سفر به کردستان

 دیگر مراکز چشمه ها و آبهای شفابخش
ديگر چشمه های شفا بخش استان کردستان عبارتند از: چشمه سراب بيجار در يک کيلومتری غرب بيجار، چشمه خاورآباد واقع در جنوب شرقی سراب بيجار، چشمه سراب قروه واقع در ده کيلومتری جنوب غربی شهر قروه، چشمه هفت آسياب در روستای شريف آباد در 12 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصو، چشمه سراب و نيسار واقع در 35 کيلومتری قروه به طرف همدان که در دشت چهل دول در دامنه کوه کمر زرد واقع است. چشمه چم چقای در 50 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصور واقع است. چشمه های اورامان، ماتان، جاورود در مريوان واقع هستند که زيبايی خاصی را به اين مناطق هديه داده اند.

 غار باستانی کرفتوغار کرفتو در ديواندره، در حدود 72 کيلومتری شرق سقز واقع شده است. بر طبق مطالعات انجام شده، در دوران مزوزويک اين غار زير آب بوده و در پايان اين دوره زمين شناسی سر از آب بيرون آورده است. کرفتو غاری طبيعی و کلسيمی است و در دورانهای مختلف، تغييراتی همراه با سازگاری انسان با آن داشته است.
اين غار درون کوه قرار داشته و دارای چهار طبقه می باشد. بسياری از محققان از جمله دمرگان، راولينسون، کارپورتر، خانيکف و فونگال از کرفتو بازديد کرده اند و پيش نقشه های آن را طرح ريزی کرده اند. درازای آن حدود 750 متراست و گذرگاههای زيادی نيز در ميان آن قرار دارد. در خلال زندگی غارنشينی انسان، تغييرات زيادی در آن بوجود آمده است که از مهمترين آنها تغيير ورودی غار و درست کردن چندين اتاق و سالن در داخل آنرا می توان نام برد. از نقطه نظر معماری اين غار دارای چهار بعد معماری است که در عرصه هنر معماری از اهميت زيادی برخوردار است. در اين معماری اتاقها و گذرگاهها به هم متصل هستند، تعدادی پنجره و سوراخ در نمای بيرونی تعبيه شده است. حکّاک های زيادی در موضوع حيوان، انسان و گياهان در روی دیوارهای غار پيدا شده است که دارای مايه های مذهبی نيز می باشند.

 موزه سنندجاين ساختمان يکی از بناهای تاريخی استان کردستان است که تبديل به موزه سنندج شده است. اين عمارت در اواخر دوره ناصر الدين قاجار بنا شده است. روش و سبک ساخت آن تحت تاثير معماری دوره قجر بوده است. زيرزمين اين عمارت دارای حوضی می باشد و دارای سقفی گنبدی شکل است که به طرز زيبايی آزين شده است. اين بنا از سنگ، آجر و چوب با پشت بام شيروانی ساخته شده است. زيباترين و جالبترين قسمت ساختمان، پنجره های ارسی بزرگ هال می باشند که هفت در دارند و به خودی خود يک شاهکار هنری می باشند.

 روستای درکیاين روستا در 47 کيلومتری جنوب شرقی مريوان در دامنه تپه ها واقع است. کوههای اورامان تخت در جنوب آن و کوههای مهدی در شمال و کوه دالانی در شمال غربی اين روستا واقع است. دره کليم در شمال شرقی اين روستا واقع شده است. ارتفاعات آن سرد و مرطوب می باشد، مردمش به زبان کردی صحبت می کنند. کوهها، دره ها، پوشش علف زاری و گونه های حيوانات وحشی از جاذبه های توريستی و طبيعی اين مکان بشمار می روند.

 روستای اورامان تختاين مکان در دره شرقی-غربی با سراشيبی زياد در شمال کوههای تخت در 63 کيلومتری جنوب مريوان واقع است. خانه های اين روستا بطور کلی از سنگ ساخته شده اند و دارای حالت راه پله مانندی می باشند. سقف خانه ها را با تيرکهايی می پوشانند. اين خانه ها طوری طرح ريزی شده اند که پشت بام يک خانه تبديل به حياط خانه بالايی گرديده است. ارتفاهات اين منطقه در بهار و تابستان بسيار زيباست و در زمستان بسيار سرد می باشد. روستای اورامان تخت يکی از جذابترين مناطق روستايی کردستان است که در کنار چشم اندازهای طبيعی آن، برای آئين مذهبی و قديمی در پير شهريار مردم زيادی سالانه روانه آنجا می شوند. 
ساکنان اين منطقه و زبان آنها به هورامی مشهور است. لهجه هورامی يکی از لهجه های مشهور کردی است. آتشکده های قديمی در اين منطقه نشانگر اين است که ساکنان اين منطقه قبل از اسلام زرتشتی بوده اند. رودخانه سيروان از دره های عميق اين منطقه سرازير می شود و به عراق می ريزد. مناطق حاشيه ای رودخانه سيروان راوار ناميده می شوند. اين روستا پوشيده از درخت گردو، انار، انجير و توت می باشد. اگرچه شرايط سخت در اين منطقه پابرجاست، ولی ساکنانش هنوز آداب و منش خود را حفظ نموده اند. 
مقبره پير شهريار اورامی، نويسنده کتاب "آشنايی با پير شهريار"، يکی از مکانهای مذهبی استان بحساب می آيد. ساکنان اورامان تخت مسلمان سنی مذهب از فرقه شافعی می باشند. از بناهای مذهبی ديگر می توان مسجد عبداللهی و اويهنگ و مقبره کوصه هجيج را نام برد که هم مردم آن منطقه و هم افراد ديگر احترام خاصی برای آنها قائل می شوند.

 روستای نگلاين روستا در 60 کيلومتری جاده سنندج-مريوان (28 کيلومتری سروآباد) واقع است. اين روستا بعلت وجود نسخه ای از قرآن به دست خط کوفی مشهور شده است که آنرا در مسجد نگهداری می کنند. قدمت اين قرآن به 1000 سال پيش بر می گردد. اين قرآن شگفت انگيز باعث مشهور شدن اين مسجد و روستا گشته است.

 روستای صلوات آباد
روستای صلوات آباد يا نامان در 15 کيلومتری شرق سنندج قرار دارد و رودخانه صلوات آباد از جنوب آن جاری است. در کنار آن کوههايی چون کوچکه رش در شمال غربی، کوه لول در شمال شرقی و کوه گوجه در شرق و جنوب شرقی اين روستا واقع شده اند. ارتفاعات آن سرد و نيمه خشک بوده و زبان مردمانش کرديست. جاذبه های طبيعی اين ناحيه عبارتند از رودخانه ها، کوهها، گردنه ها، پوشش گياهی فراوان و گونه های حيوانات وحشی می باشد. اين روستا به علت وجود يک حمام قديمی در آن و نيز مقبره مولانا سيد ابراهيم که در داخل روستا واقع است از اهميت دينی و تاريخی زيادی برخوردار است.

 سوغات
تعدادی از توليدات و هنرهای سنتی مخصوصا صنايع دستی عبارتند از: 
فرش، گليم، سجاده، نمد و نيز زيورآلات دست ساز را می توان نام برد. گفته می شود پس از فرش، تخته نرد از مهمترين صنايع دستی توليدی در اين منطقه بشمار می رود.

 هنرهای مرسوممهمترين و متداولترين هنرهای سنتی کردستان عبارتند از: 
فرش، گليم، جانماز، شالهای پشمی، لباسهای کتانی، ساخت گيوه، قلمزنی، مرصع کاری، سفالگری، زيورآلات، پولک دوزی، سوزن کاری، ريسندگی، قلاب بافی، گلدوزی، پارچه بافی، سبد بافی، تور بافی، کارهای فلزی و وسايل موسيقی را نام برد. 
فرش سنندج: فرش سنندج با توجه به سبک آن، با فرشهای ديگر مناطق ايران تفاوت دارد. قدمت، کيفيت و ظرافت آن به سه قرن پيش بازمی گردد يعنی وقتی که سنندج به عنوان مرکز استان شناخته شد. 
فرش بيجار: يکی از مشخصه های فرش بيجار استحکام آن است. تار و پودهای اين فرش به حدی محکم است که نمی توان بسادگی آنها را از هم جدا نمود. 
فرشهای روستايی و قبيله ای: فرشهای بافته شده در روستا بعلت با فتهای کلفت، سنگين و دارای پرزهای دراز و محکم است و به همين علت آنها را خرسک نيز می نامند. 
موج بافی: موج یا پوشش رختخواب بطور گسترده ای در مناطق روستايی مورد استفاده است. و در مناطق شهری نيز می توان آنرا يافت. اصلی ترين ماده ای که در موج بکار می رود پشم است. درازای آن معمولا 2.25 متر می باشد و بصورت چهارگوش بافته شده و پهنای آن به 9.5 متر می رسد و توسط ماشين موج بافی تهيه می گردد. 
جانماز يا سجاده: يکی ديگر از صنايع دستی استان جانماز می باشد. همانطور که از اسمش پيداست از آن برای خواندن نماز استفاده می گردد، همواره آنرا از آلودگی دور می دارند و پس از خواندن نماز آنرا جمع کرده و کنار می گذارند. اندازه يک سجاده در حدود 100*150 سانتيمتر است. طرحهای روی سجاده متاثر از باورهای مذهبی مردم است.
نمد بافی: نمدبافی رابطه بسياری با تاريخچه کهن کردها دارد. نمد دارای چندين مزيت است. می توان آنرا برای جلوگيری از بروز رطوبت حرارت و سردی استفاده نمود. بعلت قطر زياد آن بسيار مناسب برای زندگی کوهستانی در مناطق سرد کردستان می باشد.

 موسيقیمی توان به جرات گفت که کردستان مهد موسيقی ايرانی می باشد، زيرا موسيقی کردی دربرگيرنده تمامی اجزاء موسيقی سنتی ايرانی است. در ميان موسيقی منحصر بفرد کردی "هوره" و "شمشال" از سنتی ترين موسيقی ها بشمار می روند. قدمت بعضی از موسيقی ها به 1000 سال می رسد و حتی بعضی به پيش از اسلام بر می گردند. 
موسيقی های سنتی که به نامهای "هوره"، "موره"، "لوره"، "سياچمانه"، "چوپی" و آوارهای سنتی نامگذاری شده اند، بيشتر بر مبنای شعرهای 10 سيلابی هستند. سبک آن شکوه گری است و داستانهای آنها واقعی. غزلهای اين موسيقي ها تمثيلی است. 
دسته دوم شامل آهنگهايی همچون "سامد لاچکی"، "مقام الله ويسی"، "مقام کوچه باغی"، "سامد مسگری" و آوازهای منظم بر پايه تلميح و شعرهای عروضی استوار است. 
بيت خوانی: در کردستان نوع ديگری موسيقی وجود دارد که به آن "بيت خوانی" می گويند که احتمالا مترادف "گتا خوانی" يا "گسا خوانی" می باشد. بيت خوانی بر پايه آوازهای کاملا ساده بدون ريتم، قافيه و نظم استوار است که توصيف کننده فرماندهان جنگهای مذهبی و همچنين قهرمانان ملی است.

 موسيقی حماسیاين موسيقی که به "هلپرکه" و يا "هلپرين" مشهور است به معنی حمله کردن است که از روزگاران ستايش و پرستش خدايان در "مهرآباها" در زمان مهر پرستی به ارث رسيده است.

 اسب سواری
مسابقه اسب دوانی در سراسر روستاها و دشتهای کردستان در جشن ها و سنت های ملی برگزار می گردد. اين مراسم با شرکت اسب سواران با ريتم بالايی برگزار می شود. در مراسم عروسی، در حاليکه عروس سوار بر اسب به خانه بخت روانه می شد، اسب سواران مراسم جالبی را به اجرا در می آوردند.

 رسم پيرشهريارمراسم سنتی ديگری نيز در فرهنگ کردها وجود دارد که بعلت باورهای مذهبی و سنتی آنهاست. مراسم جشن عروسی پيرشهريار يکی از اين مراسم است. مراسم عروسی پيرشهريار يکی از جشنهای قديمی است. در منابع تاريخی ذکر شده است که: رهبر روحانی معرف به پيرشهريار بسيار مورد احترام مردم اورامان بوده است. آنان کتاب نوشته شده توسط اين شخص را به غريبه ها نشان نمی دادند و از سخنان ذکر شده در کتاب به عنوان پند و اندرز استفاده می کنند. 
جشنهای شگرف مردم اورامان از بهمن که مراسم سالگرد ازدواج پير شهريار است بوجود آمده است. اين جشن در بهمن مردم را مقيد به انجام چله کوچک در طی سه مرحله می کند، که سه هفته طول می کشد. در هفته اول بهمن، گردوها از باغ پير شهريار جمع آوری می شوند و برای انجام رسم و رسومات برای مردم فرستاده می شوند. در مرحله دوم که با شروع شب پنج شنبه آغاز می گردد، بچه های روستا به سر بامها می روند، آواز می خوانند و از مردم داخل خانه هديه می گيرند و پس از آن مراسم قربانی انجام می گيرد. در سومين جمعه بهمن چند قطعه نان درست شده از گل گندم و بادام را بوسيله گياهان خوردنی چون ريحان تزئين شده است را به مقبره پيرشهريار می برند. بعد از جمع شدن در مقبره، مردم نانها را بر می دارند، آنها را می برند و در ميان جمع حاضران توزيع می کنند. هر ساله در دومين هفته از ارديبهشت ماه، مردم اورامان و روستاهای اطراف، تکه ای از سنگی را که نزديک پيرشهريار است می کنند و برای درمان بيماريها با خود می برند. آنها معتقدند که معجزه پيرشهريار بر اين سنگ به نحوی است که اين سنگ پس از بريده شدن دوباره رشد می کند.

 لباس زنها و مردها شامل، تن پوش، روسری و کفش است. سقز در رابطه با پوشش لباسی مردمش مشهور است و اورامان، روستايی در نزديکی شاهو، هجيج، نودشه، نوسود، پاوه، ميريه، خانه داره، مژگان، مازوی، وزلی جاهايی هستند که توليد کننده کفشهايی هستند که به آنها گيوه یا "کلاش" گفته می شود.