ماه مبارک رمضان در جهان (2)

ايام ماه مبارك رمضان در كشور تركمنستان كه بيش از شش ميليون نفر جمعيت را در خود جاي داده و بيش از 90 درصد آنان مسلمان هستند، از جايگاه خاصي برخوردار است

ماه مبارك رمضان ماه ضيافت الهي و ماه رحمت است كه همه مؤمنان در اين ماه به انجام فرايض ويژه ديني مي‌پردازند و مردم مسلمان تركمنستان نيز در اين ايام الهي با تكيه بر آداب و رسوم خاص محلي خويش و به منظور بهره‌گيري از اين ماه مبارك، فرايض الهي را به جاي مي‌آورند .
در تركمنستان فرا رسيدن ماه مبارك رمضان ابتدا از سوي كودكان و نوجوانان تركمن به مردم نويد داده مي‌شود و اين نويد در اصطلاح تركمن‌ها " يارمضانچيان " (يا رمضان) ناميده مي‌شود .
اين افراد به گروه‌هاي مختلف تقسيم شده و با تجمع در مقابل منازل مردم، با شور و نشاط و قرائت اشعار ويژه فرا رسيدن ماه مبارك رمضان را تبريك مي گويند كه برخي از ترجمه اشعار اين كودكان و نوجوانان تركمنستاني به شرح زير است :

در آسمان يك ماه وجود دارد يك كمان قرمز وجود دارد
در سفره پيامبر سهم ما وجود دارد
ما شما را ثروتمند به حساب آورديم در بام شما ماه ديديم،
يا رمضان ...

مردم نيز با شنيدن اين اشعار و ديدن شور و شوق كودكان و نوجوانان به وجد آمده و هدايايي به آنان مي‌دهند كه شيريني، بيسكويت و پول از جمله هدايايي است كه معمولا از سوي زنان و مردان مسن تركمن به اين كودكان و نوجوانان داده مي‌شود .
تركمن‌ها اين آداب و رسوم را از نياكان خود به ارث برده‌ و با وجود سال‌ها سلطه كمونيست‌ها، آن‌ها را به فراموشي نسپرده‌اند .
مردم تركمن در روستا‌ها نيز به گروه‌هاي يارمضانچيان كه به منازل آنان مراجعه مي‌كنند، اقلام ديگري نظير روغن، نان، كشمش، و شيره انگور مي‌دهند كه آنان اين اقلام را پس از جمع‌آوري در بين خود تقسيم مي‌كنند .
اين موضوع سبب وحدت، يكپارچگي، يكدلي و عدالت پروري در بين كودكان و نوجوانان تركمن مي‌شود چرا كه آنان هيچ مشكلي را به هنگام تقسيم اقلام جمع شده پيدا نمي‌كنند، ضمن آن‌ كه از سنين كودكي و نوجواني با اين ماه مبارك انس مي‌گيرند .
علاوه بر كودكان و نوجوانان كه در گروه‌هاي مختلف به استقبال ماه مبارك رمضان مي‌روند، مردان و زنان تركمن نيز حداقل يك هفته قبل از حلول اين ماه، مقدمات ورود به آن را فراهم مي‌كنند .
زنان تركمن چند روز مانده به ماه مبارك رمضان، بيشتر از روزهاي معمول به نظافت خانه و حياط منزل مي‌پردازند و مردان نيز خواربار و ملزومات مورد نياز اين ماه از جمله خرماي ايراني را خريداري مي‌كنند .
مساجد تركمن‌ها در طول ماه مبارك رمضان بسيار شلوغ است، بطوريكه به هنگام اقامه نماز مغرب جايي براي نشستن وجود ندارد .
تركمن‌ها با شنيدن بانگ اذان از گلدسته‌هاي مساجد، گروه گروه در روستاها و شهرهاي اين كشور آسياي مركزي بسوي مساجد مي‌روند .
افراد مسن و نوجوانان با گذاشتن كلاه‌هاي موسوم به "تخيه " و با لباس‌هاي بلند سنتي خود به هنگام رفتن به مساجد، جلوه‌هاي ديدني از خود به نمايش مي‌گذارند .


" آغيز آچار " (افطار )

معمولا رسم در تركمنستان بر اين است كه قبل از فرا رسيدن ماه مبارك رمضان كساني‌كه قصد افطاري دادن به مردم و روزه داران را دارند به نزد ريش سفيد روستا يا محلات شهرهاي اين كشور مراجعه كرده و زمان افطاري دادن خود را تعيين مي‌كنند .
ريش سفيد روستا يا محلات شهرها نيز با ثبت زمان افطاري دادن افراد خير، آن را به همه مردم اعلام مي‌كند .
اين امر بيشتر در روستاهاي تركمنستان با سازماندهي خوبي انجام مي‌گيرد و افرادي كه مي‌خواهند افطاري بدهند در اين زمينه تداركات لازم را از قبل انجام مي‌دهند .
معمولا بعد از افطاري افراد، روحاني محله در زمينه مسائل ديني براي شركت‌كنندگان سخنراني مي‌كند .

قدر گيجه سي (شب قدر )

هرچند شب قدر دقيقا مشخص نشده است ولي در بين تركمن‌ها از قديم الايام و با استناد به شواهدي كه روحانيون تركمن بيان مي‌كنند، اين مراسم در شب بيست و هفتم ماه مبارك رمضان برگزار مي‌شود .
تركمن‌ها معتقدند كه در اين شب، 2 پيامبر الهي يعني حضرت خضر و حضرت الياس ظاهر مي‌شوند و هركس با آنان برخورد كند، خوشبخت مي‌شود .
دراين شب، هر خانواده سفره ويژه‌اي پهن كرده و بر آن آجيل، ميوه، شيريني و نوعي شيريني خانگي به نام "بيشمه " و آرد گندم به نام "قاوورداق " و "تالخان " و "سمبوسه گوشتي " به نام "بورك " مي‌گذارند .

در روستاهاي تركمنستان، جوانان در گروه‌هاي مختلف، هر كدام مبلغي پول هزينه مي‌كنند و با آن آجيل و ميوه و شيريني مي‌خرند و در خانه‌اي گرد هم مي‌آيند و ضمن خوردن و آشاميدن، به دعا و نيايش مي‌پردازند و نماز شب قدر را اقامه مي‌كنند .
در اين شب، بين برخي از مردم حتي تعريف افسانه و حكايت هاي قديمي و پرسيدن چيستان‌ها از همديگر نيز مرسوم است .
همچنين رسم بر اين است كه هيچ كدام از افراد گروه نبايد تا اذان صبح بخوابند و اگر كسي بخوابد، ديگر اعضاي گروه، به قصد تفريح او را با نخ و سوزن به نمد يا زيرانداز مي‌دوزند و يا با انگشت، سياهي ديگ را بر روي صورت وي مي‌كشند (شايد به اين معني كه خوابش رفته و فيض الهي شب قدر را از دست داده و به اصطلاح روسياه شده است ).
اين مراسم شب نشيني تا اذان صبح ادامه مي‌يابد و اعضاي گروه، پس از خوردن سحري، براي روز بعد نيت روزه مي‌كنند .
دولت تركمنستان نيز هر سال به مناسبت شب قدر تعدادي از محكومان داخلي و خارجي اين كشور را آزاد مي‌كند .
پس از كسب استقلال، آزادي انجام فرايض ديني و احياي سنت‌هاي حسنه قدماي تركمن است كه اين سال‌ها مساجد بسيار زيبا و مجللي در عشق آباد و ساير شهرهاي آن احداث شده است .
تركمن‌هاي تركمنستان در روزهاي آخر ماه مبارك رمضان تداركات لازم را براي برگزاري هرچه باشكوه تر عيد فطر فراهم مي‌آورند .
به همين منظور تركمن ها لباس‌هاي نو و شيريني‌هاي مخصوص اين روز را خريداري مي‌كنند و برخي از زنان نيز اقدام به تهيه انواع مختلف شيريني در منازل خود مي‌كنند .
روز عيد فطر در تركمنستان " اورازا بايرامي " (عيد فطر) بعنوان يكي از اعياد بزرگ اسلامي در اين كشور جشن گرفته مي‌شود .
تركمن‌هاي تركمنستان صبح اول وقت، با پوشيدن لباس هاي نو رهسپار مساجد مي‌شوند تا ضمن گوش سپردن به مواعظ علما و بهره‌مندي از ارشادات ديني، نماز عيد فطر را بجاي آورند .
پس از پايان يافتن نماز، همگي به سمت رديف‌هاي جلو هجوم مي‌آورند تا ضمن دست دادن به امام جماعت و ديگر روحانيان برزگ، عيد را به آنان تبريك بگويند زيرا تركمن‌ها عقيده دارند كه مصافحه با روحانيان در عيدگاه، باعث قبولي طاعات مي‌شود .
پس از اداي نماز عيد فطر، همگي به خانه هاي خود باز مي‌گردند و آماده مي‌شوند تا به منظور ديد و بازديد عيد، به خانه‌هاي همسايگان و آشنايان بروند .
تركمنستاني‌ها در روز عيد فطر در هر خانه سفره رنگين پهن كرده و آن را تا آخر شب جمع نمي‌كنند و در اين روز بزرگترها به بچه‌ها عيدي مي‌دهند .
مردم تركمنستان در روستاها، فطريه را به مستمندان و يتيمان مي‌دهند ولي در شهرها فطريه به صندوق‌هايي كه از سوي دولت در مساجد تعبيه مي‌شود، واريز مي‌شود .
به هرحال، اعتقادات، آداب و رسوم و مسجد در نظام ديني و اجتماعي تركمنستان بعنوان يك كشور مسلمان از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و در اين راستا تركمن‌ها با وجود فرهنگ لائيك حاكم بر اين كشور، همچنان به اين
اعتقادات و آداب و رسوم و جايگاه بلند مسجد پايبند هستند .
به اين ترتيب ماه مبارك رمضان و روز عيد فطر و عيد قربان در كشور بيش از شش ميليون نفري تركمنستان بويژه در روستاهاي اين كشور هرسال باشكوه‌تر از سال‌هاي قبل برگزار مي‌شود و اين نشانه اعتقادات عميق تركمن‌ها به آيين اسلام است .
اعلام آغاز اولين روز ماه مبارك رمضان و عيد فطر و روز تعطيلي رسمي در تركمنستان كه از سوي دولت تركمنستان اعلام مي‌شود، در رسانه‌هاي ملي اين كشور بازتاب گسترده‌اي دارد .
رسانه هاي تركمنستان چند روز مانده به آغاز ماه مبارك رمضان با استقبال از اين ماه الهي، گزارش، شعر و مقالات متعددي درباره ابعاد مختلف روزه‌داري و فرايض اين ماه مبارك به همراه تقويم اوقات شرعي در شهر عشق آباد و پنج استان اين كشور را منتشر مي‌كنند .
گفته مي‌شود كه روز پنجشنبه در تركمنستان اولين روز ماه مبارك رمضان است كه مفتي اعظم و شوراي ديني وابسته به نهاد رياست جمهوري تركمنستان آن را رسماً اعلام خواهد كرد

جمهوري آذربايجان از جمله کشورهاي اسلامي است که به دليل فاصله گرفتن دولتمردانش از احکام اسلامي و نيز به دليل شناخت نداشتن مردم از اسلام حقيقي بنا به دلايل گوناگون، مشکلات زيادي را تحمل مي‌كند. مصداق بارز مشکلات اين کشور در اشغال بودن حدود 20 درصد از خاک جمهوري آذربايجان در سال‌هاي متوالي گذشته است. چنانچه دولتمردان جمهوري آذربايجان، زمينه شناخت اسلام حقيقي براي مسلمانان اين کشور را فراهم مي‌كردند، قطعا مردم آذربايجان در سايه آموزه‌هاي ديني از قبيل غيرت ديني، شهادت و... سرنوشت ديگري را براي قره باغ و ديگر مناطق اشغالي کشورشان رقم مي‌زدند .

جمهوري آذربايجان در ماه رمضان
ماه مبارک رمضان و برخي مناسبت‌هاي آن از قبيل شب‌هاي قدر و روز جهاني قدس، از جمله روزهايي است که مي‌توان همزمان به دو موضوع مهم در جمهوري آذربايجان پي برد. اين ماه از يک سو علاقه فطري و قلبي مردم آذربايجان به دين اسلام را مشخص مي‌نمايد و از سوي ديگر، برداشت‌هاي سطحي مسلمانان اين جمهوري از برخي احکام اسلامي و عدم شناخت و آگاهي آنان از ديگر تعاليم اين دين آسماني را آشکار مي‌کند .

مردم منطقه‌اي که امروزه جمهوري آذربايجان ناميده مي‌شود، پس از جدايي از ايران، سالهاي متمادي زير استيلاي تزارها و کمونيست‌ها بودند که سال‌هاي 1918تا 1920 حايل بين تسلط تزارها و کمونيست‌ها بر اين منطقه است؛ با اين توضيح که در اين دو سال، حزب مساوات دولتي به ظاهر مستقل در منطقه تاريخي آران بنيان نهاد و نام حکومت خود را از روي برخي مطامع سياسي و... آذربايجان ناميد. مردم اين منطقه در زمان استيلاي روس‌ها (اعم از تزارها و کمونيست‌ها) سال‌هاي سخت و طاقت فرسايي را پشت سر گذاشتند. اين مردم بر سر اعتقادات خود چه کشته‌ها که نداده و چه شکنجه‌هايي که نشده‌اند !

به رغم همه مقاومت‌ها و ايستادگي‌هاي مردان و زنان مؤمن اين منطقه، روسها توانستند تا حدود زيادي اعتقادات ديني مردم را از بين ببرند و احکام اسلامي را يکي پس از ديگري تعطيل كنند. در سال‌هاي حاكميت كمونيست‌ها، هرچند دينداران غيرتمند و با تعصب آذربايجان، پنهاني و در خلوت خود با خدايشان به انجام فريضه روزه اهتمام مي‌كردند، ولي از آنجا كه مساجد تعطيل بوده و بجاي آوردن آداب و آيين‌هاي ديني هم ممنوعيت داشت، ماه رمضان به فريضه‌اي تعطيل شده مبدل شده بود .

پس از استقلال جمهوري آذربايجان از اتحاد جماهير شوروي، به رغم ميل باطني دولتمردان اين جمهوري در ادوار گوناگون، صدها مسجد در روستاها و شهرهاي گوناگون جمهوري آذربايجان احيا و يا احداث شده است که اين موضوع، زمينه مناسبي براي از انزوا درآوردن و تكريم ماه رمضان فراهم آورده است .

امروزه بسياري از مردم جمهوري آذربايجان که در نتيجه سياست‌هاي دوران استيلاي روسها و نيز سياست‌هاي دين‌زدايي دوران پس از استقلال با معارف حقيقي اسلام فرسنگ‌ها فاصله دارند، به دليل اينکه فريضه روزه را سينه به سينه از نياکان خود به ارث برده‌اند، با اشتياق تمام نسبت به انجام آن مبادرت مي‌ورزند، ليکن درباره شناخت ديگر احکام اسلامي همچون موضوع حجاب، نماز، حج و... با مشکلات زيادي روبه‌رو هستند. اهتمام مردم مسلمان جمهوري آذربايجان در بزرگداشت ماه رمضان، علاقه قلبي و فطري آنان به دين اسلام را نشان مي‌دهد، ولي، شناخت نداشتن واقعي بيشتر مردم اين جمهوري از بسياري از احکام اسلام ضرورت معرفي اسلام واقعي براي آنان را بيش از پيش مشخص مي‌سازد؛ موضوعي که در کنار جديت و تلاش مردم جمهوري آذربايجان براي شناخت احکام اسلامي، اقدام عملي همه علما و دانشگاهيان براي شناساندن احکام نوراني اسلام به مردم مسلمان دومين کشور شيعي جهان را مشخص مي‌سازد .

البته در سال‌هاي اخير، مردم مسلمان آذربايجان به ويژه دينداران و مؤمنان اين جمهوري، گام‌هاي بلندي براي شناساندن اسلام حقيقي و زدودن تحريفات و خرافات از دامان پاک و آسماني دين اسلام برداشته‌اند، ليکن همراهي نكردن دولت با آنان، تلاشهاي آنان را تا اندازه‌اي کمرنگ نموده است. دولتمردان جمهوري آذربايجان با استناد به قانون اساسي اين کشور که بر پايه دو اصل لائيسم و سکولاريسم تدوين شده است، به روش‌هاي گوناگون بر سر راه گروه‌هاي اسلامي موانع زيادي ايجاد مي‌نمايند، به گونه‌اي که اقليت 5 درصدي ديگر اديان و نيز گروه‌هاي لائيک از آزادي عمل بيشتري نسبت به اکثريت 95 درصدي مردم آذربايجان برخوردارند .

به رغم همه آنچه گفته شد، ماه رمضان در جمهوري آذربايجان، وضيعت اين جمهوري را با ماههاي بعدي سال متفاوت مي‌نمايد. در اين ماه بيشتر رستوران‌ها به حالت تعطيل درمي‌آيند و افرادي که به عنوان خواننده در اين رستوران‌ها برنامه موسيقي اجرا مي‌نمايند، به احترام ماه مبارک رمضان برنامه‌هاي خود را تعطيل مي‌نمايند و حتي برخي از آنان، اعم از زن و مرد خود نيز روزه مي‌گيرند. در اين ماه در بيشتر مساجد، سفره احسان بر پا مي شود و به طور کل، مساجد در اين ماه از ازدحام بيشتري نسبت به ماه‌هاي ديگر برخوردار است، به ‌ويژه مساجد بزرگ كه مسلمانان جمهوري آذربايجان نماز را در اين مساجد باشكوه به جماعت بجاي مي‌آورند. در اين ماه علاوه بر مساجد، مقبره برخي امامزادگان نسبت به ماه‌هاي ديگر، زايران بيشتري دارند و در اين محلها نيز افراد ثروتمند با دادن قرباني و... به نيازمندان کمک مي‌کنند .
استقبال قابل توجه مردم جمهوري آذربايجان از برنامه‌هاي شبکه جهاني سحر، مي‌تواند دليل خوبي براي اهتمام مردم مسلمان جمهوري آذربايجان در بزرگداشت ماه مبارك رمضان باشد. سال گذشته، خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا) در باكو، نتيجه نظرسنجي از مردم داخل اين كشور پيرامون ميزان نگاه كردن برنامه‌هاي مذهبي ويژه رمضان شبكه سحر را در ميان بينندگان تلويزيون در آذربايجان به ميزان 42 درصد اعلام نمود که اين موضوع حاکي از اشتياق اين مردم براي کسب معارف اسلامي است .

در زمينه رسانه‌هاي جمهوري آذربايجان در ماه مبارک رمضان، بايد اذعان داشت که محتواي بسياري از برنامه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان، به گونه‌اي است که گويا مخاطبان اين برنامه‌ها، عموما افراد بي دين و لائيک هستند. برخي فيلم‌ها و سريال‌هاي مبتذلي که از شبکه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان پخش مي‌‌شود، گوي سبقت را از شبکه‌هاي غربي ربوده‌اند که به طور طبيعي پيامدهاي منفي اخلاقي و فرهنگي اين برنامه‌ها دامنگير جوانان مسلمان جمهوري آذربايجان مي‌‌شود .
به نوشته روزنامه غربگراي «يني مساوات» در اغلب شبکه‌هاي تلويزيوني جمهوري آذربايجان، نه تنها خبري از برنامه‌هاي ويژه ماه مبارک نيست، بلکه برخي شبکه‌ها مانند شبکه «آ. ت. و» براي لجاجت با مسلمانان در مواقع افطار و سحري صحنه‌هاي زشت و مشمئز کننده اي را به نمايش مي‌گذارند .

از جمله موارد قابل تأمل اين‌که برخي زنان جمهوري آذربايجان که حجاب اسلامي ندارند نيز نسبت به گرفتن روزه اهتمام مي‌ورزند و همچنين افرادي هستند که روزه مي‌گيرند، ليکن نماز بجا نمي‌آورند. اين مسائل و موارد شبيه آن به نوبه خود، حاکي از علاقه مردم آذربايجان به دين اسلام است که متأسفانه به دلايل پيش گفته نتوانسته‌اند احکام اسلامي را به طور دقيق آموزش بينند .

مطلب ديگر آن که امسال به دليل نزديکي ماه رمضان با زمان برگزاري انتخابات رياست جمهوري آذربايجان دولت اين کشور تلاش کرده است با انجام تبليغاتي درباره اين ماه، آراي مردم ديندار و مؤمن آذربايجان را به دست آورد. از جمله اقداماتي که دولت باکو براي اين منظور انجام داده است، نصب تابلوهايي درباره فرا رسيدن ماه رمضان در خيابان‌ها و ميادين گوناگون شهر باکوست که اين کار براي نخستين بار انجام شده است. البته مردم و گروه‌هاي ديني باکو، حمايت از نامزدي الهام علي اف را به پالايش شبکه‌هاي تلويزيوني از برنامه‌هاي مبتذل وابسته دانسته‌اند که به نظر مي‌رسد با توجه به سيطره صهيونيست‌ها بر بسياري از اين شبکه‌ها اين خواسته گروه‌هاي ديني حتي براي کوتاه مدت نيز اجابت نشود .

خلاصه در اين ماه، بيشتر دينداران روزه‌دار آذربايجاني، با توجه به اين‌كه شيعه دوازده امامي هستند به انجام فرايض ديني مي‌پردازند و به دستورالعمل‌هاي شرعي توجه دارند و در تلاشند آنچه را كه شارع مقدس گفته و احكام و آموزه‌هاي ديني بر جاي مانده از سيره اهل بيت(ع) مؤيد آنست، عمل كنند .

شب‌هاي قدر و روز جهاني قدس در جمهوري آذربايجان
از مهمترين مناسبت‌هايي که در اين ماه قرار دارد، شب‌هاي ليالي قدر و نيز روز جهاني قدس است. مردم جمهوري آذربايجان در شب‌هاي قدر با اشتياق زيادي در مساجد و تکايا به احيا و راز و نياز با معبود خويش مي‌پردازند. حسينيه ايرانيان باکو در اين شب‌ها، سرشار از مشتاقان آذري است که براي بهره‌گيري از سخنراني و مراسم عزاداري در اين محل جمع مي‌شوند و خيلي اوقات به دليل محدوديت جا در محوطه بيروني حسينيه از مراسم احيا استفاده مي كنند. مردم جمهوري بيش از هر زمان ديگري در اين ماه‌ها خود را نيازمند معارف قرآني مي‌بينند و از اينکه نمي‌توانند متن اصلي قرآن را بخوانند ابراز تأسف شديد مي‌نمايند .

از ديگر مناسبت‌هايي که جلوه‌اي ديگر از عشق و علاقه قلبي مردم جمهوري آذربايجان به دين اسلام را به نمايش مي‌گذارد، روز جهاني قدس است. اين روز هرچند در جمهوري آذربايجان روز کاري است، اما بسياري از مردم اين کشور در مساجد جمع مي‌شوند و با سر دادن شعارهاي مرگ بر اسرائيل، مرگ بر آمريکا و مرگ بر اشغالگران صهيونيست و ارمني، خواستار اتحاد کل جهان اسلام براي آزادسازي اراضي اشغالي مسلمانان و قدس شريف مي‌شوند .

سخن آخر اين که در اين ماه، مردم شيعه جمهوري آذربايجان، بيش از هر زمان ديگري، آمادگي خود را براي آموزش واقعي آموزه‌هاي ديني و بازگشت به هويت اصيل ايراني ـ اسلامي فرياد مي‌زنند و با اين كار خود، رسالت همه علماي شيعي و نيز دانشگاهيان را براي کمک معنوي به آنان سنگينتر مي‌نمايند