از تولد تا تبلور
در طول تاريخ بشر از زمان يونان باستان، دانشمندان آن دوره بر اين باور بودند كه مواد را ميتوان به اجزاي كوچك تقسيم كرد و در نهايت به ذراتي رسيد كه خردناشدني هستند.
اين ذرات بنيان مواد را تشكيل ميدهند، شايد بتوان دموكريتوس - فيلسوف يوناني - را پدر فناوري و علوم نانو دانست، چراكه حدود 400 سال پيش از ميلاد مسيح اولين كسي بود كه واژة اتم را كه به معني تقسيمنشدني در زبان يوناني است براي توصيف ذرات سازنده مواد به كار برد.
با تحقيقات و آزمايشهاي بسيار، دانشمندان تاكنون 108 نوع اتم و تعداد زيادي ايزوتوپ كشف كردهاند. آنها همچنين پيبردهاند اتمها از ذرات كوچكتري تشكيل شدهاند. با اين حال اين كشفها در تاريخ پيدايش اين فناوري پيچيده زياد مهم نيستند.
نقطه شروع و توسعه اوليه فناوري نانو به طور دقيق مشخص نيست. شايد بتوان گفت اولين نانوتكنولوژيستها شيشهگران قرون وسطايي بودهاند كه از قالبهاي قديمي (Medieal forges) براي شكلدادن شيشههايشان استفاده ميكردهاند. البته اين شيشهگران نميدانستند چرا با اضافه كردن طلا به شيشه، رنگ آن تغيير ميكند.
در آن زمان براي ساخت شيشههاي كليساهاي قرون وسطايي از ذرات نانومتري طلا استفاده ميشده است و با اين كار شيشههاي رنگي بسيار جذابي به دست ميآمده است. اين قبيل شيشهها هماكنون در بين شيشههاي بسيار قديمي يافت ميشوند. رنگ بهوجود آمده در اين شيشهها بر پايه اين حقيقت استوار است كه مواد با ابعاد نانو داراي همان خواص مواد با ابعاد ميكرو نيستند.
در واقع يافتن مثالهايي براي استفاده از نانو ذرات فلزي چندان سخت نيست. رنگدانههاي تزئيني جام مشهور ليكرگوس در روم باستان (قرن چهارم بعد از ميلاد) نمونهاي از آنهاست. اين جام هنوز در موزه بريتانيا قرار دارد و بسته به جهت نور تابيده به آن رنگهاي متفاوتي دارد. نور انعكاس يافته از آن سبز است ولي اگر نوري از درون آن بتابد، به رنگ قرمز ديده ميشود.
آناليز اين شيشه حكايت از وجود مقادير بسيار اندكي از بلورهاي فلزي ريز 700 نانومتري دارد كه حاوي نقره و طلا هستند. حضور اين نانوبلورها باعث رنگ ويژه جام ليكرگوس شده است.
سال 1959 ريچارد فاينمن مقالهاي درباره قابليتهاي فناوري نانو در آينده منتشر كرد. باوجود موقعيتهايي كه توسط بسياري تا آن زمان كسب شده بود، ريچارد. پي. فاينمن را به عنوان پايهگذار اين علم ميشناسند.
فاينمن كه بعدها جايزه نوبل را در فيزيك دريافت كرد، آن سال در يك مهماني شام كه توسط انجمن فيزيك آمريكا برگزار شده بود، سخنراني كرد و ايده فناوري نانو را براي عموم مردم آشكار ساخت. عنوان سخنراني وي «فضاي زيادي در سطوح پايين وجود دارد» بود.
سخنراني او شامل اين مطلب بود كه ميتوان تمام دايرهالمعارف بريتانيكا را روي يك سنجاق نگارش كرد. يعني ابعاد آن به اندازه 25 برابر ابعاد واقعياش كوچك ميشود.
او همچنين از دوتاييكردن اتمها براي كاهش ابعاد كامپيوترها سخن گفت (در آن زمان ابعاد كامپيوترها بسيار بزرگتر از ابعاد كنوني بودند، اما او احتمال ميداد ابعاد آنها را بتوان حتي از ابعاد كامپيوترهاي كنوني نيز كوچكتر كرد). او همچنين در آن سخنراني توسعه بيشتر فناوري نانو را پيشبيني كرد.