احادیث امام حسن ع
امام حسن علیه السلام فرمودند:
لایغش العاقل من استنصحه
خردمند به کسى که از او نصیحت مى خواهد، خیانت نمى کند.
قیلَ لَهُ - عَلَیهِ السَّلام - مَا الزُّهد ؟ قالَ : اَلرَّغبَةَ فِی التَّقوی وَالزّهادَةَ فِی الدُّنیا
از امام حسن مجتبی علیه السلام سؤال شد : زهد چیست ؟ فرمود : رغبت به تقوی و بی رغبتی به دنیا
امام مجتبی علیهالسلام در كلام دیگری فرمود:
«.»
خیری كه شرّ ندارد، شكر در حال نعمت و بردباری در مقابل ناگواری است.
تحف العقول (همان) ص 404، شماره8.
«.»
تجربه ما و دیگران نشان میدهد كه چیزی نافعتر از داشتن صبر، و زیانبارتر از فقدان بردباری دیده نشده است، صبری كه بوسیله آن تمام [دردها و [امور درمان میشود
شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، ج 1، ص 320.
تلاش و كوشش در احاديث امام حسن مجتبي عليه السلام
فكر و اندیشه، و یا تامّل و تدبّر، آن گاه ارزش حقیقی و عینی خویش را نشان میدهد كه منجر به عمل و تلاش و سعی و كوشش شود، وگرنه تفكری كه منهای عمل باشد، ارزش واقعی نخواهد داشت. در واقع فكری مطلوب و كارساز است كه به عمل و تلاش بینجامد.
یكی از انتظارات امام حسن علیهالسلام این است كه بندگان الهی در كنار علم و اندیشه، اهل تلاش و عمل باشند.
آن حضرت فرمود:
«.»
ای بندگان خدا! پرواپیشه باشید و برای رسیدن به خواستهها تلاش كنید و از كارهای ناروا بگریزید و قبل از آنكه ناگواریها به شما روی آورند و نابود كننده لذات [یعنی مرگ] فرا رسد، به كار[های نیك[ مبادرت ورزید، پس براستی نعمتهای دنیا دوام ندارند و [كسی از] خطرات و بدیهای آن در امان نیست.[دنیا[ فریبكار زودگذر و تكیه گاهی سست و بیاساس است
بحار الانوار، ج 1، ص 218
«.»
برای دنیایت چنان كار كن كه گویا برای همیشه [در این دنیا] خواهی بود. و برای آخرتت [نیز چنان] سعی و تلاش كن كه گویا فردا از دنیا خواهی رفت
بحار الانوار، ج 75، ص 109؛ تحف العقول ، ص408، شماره 20.
اندیشیدن و تفكّر در احاديث امام حسن مجتبي عليه السلام
علم و دانش آنگاه نتیجهبخش و ثمرده خواهد بود كه با تفكّر و تدبّر همراه باشد. خواندن و فراگیری قرآن نیز آنگاه مفید و مثمر خواهد بود كه با تدبّر و تفكّر همراه شود. از مهمترین انتظاراتی كه امامان ما از شیعیان خویش داشته و دارند، این است كه اهل اندیشه و تفكر باشند. آنان این توقّع را با بیانهای مختلف ابراز نمودهاند.
امام مجتبی علیهالسلام میفرماید:
«.»
شما [شیعیانم] را به پروا پیشگی و اندیشیدن دائم سفارش میكنم؛ زیرا تفكّر پدر و مادر [و ریشه و اساس] تمامی خوبیها است.
مجموعه ورّام، ج 1، ص 53.
«.»
بر شما [شیعیان] لازم است كه اندیشه كنید؛ زیرا فكر كلیدهای درهای حكمت است
میزان الحكمه، محمدی ری شهری، ج 8، ص 245.
«.»
در شگفتم از كسی كه در [چگونگی استفاده از] خوراكیهای خود اندیشه میكند ولی درباره معقولات خویش اندیشه نمیكند. پس از آنچه معدهاش را اذیت مینماید دوری میكند، در حالی كه سینه [و روح] خود را از پستترین چیز پر میكند
بحار الانوار، ج 1، ص 218.
فراگيري علم و دانش در احاديث امام حسن مجتبي عليه السلام
علم و دانش كلید خیرات و دستیابی به سعادت است. بدون دانش نه راه سعادت معلوم است و نه حركت ممكن؛ به همین جهت از مهمترین مأموریتهای انبیا در طول تاریخ، تعلیم كتاب و آموزش مسائل دینی و تربیتی بوده است. از مهمترین توقّعات امامان معصوم علیهمالسلام از شیعیان این است كه اهل دانش و فراگیری حكمت باشند.
امام حسن مجتبی علیهالسلام درین باره فرمودند:
« »
دانش خود را به مردم بیاموز و دانش دیگران را یادگیر.
بحار الانوار، ج 75، ص 111.
خداوند تمام امكانات فراگیری دانش را در اختیار ما قرار داده است. لذا لازم است كه از چشم و گوش و فرصتها بیشترین استفاده را ببریم و با فراگیری دانش، شك و شبهه را از دل و درون خویش بیرون برانیم.
امام حسن علیهالسلام فرمود:
«.»
به راستی، بیناترین دیدهها آن است كه در خیر نفوذ نماید، و شنواترین گوشها آن است كه تذكّرات [دیگران] را بشنود و از آن بهرهمند شود و سالمترین دلها آن است كه از شك و شبهه پاك باشد.
علی بن شعبه، تحف العقول، انتشارات آل علی علیهالسلام، چاپ اوّل، 1382، ص 408، شماره 17.