مسجد فهرج - یزد
آشنایی با مسجد فهرج - یزد همشهری آنلاین : فرهنگ و تاریخ > میراثایران - آزاده صبوری - آوا بابازاده: اینجا فهرج یزد است. روستایی كه مسجد 1400 ساله فهرج را در خود جای داده است. یزد، خود قدمتی پنجهزار ساله دارد و در طول تاریخ همواره مردمی مذهبی را در خود جای داده است. از اینرو منطقی است كه قدمت مسجد بیش از 14 قرن و به پیش از ورود اسلام باز گردد. در آن هنگام و در عهد ساسانیان، آتشكده فهرج، نیایشگاه مردم یكتاپرست زرتشتی این دیار بود و پس از اسلام نیز همچنان نیاشگاه این مردمان، اما در كسوت مسجد، باقی ماند. مسجد فهرج در دل بافت سنتی روستایی به همین نام قرار دارد، جایی كه زرق و برق تمدن مدرن به آن راه نبرده است. در گذر از پسكوچههای تنگ روستا حس گذر از ورای زمان به انسان دست میدهد و با رسیدن به مسجد بوی هزاران سال فرهنگ و تمدن ایرانی در مشام آدمی میپیچد. آنگاه، مسجد با همه صمیمیت و تواضع در برابر دیدگان ظاهر میشود. در نخستین نگاه، مسجد هیچ شباهتی به مساجد دیگر ندارد. نه گنبدی، نه كاشیكاریای، نه كتیبهای و نه محرابی. اما چیزی فراتر از اینها در اوست. روح. همان نفخه ای كه در گل آدمی دمیده شد و خلقت آدم را رقم زد. تك مناره خشت و گلی مسجد بعدها به بنای اصلی ملحق شده است. درهای چوبی سرخ رنگ آن دیدگانمان را به سوی خود كشید، درهایی كه گویی دروازه ورود به معنویتاند. طایفههای كوچروی عهد پیشدادیان در مسیر خود از بلخ به پارس، یزد را یزدان نام داده بودند، نامی برازنده شهر كه معنای آن عبادت است. مسجد فهرج با آن دروازههای معنویاش بخشی از یزد، همین عبادتگاه باستانی است. روستای باستانی فهرج در 60 كیلومتری شرق استان یزد، در مسیر یزد-كرمان و در دل كویر آرام گرفته است. این شهر یكی از مراكز اسكان اولیه ایرانیان بوده و پهره نام داشته است. كوه چلته در شمال شرقی بر آستانه فهرج ایستاده است. قلعهای باستانی و آبانباری قدیمی نیز دیگر مشخصههای روستای فهرج است. در ایران نیز همچون بسیاری از كشورهای كهن و متمدن، ظهور اسلام تاثیر بسزایی بر سرنوشت فرهنگی و هنری این ملل، داشته است. و بدین ترتیب شالوده هنرهای اسلامی از نفوذ تركیب هنرهای ممالك مغلوب بوجود آمد. با آن كه در یك روز تعطیل وارد روستا شدیم، اما احدی را در مسجد نیافتیم. یعنی در این ساعت، هیچكس نیامده بود تا سوار بر سفینه مسجد دل زمان را بشكافد و دقایقی را به سفری هیجانانگیز در تاریخ سپری كند؟ شك دارم كه چنین باشد. علت را از راهنمای مسجد پرسیدیم. پاسخی نداشت. اما در كشوری با این همه جاذبه تاریخی و فرهنگی كه در هر گوشه دورافتادهاش ردپای تمدن كهن بشری را میتوان دید چگونه چنین چیزی ممكن است. مگر نه این است كه ایران از لحاظ جاذبههای تاریخی یكی از ده كشور نخست دنیاست. چنان كه در تصاویر میبینید چهره زیبا و اصیل مسجد را عوارض ناساز بیفرهنگی آلوده است. عجیب است در بنایی این چنین كهن پنكه به سقف آویختهاند. مگر در طول هزاران سال، برای خنك كردن مسجد از پنكه استفاده میشده است! پس آن همه فخر و مباهات به معماری هوشمندانه ایرانی چه میشود! حال زار دیوارها و سقف و مسجد خود حكایت دیگری از بیتوجهی متولیان مسجد دارد. بر دیوارها در كمال بیسلیقگی میخ كوبیدهاند و فضا را با پارچههای بدتركیب تقسیم كردهاند. سیمهای برق بهزشتی بر دیوارها آویخته شدهاند و در آستانه در ورودی مسجد برای خوشامد به همان اندك بازدیدكنندگان پیت حلبی زنگزده 17 كیلویی در نقش سطلآشغال ایفای نقش میكندمسجد فهرج - یزد