نشان دهد که کدام بخش از معرفت هاي بشري (صورت، محتوا يا هر دو بخش)، چگونه با تاثير از عوامل اجتماعي مادي و بيروني ايجاد شده، تحول مي يابد.
در اين مقاله، با استفاده از مفاهيم و ديدگاه هاي جامعه شناختي به مطالعه و طبقه بندي معرفت هاي حقوقي پرداخته، چهار دسته از معرفت هاي حقوقي (قانون گذارانه، دادرسانه، انديشمندانه و تعليمي) را معرفي کرده ايم. در اين بررسي، لزوم ابتناي معرفت هاي حقوقي قانون گذارانه بر معرفت هاي ديني و نيز سرعت و سهولت تحول معرفت هاي حقوقي و نقش کليدي معرفت هاي حقوقي دادرسانه، در چارچوب تحليل جامعه شناختي ارايه شده اند.

 نسخه قابل چاپ

هدف از پژوهش حاضر بررسي پاره اي از خطاهاي رايج آماري، در پژوهش هاي رفتاري است. بر اين اساس، چهار نوع خطاي آماري رايج در پژوهش هاي رفتاري مشاهده شده است. خطاهاي نظير خطاي نوع اول (a) و تورم آن، خطاي کاربرد نادرست فرضيه صفر، خطاي گزارش نادرست مقدار P و خطاي عدم گزارش حجم اثر که در اين مقاله، شرح و بسط مفهومي مي شود. افزون بر اين، ملاحظات روش شناختي و کاربردي توجه به خطاهاي مذکور، به تفصيل مورد بحث قرار مي گيرد.

 نسخه قابل چاپ

امروزه نظريه پردازي و توليد علم اصيل به عنوان يکي از اولويت هاي راهبردي کشور، در مرکز توجهات پژوهشگران و سياست گذاران قرار گرفته است. تلاش براي دست يابي به يک جامعه علمي مولد و خلاق نيازمند شناخت دقيق و تفصيلي عوامل موثر بر فرآيند توليد علم است. در ميان اين مجموعه از عوامل، متغيرهاي روان شناختي جايگاه ويژه اي دارند. روان شناسي علم قلمرويي نوظهور از خانواده علم پژوهي است که ابزارهاي تجربي و چارچوب هاي نظري موجود در علم روان شناسي را براي مطالعه رفتار علمي دانشمندان و نحوه تاثير متغيرهاي روان شناختي بر آن را استفاده مي کند. روان شناسي علم، از يک سو، عضوي از خانواده علم پژوهي است  و از سوي ديگر، ريشه در سنت هاي نظري و پارادايم هاي خاص موجود در علم روان شناسي دارد. مقاله حاضر، روند ريشه يابي و توسعه تاريخي اين قلمرو از علم پژوهي را دنبال مي کند؛ به علاوه، چالش هاي موجود پيرامون مباني معرفت شناختي روان شناسي علم را بررسي مي کند.

 نسخه قابل چاپ

پسامدرنيسم منظري انقلابي، در حوزه مطالعات علوم انساني و اجتماعي پيشنهاد مي کند. اين رويکرد، با به پرسش کشيدن اعتبار علم مدرن و انگاره دانش عيني و مقاومت در برابر هر گونه ادعايي درباره حقيقت، افق جديدي در عرصه علوم انساني و اجتماعي مي گشايد. در تاملي ديرينه شناختي، ريشه هاي پسامدرنيسم را در انسان گرايي جستجو کرده، به برجسته کردن نقش واژگان در باز ساختار بندي علوم اجتماعي و انساني مي پردازند. آنان همچنين تلاش مي کنند تا نشان دهند که چگونه چالش پسامدرنيسم با عقل و سازمان عقلايي، تمامي حوزه هاي عملي را تحت تاثير قرار داده است: در روانکاوي، با به پرسش کشيدن آگاهي و سوژه منسجم و منطقي؛ در سياست، با به چالش کشيدن اقتدار ساختارهاي تصميم سازي سلسله مراتبي و بورو کراتيک که در سپهر و ساحت مشخصي عمل مي کنند؛ در انسان شناسي، حمايت از فرهنگ هاي محلي در مقابل فرهنگ جهاني و ... .

 نسخه قابل چاپ