راز نهفته در ذکر "تلبیه"

احرام و لبیك گفتن به معنای پاسخ دادن به ندای وحی و اجابت دعوت الهی است. از این رو حج گزاران راستین و زائران حقیقی كعبه هنگام تلبیه آنچنان به هراس عقلی بیمناك می شدند كه رنگ آنان زرد شده، صدایشان می گرفت، چنانكه گاه مدهوش می شدند و می گفتند: می ترسیم به ما گفته شود: به درستی به ندای حج پاسخ ندادی: «لا لبّیك ولا سَعْدَیْك». راز لبّیك گفتن، طبق بیان امام سجّاد (علیه السلام) این است: «خدایا پیمان می بندم كه از این پس جز به طاعت تو زبان نگشایم و زبانم را بر همه گناهان ببندم»؛ یعنی تلبیه، تطهیر زبان از همه گناهان مربوط به آن است. زبان زائر بیت الله، زبان طاهر است؛ یعنی هرگز شهادت دروغ نمی دهد، غیبت نمی كند، دروغ نمی گوید، تهمت نمی زند و كسی را با زبان مسخره نمی كند. پس سرّ تلبیه، زبان به حق و طاعت گشودن و از گفتار باطل و معصیت رستن است، آن هم نه تنها در محدوده زمانی حج و عمره، بلكه برای همیشه. زبان، جِرمش اندك ولی جُرمش زیاد است. گناهان فراوانی همچون: انكار حقّ، ادعای باطل، غیبت، تهمت، دروغ، سخن چینی، ناسزاگویی، افترا، مسخره كردن و مانند آن با زبان انجام می گیرد.

ر

هزار دست پر از خواهش

خدا كند كه بهار رسیدنش برسد

شب تولد چشمان روشنش برسد

چو گرد بر سر راهش نشسته‌ام شب و روز

به این امید كه دستم به دامنش برسد

هزار دست پر از خواهشند و گوش به زنگ

كه آن انارترین روز چیدنش برسد

چه سال‌ها كه در این دشت خوشه چین ماندم

كه دست خالی شوقم به خرمنش برسد

بر این مشام و بر این جان چه می‌شود یا رب

نسیمی از چمنش بویی از تنش برسد

خدای من دل چشم‌ انتظار من تا چند

به دور دست فلك بانگ شیونش برسد

چقدر بر لب این جاده منتظر ماندن

خدا كند كه از آن دور توسنش برسد

سعید بیابانكی

حرا

غاری  در قله كوه

كوهی  در دل شهر

 شهری در دل خاك

 خاكی درقلب زمین

امنی در امنِ ِ امین

قلبی در قلبِ  زمین

 راز زمین

كعبه .......

سویی رو به حرا

سویی رو به خدا

سویی رو به شما

سویی رو به امام

كعبه .......

جاهلانی  خفته

خفتگانی ناهشیار

كعبه

وجهی رو به حرا

وجهی رو به خدا

روحی در كالبد

كالبدی آهنگین

آهنگی بس غریب

غربتی  بس آشنا

وجه در وجه امین

وجه دروجه امین !

ناگاه فرمانی !

 اقرء

اقرء باسم ربك الذی خلق

تلاشی در اوج نیاز

نیاز ی درعین وجود

وجودی در اوج كمال

كمالی در عین خشوع

خشوعی در اوج ندا 

ندایی در عین  نبا ء

نبیء در اوج ِ  نیاز

اقراء باسم ربك الذی خلق

روحی،  روح زمان

روحی،  روح مكان

روحی ، روح وجود

جاری در رود پیام

رودی،  آغاز حیات 

 رودی با بعثت نور

نوری همه وقت

نوری همه جا

نوری تا هستی

نوری تا قائم

قائمی تا به ابد

ابدی تا به خدا  

پیامک های حج

حج، کانون همبستگی جهان اسلام است.

حج یعنی: خلوصِ در طواف کعبه دوست/ ‌نشان دل بریدن از هر چه جز اوست / نشان از بی‌نشان‌ها دارد این‌جا / نشان پیدا بود گر دل خداجوست.

حج، نمایشگاه قدرت الهی و اسلام است.

حجّ پاسخ به دعوتنامه خدا و دعوت و ندای ابراهیم ـ ع ـ است.

حجّ، پرواز معنوی و تمرین برای لقاءاللّه است.

حج، هجرت از خود تا خداست.

حجّ، از خود رستن و به خدا پیوستن است.

حجّ، بازنگری تاریخ انبیاست.

حجّ، گردهمایی پاکان و نیکان، وارستگان معنویّت گرا و از دنیا رستگان آخرت گراست.

حجّ، پیام آور ایجاد و بنای جامعه ای به دور از رذائل مادی و معنوی است.

حجّ، تجلّی و تکرار همه صحنه های عشق آفرین زندگی یک انسان و یک جامعه متکامل در دنیاست و مناسک حجّ، مناسک زندگی است.

حجّ، باز ساخت عرصات قیامت است.

حجّ، هم رهبانیّت اسلام است هم قوام دین و دنیا.

حجّ، هم منافع است هم ذکر خدا، هم عبادت است هم سیاست، هم سیاحت است هم زیارت، هم فرد است هم جامعه.

حجّ، یک آموزش تمرینی همه جانبه و یک مانور جامع الاطراف سیاسی، عقیدتی و نظامی برای تحریک روح حماسی و احیای غیرت دینی و اسلامی در جامعه اسلامی است.

حجّ، به آدمی می آموزد که در راه زندگی باید از یار و دیار، مال و منال، زن و فرزند و همه علقه های زندگی برید.

حجّ، ترکیب یافته از عناصر سکون، تأمل، تدبّر، تفکر، حرکت، تلاش، کار و پیکار است.

حجّ، سنّت ابراهیم بت شکن است.

حجّ، تراکم قوای متکثره در نقطه واحده است.

حجّ، بازار آزاد آخرت است.

حجّ، پیمانی دوباره با محمّد ـ ص ـ است.

حجّ، دعوت است، دعوتی برای نمایش پرشکوه عشق، ایثار، سعی، تلاش، توکّل، شناخت، ستیز با یأس ها، نگریستن هوشمندانه به آرمانها و آرزوهای بلند، زمزمه با اللّه ، همراه شدن با پیامبر ـ ص ـ ، آشنا شدن با رازها و رمزهای این تعلیم بزرگ.

حج، بهترین پیوند عارفانه فرشیان با عرشیان است.

حج یعنی بی‌نیازی در ناداری، ثروتمندی در بخشیدن، قدرتمندی در تسلیم بودن، اینک ما این جا هستیم و بودن ما بی‌نهایت است

حج، سوختن است مثل پروانه، آن هم در جمال شمع

حج‌، کنگره عظیم اسلام است در سرزمین وحی، که دعوتنامه آن را حق تعالی برای حجاج فرستاده است.

حج، لایق شدن به قربانی شدن در مسلخ عشق است.

حج، بزرگترین رزمایش ایدئولوژیک جهان اسلام است بر علیه شیاطین و طواغیت.

حج به فرموده امام رضا (علیه السّلام ) : گذشت از مال ، گذشت از جان و گذشت از شهوات است .

حج توجه به خداوند متعال و پاك كردنِ دل از آلودگى هایى نظیر قساوت قلب و تنگ نظرى و غفلت و یأس است .

حج زنده كردن یاد خدا است ، مانور مسلمین و تسكین دلها است .

حج آئینه شفّاف تمام اسلام است ،

حج میقات و میعادِ مردم با خداست .

حج جلوه رسالت و مظهر قدرت اسلام است .

حج گسستن از خود و پیوستن به خداست .

حج بالا رفتن از پلّه هاى معرفت و پرواز روح به سوى خداست .

حج رمز وحدت است .

حج كنار زدن مرزهاى جغرافیایى است .

حج تجدید خاطرات ابراهیم (علیه السّلام ) و محمّد (صلّى اللّه علیه وآله ) است .

حج هم بیعت با خداست و هم هجرت به سوى ، طوافِ

حج نشانه عشق است .

سعى صفا و مروه نشانه تسلیم و دنبال محبوب گشتن است .حج همسفر شدن و همسایه شدن با حضرت مهدى (علیه السّلام ) است .

حج نشانه اراده خداوند است كه چگونه به منطقه اى كرامت بخشیده و دلها را به سوى آن گرایش مى دهد.

حج كنار گذاشتن خود، بستگان ، مقام ، لباس ، نام و عنوان است .

حج وصل شدن قطره به اقیانوس و پیوستن فرد به جمع است .

حج یاد آور زحمات پیامبر اكرم (صلّى اللّه علیه وآله ) و خدیجه (علیهاالسّلام ) و شكنجه بلال ها و عمّارها است.

در فضای مجازی خانه خدا قدم زنید!

إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدًى لِّلْعَالَمِینَ

نخستین خانه‏اى که براى مردم (و نیایش خداوند) قرار داده شد، همان است که در سرزمین مکّه است، که پر برکت، و مایه هدایت جهانیان است.(آل عمران/96)

برای آنان که دیریست آرزوی سفر به خانه خدا در دلشان خانه کرده و این آرزوی دیرینه شان تا به امروز رنگ تحقق نپذیرفته.

برای آنان که شوق طواف خانه خدا وجودشان را سخت مشتعل و بی قرار ساخته.

برای آنان که با شنیدن نام نامیرای محمد صلی الله علیه و آله وسلم کبوتر دلشان تا اوج گنبد خضراء بال می کشد.

برای آنان که غروب لحظه لحظه های عمرشان را دیده اند اما غروب دلتنگی های مدینه را هرگز ندیده اند.

برای آنان که هر گاه به درگاه ربوبی اش سجده می برند ورد مدامشان و ذکر نمازشان این است که :

"اللّهُمَ ارزُقناحَجَّ بیتِکَ و زیارةَ قبرَ نبیّکَ"

باری اگر پاره ای اسباب مادی و دل مشغله های زندگی فعلا شما را از این فیض همیشه جاری محروم ساخته؛ باکی نیست؛ با ما همراه شوید؛ دست دلتان را به ما بسپارید تا با هم به آرامی در جای جای خانه خدا قدم زنیم. آنگاه آهنگ زیارت بارگاه پیامبر آب و آیینه ، رسول عشق و امید کرده خدا را در آیینه و جود او به تماشا بنشینیم.

با کمک تصاویر سه بعدی زیر فاصله های زمینی را برای همیشه بردارید و خود را در فضای مجازی خانه خدا و مسجد نبوی حاضر ببینید.

  به مناسبت ایام پرفضیلت حج کتابخانه تبیان تقدیم می کند

باتوجه به فرارسیدن ماه بندگی در میقات عشق کتابخانه تبیان مجموعه ای از فایل های متنی وصوتی را به کاربران گرامی تقدیم می دارد

به گزارش روابط عمومی تبیان دفتر قم ، این مجموعه ارزشمند دربخش کتابخانه متنی و صوتی قرارگرفته است در کتابخانه متنی مجموعه ای شامل :  احکام ، آداب و مناسك حج ، اماكن حج ، بعد اجتماعي حج ، تاريخ حج ، حج در روايات ،  آيين حج گزاري در كشورها  ، شخصيت هاي حج ، دانستني هاي حج ،زائران ، كتابشناسي حج ، ماهنامه میقات حج ، مصاحبه ها ، ادبيات حج ، اهداف حج ، بهداشت در حج ، حج در کلام بزرگان ، خاطرات، دعا در حج ، سفرنامه ها ، صهبای حج ، گزارش ها ، متفرقات و...

 کتابخانه صوتی حج نیزمجموعه ای است ارزشمند از فایل های صوتی شامل: آیات حج ، احادیث حج ، اعمال حج ،اشعار حج ، صهبای حج و اعیاد حج.

  به مناسبت ایام پرفضیلت حج کتابخانه تبیان تقدیم می کند

باتوجه به فرارسیدن ماه بندگی در میقات عشق کتابخانه تبیان مجموعه ای از فایل های متنی وصوتی را به کاربران گرامی تقدیم می دارد

به گزارش روابط عمومی تبیان دفتر قم ، این مجموعه ارزشمند دربخش کتابخانه متنی و صوتی قرارگرفته است در کتابخانه متنی مجموعه ای شامل :  احکام ، آداب و مناسك حج ، اماكن حج ، بعد اجتماعي حج ، تاريخ حج ، حج در روايات ،  آيين حج گزاري در كشورها  ، شخصيت هاي حج ، دانستني هاي حج ،زائران ، كتابشناسي حج ، ماهنامه میقات حج ، مصاحبه ها ، ادبيات حج ، اهداف حج ، بهداشت در حج ، حج در کلام بزرگان ، خاطرات، دعا در حج ، سفرنامه ها ، صهبای حج ، گزارش ها ، متفرقات و...

 کتابخانه صوتی حج نیزمجموعه ای است ارزشمند از فایل های صوتی شامل: آیات حج ، احادیث حج ، اعمال حج ،اشعار حج ، صهبای حج و اعیاد حج.

روايت حج از نگاه دکتر شريعتي

حج: يعني آهنگ، مقصد يعني حرکت نيز هم. و همه چيز با کندن از خودت، از زندگيت و ازهمه علقه‌هايت آغاز مي‌شود، مگر نه که در شهرت ساکني؟ سکونت، سکون، حج نفي سکون.چيزي که هدفش خودش است يعني مرگ. حج: جاري شو!

هجرت از " از خانه خويش " به " خانه خدا"،"خانه مُردم"!

اي برلب‌هاي ديگران ترانه‌ساز، آهنگ نيستان خويش کن!

موسم: و اکنون هنگام در رسيده است، لحظه ديدار است، ذي حجه است، ماه حج، ماه حرمت. جنگيدن، کينه ورزيدن و ترس. زمين را، مهلت صلح، پرستش و امنيت داده‌اند، خلق با خدا وعده ديدار دارند، صداي ابراهيم را بر پشت زمين نمي‌شنوي؟ و او در خانه‌اش ترا به فرياد مي‌خواند، دعوتش را لبيک گوي! پس اکنون که در "دار عمل" هستي خود را براي رحلت به " دار حساب " آماده کن، مردن را تمرين کن، پيش از آنکه بميري، بمير.

حج کن!

به ميقات رو، و با آنکه ترا آفريد وعده ديدار داري.

احرام در ميقات: ميقات لحظه شروع نمايش، و پشت صحنه نمايش است و تو که آهنگ خدا کرده‌اي و اکنون به ميقات آمده‌اي، بايد لباس عوض کني. لباس! کفن پوش.

رنگ‌ها را همه بشوي!

سپيد بپوش، سپيد کن، به رنگ همه شو، همه شو، همچون ماري که پوست بيندازد، از"من بودن" خويش بدرآي، مردم شو. ذره‌اي شو، در آميز با ذره‌ها، قطره‌اي گم در دريا،

" نه کسي باش که به ميعاد آمده‌اي"،

خيس شو که به ميقات آمده‌اي "

" بمير پيش از آنکه بميري "

جامه زندگيت را بدرآور،

جامه مرگ بر تن کن.

اينجا ميقات است.

نيت: نيت کن! همچون خرمايي که دانه مي‌بندد، اي پوسته، بذر آن"خود آگاهي"را در ضميرت بکار و خداآگاه شو،

خلق آگاه شو، خودآگاه شو.

و اکنون انتخاب کن،

راه تازه را،

سوي تازه را،

کار تازه را،

و خود تازه را.

نماز در ميقات: اي رحمن! که دوست را مي‌نوازي! اي رحيم که آفتاب رحمتت، جز تو ديگر کسي را نخواهم ستود که حمد ويژه توست. نماز ميقات! هر قيامش و هر قعودش، پيامي ‌است و پيماني که از اين پس، اي خداي توحيد هيچ قيامي‌و هيچ قعودي، جز براي تو و جز به روي تو نخواهد بود.

محرمات: هر چه تو را به ياد مي‌آورد، هرچه ديگران را از تو جدا مي‌کند، وهرچه نشان مي‌دهد تو در زندگي که‌اي؟ چکاره‌اي؟ هر چه يادگار دنياست، هرچه روزمرگيها را براي تو تداعي مي‌کند،

هرچه بويي از زندگي پيش از ميقات دارد، و هر چه تو را به گذشته مدفونت باز مي‌گرداند، مدفون کن.

و خدا ترا دعوت کرده است، ندا داده است، که بيا، و اينک تو آمده‌اي، اينک پاسخش را مي‌دهي: لبيک!

لبيک اللهم لبيک، ان الحمد والنعمة لک والملک لا شريک

لک لبيک!

کعبه: در آستانه مسجدالحرامي، اينک، کعبه در برابرت! يک صحن وسيع و در وسط يک مکعب خالي، ناگهان بر خود مي‌لرزي! حيرت، شگفتي، کعبه در زمين، رمزي از خدا در جهان

مصالح بنايش؟ زمينش؟زيورش؟

قطعه‌هاي سنگ سياهي که از کوه "عجون" کنار مکه، بريده‌اند و

ساده، بي‌هيچ هنري، تکنيکي، تزئيني، برهم نهاده‌اند و همين!

و کعبه روبه همه، رو به هيچ، همه جا، و هيچ جا،

"همه‌سوئي"يا"بي‌سوئي"خدا!

رمز آن: کعبه!

امّا....

شگفتا! کعبه در قسمت غرب، ضميمه‌اي دارد که شکل آن را

تغييرداده‌اند، بدان "جهت" داده است،

اين چيست؟

ديواره کوتاهي، هلالي شکل، رو به کعبه.

نامش؟

حجر اسماعيل!

حجر! يعني چه؟

يعني دامن!

راستي به شکل يک "دامن" است، دامن پيراهن، پيراهن يک زن!

آري،

يک زن حبس،

يک کنيز!

کنيزي سياه‌پوست،

کنيز يک زن،

اين دامان پيراهن‌ هاجر است، داماني که اسماعيل را پرورده است،

اينجا " خانه ‌هاجر " است

و اينجا، خانه خدا، ديوار به ديوار خانه يک کنيز؟ و تمامي‌حج به خاطره‌ي ‌هاجر پيوسته است،

و هجرت، بزرگترين عمل، بزرگترين حکم، از نام‌ هاجر مشتق است،

پس هجرت؟

کاري‌ هاجروار!

و اي مهاجر که آهنگ خدا کرده‌اي، کعبه‌ي خدا است و

دامان‌ هاجر!

طواف: آفتابي در ميانه و برگردش، هر يک، ستاره‌اي، در فلک خويش،

دايره‌وار، برگرد آفتاب

به رود بپيوند تا جاودان شوي، تا جريان يابي تا به دريا رسي،

چرا ايستاده‌اي؟ اي شبنم؟ در کنار اين گرداب مواج خويش آهنگ،

که با نظم خويش، نظم خلقت را حکايت مي‌کند، به گرداب بپيوند!

قدم پيش نه!

حجرالاسود، بيعت: از"رکن حجرالاسود" بايد داخل مطاف شوي، از اينجاست که وارد منظومه جهان مي‌شوي،

حرکت خويش را آغاز مي‌کني،"در مدار" قرار مي‌گيري، در مدار خداوند، اما در مسير خلق!

در آغاز بايد، حجرالاسود را"مس" کني. با دست راستت، آن را لمس کني

و بيد رنگ خود را به گرداب بسپاري.

اين"سنگ" رمزي از"دست" است، دست راست، دست کي؟

دست راست خدا.

طواف مي‌کني، ديگر خود را بياد نمي‌آوري، به جاي نمي‌آوري، تنها عشق است،

جاذبه عشق و تو يک "مجذوب"!

از طواف خارج مي‌شوي، در پايان هفتمين دور؟

هفت؟ آري!

اينجا هفت، شش به علاوه يک نيست، يعني که طواف من برگرد خدا،

و هفت؛ ياد آور"خلقت جهان" است.

و اکنون دو رکعت نماز، در مقام ابراهيم.

اينجا کجاست؟ مقام ابراهيم، قطعه سنگي با دو رد پا،

ردپاي ابراهيم، ابراهيم بر روي اين سنگ ايستاده و

حجرالاسود-سنگ بناي کعبه- را نهاده است.

و اکنون

جاري شو، سيل شو،

بکوب و بروب و بشوي و......

...... بر آي!

حج کن!

و اکنون ابراهيمي ‌شده‌اي!

مقام ابراهيم: اکنون به آن من راستينت رسيده‌اي.....

در مقام ابراهيم مي‌ايستي، پا جاي پاي ابراهيم مي‌نهي؟

روياروي خدا قرار مي‌گيري، او را نماز مي‌بري.

ابراهيم‌وار زندگي کن، معمارکعبه‌ي ايمان باش

سرزمين خويش را منطقه حرم کن،

که در منطقه حرمي‌!

سعي: نماز طواف را، در مقام ابراهيم پايان مي‌دهي

و آهنگ"سعي"مي‌کني، ميان دو کوه صفا و مروه، به فاصله سيصد و اند متر.

سعي، تلاش است، حرکتي جستجوگر، داراي هدف، شتافتن، دويدن

در طوف، در نقش ‌هاجربودن،

و در مقام، در نقش ابراهيم و اسماعيل، هر دو.

و اکنون سعي را آغاز مي‌کني،

و باز به نقش‌ هاجر برمي‌گردي.

هاجر تنها،

دوان بر سرکوههاي بلند بي‌فرياد!

در جستجوي آب!

آري آب، آب خوردن!

نه آنچه ازعرش مي‌بارد، آنچه از زمين مي‌جوشد!

مادي مادي! همين ماده‌ي سيالي که بر زمين جاري است و زندگي مادي

تشنه‌ي آن است، بدن نيازمند آن است، که در تن تو

خون مي‌شود، که در پستان مادر شير مي‌شود، و در دهان

طفل آب است!

طواف، روح و دگر هيچ!

و سعي، جسم و دگر هيچ!

و ناگهان، يکباره معجزه‌آسا!

- به قدرت نياز و رحمت مهر-

زمزمه‌اي!

"صداي پاي آب"،

زمزم!

و تقصير، پايان عمره: و درپايان هفتمين سعي، بر بلنداي مروه،

از احرام برون آي، اصلاح کن، جامه‌ي زندگي بپوش،

آزاد شو، از مروه، سعي را ترک کن، تنها و تشنه با دستهاي

خالي، به سراغ اسماعيلت،

تنهايي تو به سر آمده است،

زمزم، در پاي اسماعيل تو مي‌جوشد،

خلق در پيرامون تو حلقه زده‌اند،

و چه مي‌بيني؟

اي خسته از"سعي"

بر عشق تکيه کن!

اي انسان مسئول!

بکوش!

که اسماعيل تو تشنه است،

و اي"انسان عاشق"

بخواه!

که عشق معجزه مي‌کند.

گوشت را، بر ديواره قلبت بنه، به نرمي ‌بفشر، زمزمه‌اش را مي‌شنوي،

از سنگستان مروه، به سراغ زمزم رو،

از آن بياشام، در آن شستشو کن.

زیارت دوست یا خانه دوست!

الهی، خانه كجا و صاحبخانه كجا؟ طائفِ آن كجا و عارفِ این كجا؟

 آن سفر جسمانی است و این روحانی؛ آن برای دولتمند است و این برای درویش؛ آن اهل و عیال را وداع كند و این ماسوا را؛ آن ترك مال كند و این ترك جان؛ سفر آن در ماهِ مخصوص است و این را همة ماه، و آن را یك بار است و این را همة عمر؛ آن سفر آفاق كند و این سیر انفس؛ راه آن را پایان است و این را نهایت نبود؛ آن می‌رود كه برگردد و این می‌رود كه از او نام

و نشانی نباشد؛ آن فرش پیماید و این عرش؛ آن مُحْرِم می‌شود و این مَحْرَم؛ آن لباس احرام می‌پوشد و این از خود عاری می‌شود؛ آن لبیّك می‌گوید و این لبیّك می‌شنود؛ آن تا به مسجدالحرام رسد و این از مسجد اقصی بگذرد؛ آن استلام حجر كند و این انشقاق قمر؛ آن را كوه صفاست و این را روح صفا؛

سعی آن چند مرّه بین صفا و مروه است و سعی این یك مرّه در كشور هستی؛ آن هروله می‌كند و این پرواز؛ آن مقام ابراهیم طلب كند و این مُقام ابراهیم؛ آن آب زمزم نوشد و این آب حیات؛ آن عَرَفات بیند و این عَرَصات؛ آن را یك روز وقوف است و این را همه روز؛ آن از عرفات به مشعر كوچ كند و این از دنیا به محشر؛ آن درك منا آرزو كند و این ترك تمنّا را؛ آن بهیمه قربانی كند و این خویشتن را؛ آن رمی جَمَرات كند و این رجم هَمَزات؛ آن حلق رأس كند و این ترك سر؛ آن را «لافُسوقَ و لاجِدالَ فِی الحَجّ»[1] است و این را «فی العمر»؛ آن بهشت طلبد و این بهشت آفرین؛ لاجرم آن حاجی شود و این ناجی؛ خنك آن حاجی كه ناجی است!

الهی؛ عمری آه در بساط نداشتم و اینك جز آه در بساط ندارم.

پی نوشت ها:

[1] - بقره (2) آیه 197.

حج، همه‌ی اسلام است

… پیش از این، به واسطه پیشه معلمی و هم به جهت علاقه فراوانم به حج، کتب بسیاری درباره جزیرهال عرب، تاریخ اسلام و بالاخره سفر حج خوانده بودم. از سفرنامه ناصرخسرو که در قرون چهار و پنج

هجری قمری نوشته شده تا آثاری که طی یک دودهه اخیر به وسیله سفرنامه نویسان و نویسندگانی چون مرحوم «دکتر علی شریعتی » و «جلال آل احمد » به رشته تحریر درآمده است.

هم آن زائر پای پیاده - ناصرخسرو قبادیانی - وهم آن جنس حاضر در میقات - جلال - و هم دیگرمشتاقان حرم دوست، هر یک، در آثار خویش، وجهی از این سفر و مشاهداتشان را بیان کرده بودند وجوه متنوعی که حاصل دیدار آنان از شهر و خانه دوستی بود. اما در تمامی این ایام، در این اندیشه بودم که: حج چیست؟خانه کجاست؟ چگونه باید آن را نگریست و بالاخره دربار هاش چه باید نوشت؟آیا همه آنچه مرحوم «شریعتی » از حج دریافته بود و یا همه مدرکات جلال در سفرنامه «خسی درمیقات » را می شد «تمامیت حج » نامید؟

از خودم پرسیدم: کدامیک از آنها حج را بدرستی دریافت کرده و دربا ه اش نوشته اند؟ شاید تنها فرا رسیدن موسم حج و نزدیک شدن فصل دیدار از سرزمین وحی میتوانست پاسخ دلخواه مرا بدهد. اگرچه توان اندک و درک ناقصم از تمامیت هستی، خودمانع بزرگی برای کسب معرفت بود.علیرغم تفاو تهای فراوانی که میان سفرنام هها تحلیلهای نگاشته شده درباره حج و مناسک و اعمال آن وجود داشت، نقاط مشترک فراوانی را نیز در میانه آنها میشد سراغ گرفت. نکاتی که عمدتاً حول وجه بیرونی این سفر و اخلاق خاص حاکم بر همه اعمال ومناسک آن میچرخند.

سفر به سرزمین داغ و تفتیده جزیر ه العرب، دیدارکاروانیان و خارهای پیش پای، زیارت حرمین و دیدار مساجد، طواف خانه و سعی صفا و مروه و بالاخره سیراب شدن از مشک زلال زمزم، وجه مشترک آن آثار بودند که زائر طالب را به سوی خود میکشید، لیکن، اینها همه حج نبودند.

از صورت این اعمال تا به حقیقت حج، آنچنان که هست، راهی دراز بود که تنها خدای بصیر و اهل بصیرت از خاندان عصمت و طهارت بر آن واقفند و بس.

سالها پرسه زدن در کتابخانه ها و ورق زدن کتا بها و روزنامه ها، به من یاد داده است از کنار هیچ جریان فرهنگی و حتی وقایع اجتماعی به راحتی نگذرم واجازه رد شدن هیچ مطلبی را قبل از تأمل درباره اش ندهم. از اولین شبی که چر خهای هواپیما بر زمین جده نشست به خود م یگفتم: برای چه به این سرزمین آمد ه ام؟

گمشده ام چیست که در اینجا می جویمش؟ آمد ه ام تا نماز گزارم؟ زکات دهم؟ روزه بدارم؟ و یا چون تائبی استخوان سبک کرده، به شهر و دیار خویش باز گردم و دلخوش به ثب تنام در دفتر طالبان بهشت و حوری باشم؟

و یا...کشف این «و یا... » مشکل بود. چنانکه امروزهم میگویم: درک و دریافت این «و یا... » هرسالک طالبی را پیر می کند.

در واقع من قادر به توصیف حج و آداب ویژه آن نیستم، چنانکه بسیاری دیگر نیز توان آن را ندارند. دلیل آن هم معلوم است.

از سویی به ناتوانی و بضاعت اندک برمیگردد و از دیگر سو به چند وجهی بودن این سفر

. وجوهی که غفلت از آنها به مثابه غفلت ازهمه حج است.

بعد از این خواهم گفت که یکی از دلایل گرفتار آمدن مسلمین در دره فلاکت ودرماندگی در حوزه فرهنگ و مدنیت، غفلت آنها از حج و تمامیت آن بوده است.چه، همواره، از حج و زیارت حرمین، به مثابه ابزاری برای استخوان سبک کردن و ثب تنام در دفتر طالبان بهشت استفاده کرد هاند. غافل از آنکه :»حج همه اسلام است. »حج، همه اسلام، همه دین و همه تفکرمعنوی است. در واقع، حج «روح پنهان » درمیان همه آداب و مناسک است. همان که امکان بالقوه رشد و ارتقاء اعمال و کردار آدمی و به ویژه مناسبات فردی و جمعی را به وجود میآورد.

همه معاملاتی که وضع انسان را به هنگام مواجهه با خالق هستی، طبیعت، دیگر آدمیان و بالاخره خودش معلوم م یسازد.و حاجی، زائر طالبی که باید در این مدرسه بزرگ به درکی عمیق از خودش، ملت مسلمان و ممالک اسلامی در عرصه تاریخ دست یابد.

و با گذر از صحاری «عرفات، مشعر و منی »توفیق شناخت کفر زمان و رمی طاغوت دورانش را پیدا کند و سپس چونان «داعی بزرگ » راهی وطنش شود؛ تا همه آنچه دراین مدرسه آموخته منتشر کند و موج بزرگ »رجعت به حقیقت خود » و «حقیقت هستی »را در میان مسلمانان بپراکند. شاید به همین دلیل است که مسافر حج در هنگام ترک شهرو دیار، به سراغ خویشان و دوستانش میرود و با کسب حلالیت از آنان خود را مهیای سفرمیکند و بالعکس، به وقت بازگشت از سفر،این خویشان و دوستانند که وظیف هدار دیدارو ملاقات با اویند. «به اسم دیدار و به رسم شنیدار ». شنیدن آنچه که در طی این ایام -موسم حج - دیده، شنیده و آموخته است و بالاخره، نشر همه دریافتی که حاجی، از سرتدبر و تأمل حاصل کرده است. از آن پس، با انتشار معرفت حاصل آمده از سفر )تحفه حاجی( شوری در د لها و شوقی در سرها برای حج فراهم م یآید. شاید که آهنگ رجعت به حقیقت هستی، آهنگ همه مردمان شود و آنان را از پلیدی و شر در امان دارد. اما، باید گفت: حج به تمامه مورد غفلت واقع شده است.بیراه نیست اگر گوییم: حج با همه چیز اشتباه گرفته شده است.حج را با تجارت،حج را با سیاست؛حج را با اعتبار و کسب شهرت هیچ نسبتی نیست. شاید به این دلیل سوء تفاهم بزرگی است که امروزه تاریخ، فرهنگ و تمدن بشر را در خود گرفته است.چه، این عصر، عصر سوء تفاهم های بزرگ است.

چنانکه حج را با تاریخ، حج را با تفکر، حج را با فرهنگ،حج را با تمدن حج را با احکام، و حج را با بودن، نبودن و بالاخره؛حج را با راز بزرگ آمدن، شدن، و رفتن درعرصه هستی نسبتی است تنگاتنگ که بی این همه، هر چه دانسته شود، حج نیست.که اینها همه هست اما، اینها همه حج نیست.

__________________________

اسماعیل شفیعی سروستانی، نشریه زائر