شهرستان خوانسار در 16كيلومتري غرب استان اصفهان در دره اي خوش آب و هوا واقع كه از شمال به گلپايگان، از غرب به اليگودرز، از شرق به تيران و كرون و از جنوب به فريدن محدود است.
اين شهرستان داراي آب و هواي سرد كوهستاني با تابستانهاي معتدل است و به لحاظ كوهستاني بودن اكثر منابع آب آن به صورت چشمه مي باشد كه 450 چشمه جاري در داخل شهر يكي از عوامل سرسبزي و زيبائي اين شهر سالانه گردشگران و دوستداران طبيعت را به خود جذب مي كند.
هر چند در چند ساله اخير خشكسالي موجب بروز خساراتي به طبيعت خوانسار شده اما در اعياد به ويژه نوروز، فصل بهار و تابستان گردشگران و مسافران بسياري خوانسار را براي مسافرت انتخاب مي كنند.
اين شهرستان داراي شرايط ييلاقي مناسبي است و به علت ارتفاع زياد از سطح دريا تابستان هاي معتدل و زمستان هاي نسبتا سردي دارد كه برودت هوا در زمستان به منفي 20 درجه نيز مي رسد و به همين دليل و وجود چشمه هاي آب فراوان، عبور رودخانه و 12نهر آب از داخل شهر، وجود باغات سرسبز و كوچه باغهاي دل انگيز شرايط بسيار مساعدي براي جذب توريست دارد.
شايد يكي از مهم ترين دوراني كه خوانسار رو به ترقي نهاد را مي توان در انتخاب اصفهان به عنوان پايتخت در دوران صفويه دانست كه اين شهر نيز به يكي از مراكز مهم علم، ادب و صنعت در زمان خود تبديل و بسياري از آثار تاريخي آن ساخته شده است.
تفرجگاه ها: پارك سرچشمه خوانسار
پارك زيباي سرچشمه با وسعتي حدود 15هكتار در جنوب شهر و در دامنه كوه خوانسار قرار دارد.
در اين پارك با وجود جلوه هاي زيبايي از طبيعت و چشمه هاي متعدد از جمله چشمه مرزنگوش، چشمه شترخون و چشمه پير و درختان تناور همراه با استراحتگاه كوهستاني فضاي مناسبي براي آسايش، نشاط و استفاده از خنكاي هوا در فصول گرم سال همراه با كوهنوردي براي علاقمندان فراهم است كه همه ساله پذيراي هزاران نفر از گردشگران شهرهاي ديگر كشور مي باشد همچنين با افتتاح يك هتل سه ستاره در اين پارك مكان مناسبي براي استفاده و اسكان مسافران مهيا شده است.
منطقه نمونه گردشگري گلستان كوه
گلستانكوه منطقه اي است طبيعي، سرسبز، خوش آب و هوا و داراي شرايط ييلاقي مناسب كه در 10كيلومتري جنوب شهرستان واقع شده است.
سرتاسر منطقه گلستانكوه پوشيده از گون هاي گز انگبين، پياز وحشي (موسير) و انواع گلهاي زيبا از جمله گل هاي لاله اشك مژگان، انواع لاله هاي سرنگون، سرنگون ايراني، سرنگون حنايي، لاله پيشه زار، لاله آتشي و لاله كوهي مي باشد.
گلستانكوه از مناطق ديدني و زيباي خوانسار است و در فصل بهار به ويژه ارديبهشت ماه پر از گل هاي اشك مژگان يا لاله سرنگون و هزاران نوع گياهان داروئي متنوع مي گردد.
اين گلها و گياهان با خاصيت داروئي كه در ميان بوته هاي گز انگبين و حتي بر روي صخره ها مي رويند، با زيبايي خود هر بيننده اي را مسحور مي كنند.
هر چند بي توجهي به طبيعت زيباي گلستانكوه و تخريب آگاهانه و ناآگاهانه، پوشش گياهي اين منطقه را در معرض نابودي قرار داده است.
كوچه باغ هاي خوانسار
خوانسار باغ شهري است با خيابان هاي پر درخت و مصفا كه شاخسار درختان بالاي خيابان ها طاقي زمردين و تونلي سبز ساخته با كوچه باغ هاي خيال انگيز و هوائي پاك و لطيف كه سايه دلنواز درختان همواره بروي رهگذران گسترده مي شود. از ديگر نقاط ديدني و تفرجگاه هاي طبيعي شهرستان مي توان به مناطق صفادشت، گردنگا، تيجو، اطراف سد باغكل، غارهاي طبيعي مانند اشكافت، پارك طبيعي سنگ شير، دربند و تيزاب اشاره كرد.
اماكن متبركه و ابنيه تاريخي
به علت بافت فرهنگي و وجود علائق مذهبي آثار و ابنيه تاريخي و مذهبي فراواني در خوانسار وجود دارد كه 170مسجد فعال و بيش از 35 هيئت مذهبي و 4حوزه علميه با طلاب ايراني و خارجي نشانگر تأثير فرهنگ و سنت در ساخت آثار تاريخي اين شهرستان مي باشد.
از طرفي پيشينه تاريخ خوانسار به ايران باستان بازمي گردد، آثار آتشكده هيكل بالاي كوهي نزديك قودجان و معبدي بنام هيكل در اين كوه نشان دهنده پيشينه اين خطه است و قديمي ترين مداركي كه از سوابق خوانسار در دست است مربوط به تاريخ مهاجرت گروهي از قوم يهود به خوانسار و سرگذشت آنها در زمان سلطنت كورش هخامنشي است.
همچنين زندگي چند اديان مختلف در كمال مسالمت مانند مسلمانان، يهوديان و ارمنيان (مسيحيان) در خوانسار قديم نشانگر فرهنگ و تأثير مذهب در هم نشيني اديان با همديگر مي باشد كه هم اكنون از آثار تاريخي مسيحيان و يهوديان قبرستان آنها با خطوط عبري و لاتين باقي مانده است.
شاهزاده احمد
امامزاده جليل القدر سيداحمدبن سيدمحمدبن امام علي النقي(ع) معروف به شاهزاده احمد يكي از مكان هاي زيارتي خوانسار است كه در جنوب شهر و كنار رودخانه اصلي در خيابان آيت الله خوانساري واقع شده كه در سال هاي اخير درحال بازسازي و توسعه مي باشد.
موزه اين امام زاده داراي گنجينه هاي منحصر به فرد درخصوص فرهنگ و زندگي مردم اين شهرستان بوده و پذيراي مشتاقان آثار تاريخي است.
مسجد جامع
مسجد جامع خوانسار در جنوب شرقي اين شهرستان به عنوان يكي از قديمي ترين آثار تاريخي با سيصدوپنجاه سال قدمت و مساحتي حدود 3هزارمتر واقع شده كه از آثار دوران كهن صفويه است. محراب اين بنا داراي گچ بري هاي بسيار نفيس و درب شمالي مسجد داراي ارزش تاريخي است.
مدرسه مريم بيگم صفوي
اين مدرسه در سال 1106 هجري قمري مقارن با سلطنت شاه سليمان صفوي ساخته شده و سپس به دست ميرزا محمدتقي خان مرمت شده است. اين مدرسه حدود 1500مترمربع مساحت دارد و هم اكنون به عنوان حوزه علميه، طلاب علوم ديني در آن درحال تحصيل علم و معرفت مي باشند.
رهبر كبير انقلاب حضرت امام خميني(ره) نيز شش ماه در اين حوزه نزد آخوند ملامحمدعلي حكيم ايماني تلمذ نموده است.
منزل حبيبي ها
خانه حبيبي ها يا حسينيه حبيبي با سردري باشكوه از گذشته اي پرافتخار خبر مي دهد و با معماري بسيار زيبا و كم نظير توجه بينندگان و صاحبان ذوق هنر را به خود جلب مي كند اين حسينيه هم اكنون نيز در ايام شهادت امام حسين(ع) ميزبان هيئت عزاداري شهرستان مي باشد.
خانه ابهري
خانه ابهري واقع در محله تاريخي رئيسان با حياط مركزي، اتاق هايي در چهار ضلع، با گچبري و معماري بي نظير و متناسب با وضعيت آب و هواي كوهستاني ساخته شده است.
در سال هاي اخير اين بنا توسط شهرداري خريداري و توسط ميراث فرهنگي و گردشگري خوانسار درحال مرمت و بازسازي است.
تپه آريايي ها
اين تپه در 35كيلومتري شمال شرق شهرستان خوانسار در روستاي رحمت آباد قرار دارد كه مربوط به دوره آريايي ها و داراي قدمتي حدود 8هزار سال است.
اين تپه تاريخي به دليل زندگي اقوام پيشين در غارهايي كه در دل اين تپه كنده شده شهرت دارد و هنوز آثاري از درهاي سنگي در اين تپه موجود است.
در زير اين تپه تاريخي اغلب غارها كه محل زندگي انسان بوده به هم متصل است كه تاكنون طبقات زيرين آن علي رغم گزارش هاي مكرر خبرگزاريها و جرايد معتبر كشور بررسي نشده و درحال تخريب است.
روستاي رحمت آباد از مرغوب ترين محصول انگور منطقه نيز برخوردار و با دارابودن مزارع گل محمدي تنها توليدكننده گلاب در خوانسار نيز مي باشد.
امامزاده سيدصالح
اين امامزاده با هفت واسطه به امام موسي بن جعفر مي رسد و بارگاه مطهرش با 4000 مترمربع زيربنا درمحله اي بسيار باصفا به نام بيدهند قرار داشته و در ميان اهالي داراي احترام و مقام بالايي است.
از ديگر آثار تاريخي اين شهرستان مي توان به بقعه پيرخوانسار كه مدفن باباپير پايه گذار مذهب جعفري در اوايل قرن هفتم است، مقبره حليمه و نرگس در روستاي قودجان كه خطوط سنگ قبر آنان به خط كوفي و مربوط به سده سوم هجري است. بقعه متبركه امامزاده محمود(ع) معروف به باباترك كه نسبت شريفش با چهارواسطه به امام هادي(ع) مي رسد، آتشكده هيكل واقع در دامنه كوه هيكل خوانسار كه زرتشتيان در آن به عبادت مي پرداختند، قبرستان قديمي شرقي خوانسار، پل ساسان، مسجد رئيسان، منطقه سدباغكل، تپه تاريخي ويست، تونل عبور آب منطقه جنگاه، قبرستان قديمي ارامنه دوشخراط، بقعه بي بي طاهره سنگ شير، پيرشهريار روستاي حسن آباد، بقعه امام زادگان رحمت آباد، بقعه آخوند ملاحيدر، قبور قديمي يهوديان و چندين خانه تاريخي اشاره كرد.
سوغات خوانسار
خوانسار به دليل وجود گلها و گياهان متنوع و مراتع سرسبز يكي از مهم ترين مراكز توليد عسل طبيعي در كشور است كه شهرت جهاني دارد و علاوه بر داخل كشور به خارج از كشور نيز صادر مي شود.
سابقه توليد عسل در خوانسار به 400 سال قبل مي رسد و علي رغم خشكسالي هاي اخير و كاهش توليد عسل، با 31 هزار كلوني زنبور عسل و 170 تن توليد عسل و فرآورده هاي آن مانند گرده، موم و ژله از جمله شهرهاي مهم توليد عسل در كشور مي باشد كه به پايتخت عسل ايران نيز اشتهار داشته و به زودي بزرگ ترين پژوهشكده عسل كشور دراين شهر افتتاح خواهدشد.
گز خوانسار به عنوان ديگر سوغات خوانسار با حذف شكر سفيد از تركيبات ساخت گز و جايگزين كردن گزانگبين، ترنجبين، شيرخشت و گز علفي توانسته علاوه بر حفظ اصالت و كسب كيفيت برتر دراين عرصه شهرتي فراتر از مرزهاي كشور به دست آورد.
خشكبار و تنقلات محلي از جمله گردو با اختصاص 774 هكتار زمين به اين محصول و توليد 4 تن در هكتار، آلو با اختصاص 168هكتار زمين، بادام، برگه زردآلو و همچنين تنباكو خوانسار به عنوان يكي از برترين تنباكوهاي گياهي كشور از ديگر سوغات اين شهرستان مي باشد.