عاشورا در نگاه غرب
يوليوس ولهاوزن(1844-1918م)
از خاورشناسان آلماني است كه از دانشگاه گتنگن[ii] آلمان در رشته زبان هاي شرقي فارغ التحصيل شد. علاقه زيادي به تاريخ اسلام داشت. در كنار چاپ و انتشار و تصحيح كتاب در دو اثر خود از حسين بن علي(ع) و حادثه كربلا به تفصيل سخن گفت: يكي كتاب [iii] كه در سال 1901 منتشر گرديد. در اين كتاب به مخالفتهاي خوارج و شيعه با خلافت مركزي پرداخته است و حدود چهل صفحه از اين اثر درباره حسين بن علي است.[iv] دوم كتاب [v] است كه در برلين در سال 1902 منتشر شد. ولهاوزن از نگاه تاريخي، جامعه شناسي و كلاميبه نقش حسين بن علي(ع) در دوره خلافت اموي پرداخته است.
ولهاوزن كه عمرش را در مطالعه و پژوهش درباره تاريخ سامي و عرب و به ويژه تاريخ صدر اسلام گذرانده تأثير بسزايي در حوزه هاي تحقيقاتي غرب داشت و نوشته هاي او به ويژه در مورد حسين بن علي(ع) مبناي بسياري از كارهاي بعدي قرار گرفت.[vi]
[i]- Julius Wellhausen.
[ii]- Gottengen.
[iii]- Die Religios – Politischen Opoositions Partein Im Alten Islam, In Abhhand lungen Der Kgl, Berlin, 1901.
[iv] - اين اثر را محمود افتخار زاده با عنوان تاريخ سياسي صدر اسلام: شيعه و خوارج (تهران، دفتر نشر معارف اسلامي، 1375) ترجمه و منتشر كرده است.
[v]- Das Araabish Reich und sein stars, Berlin,1902.
[vi] - براي زندگي نامه و آراي ولهاوزن و نيز نقدهايي درباره او ر ك: نجيب العقيقي، (قاهره، دارالمعارف، بیتا)، ص724-725 و نيز مقدمه محمود افتخار زاده بر كتاب تاريخ سياسي صدر اسلام.
الساندر بوساني(1921م)
از خاورشناسان بنام ايتاليايي است.[ii] كتاب [iii] از جمله آثارمهم او به شمار ميآيد. در اين اثر به تاريخ پيدايش و تحول مذهب تشيع در ايران ميپردازد. بخش مهمياز كتاب درباره امام حسين(ع) و عاشورا و كربلاست.
لورا وكسيا واگلیری
خانم لورا وكسيا واگلیری يكي از شرقشناسان پرکار ایتالیایی و عضو مؤسسه دانشگاهی شرق شناسی در ناپل بود. عمده پژوهشهای وی در باب تاریخ قدیم و جدید اسلام است. واگليری از سال 1924 مقالات خود را به نشریات و سمینارها ارائه مينمود و این کار را دست کم تا سال 1980 ادامه داد. او در كشورهاي اسلاميعمدتاً از طريق كتاب شناخته شده است. قسمت مربوط به خلافت امويان در بخش اول كتاب را او نوشت. قسمت هاي ديگر اين بخش را مونتگمري وات و سورول نوشتند. او در اين قسمت به ماجراي كربلا و عاشورا پرداخته است. از آنجا كه از منابع پژوهشي دانشگاه هاي غرب است، نوشته هاي واگلیری توانسته است در سطح وسيعي گسترش يابد و تأثير گذار باشد.
كار ديگر او مقاله طولاني در ليدن با عنوان حسين بن علي(ع) است.[v] اين اثر را شايد بتوان يكي از علميترين و بلندترين مقالات در مورد امام حسين(ع) دانست كه در آن به حادثه عاشورا نيز پرداخته شده است.
[i]- Alesandro Bausani.
[ii] - براي آشنايي بيشتررك: نصرالله نيكبين، فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور، ج1، ص 152-158 و نيز مجله ش 6، 1342.
[iii]- Persia Religiusa, Milan, 1959.
[iv]- Laura Veccia Vaglieri.
[v]- "Husayn b. Ali", The Encyclopedia of Islam.
هنري لامنس(1862-1937م)
لامنس فرانسوي الاصل و متولد بلژيك است. او 1878 به جامعه راهبان گراييد و از فارغ التحصيلان دانشگاه سنت ژوزف بيروت در رشته ادبيات عرب شد. مقالات و كتاب هاي متعدد در موضوعات تاريخ اسلام دارد. اولين نگارشي كه در آن به حسين بن علي(ع) پرداخت، كتاب [ii] است كه به سال 1912 انتشار يافت.
براي ويرايش نخست ليدن مقاله «حسين بن علي(ع)» را نگاشت؛ در اين مقاله از كتاب بسيار استفاده كرد.[iii] اما در ويرايش دوم مقاله لامنس حذف شد و مقاله جديدي از وكسيا واگليري[iv] جاي آن را گرفت.
لامنس كتاب حجيمي با عنوان [v] درباره يزيد بن معاويه نگاشت كه در سال 1922 چاپ كرد. حدود يك پنجم، يعني يكصد صفحه اين اثر درباره حسين بن علي(ع) است. آثار لامنس را ميتوان از مهمترين آثار در اوايل نيمه اول قرن بيستم درباره امام حسين(ع) در اروپا به حساب آورد.
دوايت دونالدسون
خاورشناس بريتانيايي است كه پژوهشهاي زيادي درباره شيعه انجام داد و كتاب را در سال 1931 و كتاب [vii] را در 1933 به چاپ سپرد. بخشي از اين اثر درباره امامت و زندگي حسين بن علي(ع) و چشمديدهاي نويسنده از شهر كربلا است. [viii]
[i]- Henry Lammens.
[ii]- . (Scripta Pontificil Instituti Biblici).
[iii] - رك: ترجمه عربي ويرايش نخستين دائرة المعارف الاسلاميه، ج7، ص 429.
[iv]- L.Veccia Vaglieri.
[v]- Le Califat de Yazid ler.
[vi]- Dwight M.Donaldson.
[vii] - ترجمه و نقد كتاب از دونالدسون، پايان نامه دكتري عباس احمدوند در رشته تاريخ تمدن دانشگاه تهران بوده است.
[viii] - رك: دوايت دونالدسن، «كربلا مهمترين زيارتگاه شيعي»، ترجمه عباس احمدوند، ش 19.
از ديگر آثار او در ليدن نگارش مدخلهاي «جمل»، «خيبر»، «غديرخم» و «فدك» است.
خانم واگلیری در آگوست 1989 از دنیا رفت.
پيتر چلكوسكي
از محققاني است كه توجه خاصي به جنبههاي هنري عاشورا دارد. از آنجا كه ايشان دكتراي ادبيات فارسي خود را از دانشگاه تهران (1968) اخذ كرده است، نزديكي جنبههاي اجتماعي و هنري عاشورا را در ميان شيعيان ايراني از نزديك ديده و لمس كرده است و از آنجا كه اين ابعاد از عزاداري مي تواند براي يك محقق غربي بسيار جلب توجه نمايد، ايشان تحقيقات قابل ملاحظهای در موضوع تعزيه داشته است.
چلكوسكي دوره كارشناسي ارشد در رشته تاريخ و مطالعات اسلامي را در لندن (1959-1961) سپري كرد. او در سال 1958 كارشناسي خود را در فلسفه شرق اخذ كرده بود.
ايشان هم اكنون پرفسور مطالعات اسلامي و خاورميانهاي در دانشگاه نيويورك است. از آثار ايشان در مورد عاشورا به اين موارد ميتوان اشاره كرد:
ـ ؛[ii]
ـ ؛[iii]
ـ [iv] (ناحيه اي در آمريكا – منطقه كارائيب)؛
ـ نگارش دو مدخل «عاشورا» و «محرم» در .[v]
[i]- Peter J. Chelkowski.
[ii]- Chelkowski, P , Ta`ziyeh: Ritual and Drama in Iran, New York: NYU Press, 1979.
[iii]- Chelkowski, Peter J. "From Karbala to New York City: Ta'ziyeh on the Move " TDR:The Drama Review- Volume49, Number4 (T188), Winter 2005, pp. 12-14.
[iv] - Chelkowski, P , Muharram in south Trinidad, Folia Orientalia, 29, 1992-1993 pp.55-64.
[v]- "Ashura" by Peter Chelkowski and "Karbala" by Abdulaziz Sacheden and Muharram by Vernon James Schuble and Husayn Ibn Ali by M. Ayoub and "Taziyah" by Chelkowski in the ed John L. Esposito, Newyork 1995.
دیوید پینولت
دكتر پينولت را شايد بتوان برترين عاشوراپژوه دهههاي اخير شمرد، چه اينكه با بررسي آثار ايشان اين نكته به دست خواهد آمد كه عمده آثار و تحقيقات ايشان در مورد امام حسين(ع)، عاشورا و موضوعات مرتبط به آن است.
دیوید پینولت در سال 1974 دیپلم مطالعات فرانسوی خود را از دانشگاه کین در نرمندی فرانسه و در پی آن در سال 1977 كارشناسي فرانسه خود را از دانشگاه جرج تاون اخذ کرد. بعد از گذشت یک سال كارشناسي دیگری در مطالعات عربی و آلمانی از دانشگاه زوریخ در سوييس گرفت.
پینولت کارشناسی ارشد و دکتری خود را در سالهای 1981 و 1986 در رشته مطالعات عربی و اسلامی از دانشگاه پنسلوانیا دریافت کرد واز آنجا که دکترای او مطالعات اسلامی بود، برای انجام تحقیقات و پژوهشهای آن سفرهای متعددي به نقاط مختلف سراسر جهان كرد؛ ازجمله اين سفرها میتوان به مسافرت به مصر، تونس، اردن، پاکستان، هند و اندونزی اشاره کرد.
وي در سال 1997 به دانشگاه سانتاکلرا پیوست و به تدریس اسلام و مذاهب جنوب شرق آسیا و فلسفه عرفانی و تشیع در اسلام مشغول شد. او در دانشگاههای کول گیت (همیلتون) و پنسلوانیا نیز به تدریس اشتغال داشته است.
[i]- David Pinault.
[ii] - Religious Studies Department, Santa Clara University: http://www-relg-studies.scu.edu/index.html.
آثار او عبارت است از:
- ؛
- ؛
- ؛
- ؛
- ؛
- »؛
-
-
وي سخنرانیهای متعددي داشته كه از آن جمله است:
- احساس و هنر در مراسم شیعیان معاصر؛
- روابط شیعه و سنی و امکان مصالحه؛
- ما پروانههای حسینیم.
- تحلیل تطبیقی آداب مرثيه خواني شیعیان در هند معاصر و انجمن توبه مسیحی قرن چهاردهم در ایتالیا و آلمان.
[i]- Horse of Karbala: Studies in South Asian Muslim Devotionalism.. Martin's Press, 2000.
[ii]- The Shiites: Ritual and Popular Piety in a Muslim Community. New York: St. Martin's Press, 1992.
[iii]- "The Day of the Lion: Lamentation Rituals and Shia Identity in Ladakh." Ladakh Studies 12 (1999) 21-30.
[iv]- "Shi'ism in South Asia" ,The Muslim World 87 (1997) 235-57.
[v]- "Shi'a Muslim Men's Associations and the Celebration of Muharram in Hyderabad, India" ,Journal of South Asian and Middle Eastern Studies 16 (1992) 38-62.
[vi]- "Self- Mortification Rituals in the Shi'i and Christian Traditions" ,In The Shiite Heritage: Essays in Classical and Modern Traditions (ed. Lynda Clarke; New York: Global Publications / Binghamton University, 2001) 375-88.
[vii]- "Muslim-Buddhist Relations in a Ritual Context: An Analysis of the Muharram Procession in Leh Township, Ladakh.".
[viii]- "Zaynab bint 'Ali and the Place of the Women of the Households of the First Imams in Shiite Devotional Literature" ,In Women in the Medieval Islamic World (ed. Gavin Hambly; New York: St. Martin's Press, 1998) 69-98.
[ix]- "Emotion and Art form in Contemporary Shia Muslim Ritual" ,Paper presented at the Conference on Emotion and Religious Discourse, Santa Clara University, May 1998.
[x]- "Shia-Sunni Relations: Possibilities of Reconciliation" ,Paper presented at the American Institute of Pakistan Studies, Islamabad, Pakistan, March 2002.
[xi]- "'We Are the Moths of Husain': Chapbook -Poems and the Performance of Muharram Rituals among Three Shia Men's Associations of Hyderabad, India" ,Paper presented at the 23rd Annual Conference on South Asia, University of Wisconsin-Madison, November 1994.
[xii]- "Shiite Lamentation Liturgies of Modern India and Christian Penitential Guilds of Fourteenth-Century Italy and Germany: A Comparative Analysis" ,Paper presented at the International Conference on Shi'i Islam, Philadelphia, PA, September 1993.
عاشورا پژوهان مسلمان در غرب
آنچه گذشت شرحي بود از مستشرقان غربي كه در آثار خود به عاشورا و موضوعات مرتبط با آن پرداخته بودند. در ميان انديشمندان و محققان در مجامع علميغرب، شمار زيادي مسلمان و پيرو مذهب شيعه نيز هستند كه ايشان هم آثاري در مورد عاشورا و حادثه كربلا ارائه كردهاند. در اين ميان دو محقق شيعه بيش از ديگر محققان آثار و تحقيقاتي در اين زمينه عرضه كردهاند:
کامران آقایی (محقق مرکز مطالعات خاورمیانه – دانشگاه تگزاس):
آقايي كارشناسي را در سال1991 در تنسي، و كارشناسي ارشد را در سال 1996 و دكتري را در سال 1999 در لوس آنجلس اخذ كرد. موضوع رساله دكتري او در مورد دو شخصيت اصلي حادثه عاشورا با عنوان «حسین و زینب(س): الگوهایی برای جنبشهای سیاسی و اجتماعي در ایران معاصر» بود.[iii]
حوزههای پژوهشی مورد علاقه اين محقق شامل مطالعات اسلامی، تشیع، تاریخ معاصرایران، تاریخ معاصر خاورمیانه است.
معروفترين آثار او در مورد عاشورا دو كتاب زير ميباشد:
- زنان کربلا: پویایی جنسی آيينها و گفتمان سمبولیک تشیع معاصر؛
- شهیدان کربلا: آيينها و نمادهای شیعی درایران معاصر.
[i]- Kamran Aghaie. Email: kamrana@mail.utexas.edu
[ii]- Center for Middle Eastern studies, University of Texas.
[iii]- Husayn and Zaynab: Models for Social and Political Movements in Modern Iran, Thesis, 1999.
[iv]- The Women of Karbala: The Gender Dynamics of Ritual Performances and Symbolic Discourses of Modern Shi'i Islam. (Austin: University of Texas Press, Nov. 2005) .
[v]- The Martyrs of Karbala: Shi'i Symbols and Rituals in Modern Iran. (Seattle: University of Washington Press, October 2004).
محمود مصطفیایوب (استاد مطالعات اسلامی و ادیان تطبیقی):
او در سال 1938 در جنوب لبنان دیده به جهان گشود و در سال 1964 کارشناسي فلسفه را از دانشگاه آمريكايي بيروت اخذ كرد. وي در سال 1966 کارشناسی ارشد ادیان را از دانشگاه پنسلوانیا و در سال 1975 دکتری تاریخ دین را از دانشگاه هاروارد كسب كرد.
پايان نامه دكتري خود را به راهنمايي پرفسور آنه مري شيميل[ii] با عنوان دفاع نمود.[iii]
ايشان را شايد بتوان از پركارترين محققان مسلمان در زمينه مطالعات اسلامي و شيعي دانست. نگارش بيش از پانزده كتاب و شش مقاله علميدر مجلات و دايرة المعارفها از جمله فعاليتهاي علمي اين محقق مسلمان به حساب ميآيد.
علاوه بر پايان نامه ايشان كه در مورد عاشورا بود، ايشان چندين مقاله نيز در مورد اين حادثه تاريخي نگاشته است:
ـ مرثيه و آداب و رسوم شيعي؛[iv]
- فضائل امام حسين در منابع حديثي اهل سنت؛[v]
- شهادت در مسيحيت و اسلام؛[vi]
- مدخل عاشورا در ؛[vii]
- مدخل عاشورا در ؛[viii]
- عزاداري عاشورا در مجموعه مقالات .
پايان نامه ها با موضوعات مرتبط با عاشورا در غرب
[i]- Dr. Mahmoud Mustafa Ayoub. Email: mayoub@temple.edu
[ii] - پرفسور شيميل خود تحقيقي با موضوع «كربلا و امام حسين در زبان فارسي و ادبيات مسلمانان هند» دارند:
Annemarie Schimmel, Karbala and the Imam Husayn in Persian and Indo-Muslim literature, -Harvard University-Al-Serat, Vol XII 1986.
[iii]- Annemarie Schimmel, advisor,-Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of ‘Ashura’ in Twelver Shi’ism, 1975.
[iv]- "Marathi and the Shi’i Ethos", Alserat 6 (1980): 22-29.
[v]- "Excellences of Imam Husayn in Sunni Hadith Tradition," in Imam Husayn in Muslim Tradition. London: Routledge and Keagan Paul, 1986, pp. 58-70
[vi]- "Martyrdom in Christianity and Islam." In Religious Resurgence: Contemporary Cases in Islam, Christianity, and Judaism, eds. R. T Antoun and Mary E. Hegland, Syracuse, NY: Syracuse University Press, 1987, pp. 67-77
[vii]- "Ashura’." In Encyclopedia of Religion, ed. M. Eliade
[viii]- "Ashura’." In Encyclopedia Iranica, ed. Ihsan Yarshatar
[ix]- Shiism: Doctorines, Thought and Spirituality.
هر ساله در مؤسسات آموزش عالي و دانشگاههايي كه داراي مراكز مطالعات اسلامي يا مطالعات خاورميانهاي هستند، دانشجويان در انتهاي مقاطع مختلف تحصيلي پايان نامهها و پروژههايي را دفاع ميكنند که بنا بر یک تحقیق انجام شده، پس از انقلاب اسلاميدر ايران و ظهور ديگر جنبشهاي شيعي در جهان، بیش از پانصد عنوان پایان نامه به زبان انگلیسی در مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشگاههای غرب در مورد ایران و تشیع نگاشته شده است. در اينجا به تعدادي از پايان نامهها با موضوعات مرتبط با عاشورا و امام حسين(ع) اشاره ميكنيم:
سال 1951: ( امام) حسین(ع) منجی شیعه: تحلیلي ازمجالس یادبود محرم؛[ii]
سال 1973: سمبلهاي مذهبي و تغيير اجتماعي: تعزيه ]امام[ حسين(ع)؛[iii]
سال 1975: رنج رستگاري بخش در اسلام: مطالعه اي در مورد جنبه هاي عبادي عاشورا در تشيع دوازده امامي؛[iv]
سال 1977:کربلا در متن: مطالعه محرم در لکنهو هند؛ [v]
سال 1999: حسین و زینب(س): الگوهایی برای جنبشهای سیاسی و اجتماعي در ایران معاصر؛[vi]
ـ زیارت: جنسیت، طبقه، حاشيه گرايي و شعائر مذهبی در ایران شیعي؛[vii]
[i] - ر. ك: انقلاب اسلامی در پایان نامههای دانشگاهی جهان.
[ii]- Stanley Brush, Husain, the Shiite Savior: an Analysis of the Muharram Commemoration , Thesis, 1951.
[iii]- Thaiss, Gustav, Religious Symbolism and Social Change: The Drama of Husain, Dissertation, Washington University, 1973.
[iv]-Redemptive Suffering in Islam: A Study of the Devotional Aspects of ‘Ashura’ in Twelver Shi’ism, 1975.
[v]- Karbala in Context: a Study of Muharram in Lucknow India, Keith Guy Hjortshoj, Thesis, 1977.
[vi]- Aghaie,K, Husayn and Zaynab: Models for Social and Political Movements in Modern Iran, Thesis, 1999.
[vii]- Andrea Giacomuzzi, Ziyarat: Gender, Class, Marginalization and Religious Rituals in Shii Iran, Thesis, 1999.
سال 2001: یک تحلیل بسطي از نگارش وقایع کربلا در تاریخ صدر اسلام؛[i]
سال2002: آيين شهادت در تشیع؛[ii]
سال 2004: میان جشن و سوگواري: آيينهای محرم و ظهور قلمروي عمومی اوليه ایران معاصر در دوره صفوی؛[iii]
سال 2006: جاودانگی کربلا: شهادت در حافظه جنوب آسيا؛[iv]
عاشورا و كنفرانسهاي مطالعات اسلامي
برگزاري كنفرانسها، انتشار مجلات و دائرة المعارفها و تأسيس انجمنهاي تخصصي در شرق شناسي نمايانگر منظمتر شدن فعاليتهاي شرق شناسان بوده است. عين اين ماجرا درباره شيعه پژوهي نيز اتفاق افتاده است و بروز چنين حركتهايي همان معنا را به ذهن متبادر ميسازد.
در کارگاه تحقیقاتی و سمینار مطالعات شیعی كه در ششم آوریل 2002 در دانشگاه بريستول انگلستان و با مسئوليت انجمن مطالعات خاورمیانه انگلستان برگزار شد دو مقاله در مورد موضوعات مرتبط با عاشورا ارائه گرديد:
[i]- Ali Hussain, A Developmental Analysis of Depiction of the Events in Karbala in Early Islamic History, Thesis, 2001.
[ii]- Denis Nassif, The Cult of Martyrdom in Shiite Islam, Thesis, 2002.
[iii]- Rahimi,,Babak, Between Carnival and Mourning: Muharram Rituals and the Emergence of the Early Modern Iranian Public Sphere in the Safavi Period, Florence, European University Institute, 2004.
[iv]- Syed Akbar Hyder, Reliving Karbala: Martyrdom in South Asian Memory, Oxford University Press, 2006.
رك: اسعدي، پيشين، ص160 به بعد.-[v]
- ویلفرد مادلونگ (دانشگاه آکسفورد): علی اکبر بن الحسین(ع) كه بود؛
- اعظم تراب (دانشگاه کمبریج): محرم و برگزاری عروسی؛
از نكات جالب توجه در مورد عاشورا پژوهي در غرب برگزاري يك مجلس تعزيه در شهر نيويورك آمريكا در سال 2002 بود كه با توجه به استقبالي كه صورت گرفت در دو مكان برگزار شد؛ ابتدا در محل برگزاري يك سمپوزيوم تاريخي در مورد مطالعات آسيايي و سپس در يكي از تالارهاي معروف اجراي تئاتر اين شهر اجرا گرديد.[i]
در سال 2006 نيز سميناري با موضوع هنر شيعي با عنوان «هنر و فرهنگ مادی تشیعایرانی» در تاريخ هفتم و هشتم جولای2006 / شانزدهم و هفدهم تیر 1385 در دانشگاه آکسفورد انگلستان با مسئوليت انستیتو مطالعات شرقی و خاورمیانه آن دانشگاه برگزار شد. در آن سمينار دو برنامه مربوط به عاشورا اجرا شد؛ اولين آن نمایش فیلم مستندي بود با عنوان: حامل لواي (امام) حسین(ع)، زنان، جاودان سازان کربلا، محصول 2003 به مدت 35 دقیقه؛ دومين برنامه نيز كنفرانس دکتر یورگن وسیم فرمبن، مهمان از موزه قوم شناسی مونیخ بود كه به ارائه كنفرانسي با عنوان «اسب امام حسین(ع): يادداشتهايی بر پيكر نگاريهاي عبادي تشیع پاکستان و شمال هند» پرداختند.
[i]- Chelkowski, Peter J. "From Karbala to New York City: Ta'ziyeh on the Move " TDR:The Drama Review- Volume49, Number4 (T188), Winter 2005, pp. 12-14.
[ii]- The Art and Material Culture of Iranian Shiism.
[iii]- Standard bearers of Hussein, Women commemorating Karbala.
[iv]- Dr. Juergen Wasim Frembgen (Museum of Ethnology , Munich).
[v]- The Horse of Imam Husain. Notes on the Iconography of Shiite Devotional Posters from Pakistan and North India.
تحقيقات موردي
علاوه بر تحقيقات مستشرقان در خصوص عاشورا، گاه به تك نگاريهايي در اين زمينه برميخوريم كه در خور توجه است. در اينجا به بخشي از اين گونه نوشتارها كه در قالب كتاب و مقاله نگاشته شده اند اشاره ميكنيم:
الف) كتب
- ؛[i]
- ؛[ii]
- ؛[iii]
- تعزيه: ؛[iv] اين كتاب مجموعه اي از مقالات نويسندگان غربي و ايراني است. از مقالات اين مجموعه مقالات ميتوان به «تشيع و عاشورا در جنوب لبنان»[vi] و «فلسفه تعزيه»[vii] اشاره كرد؛
- ؛[viii]
[i]- Vernon Schuble, Berkeley, Karbala as Sacred Space among North American Shiite, University of California Press, 1995.
[ii]- Schuble, V, Religious Performance in Contemporary Islam: Shi'i devotional Ritual in South Asia.
[iii]- Fier, Louis, The Celebration of Ashura in Sunni Islam, Columbia,S,C, 1993.
[iv]- Chelkowski, P , Ta`ziyeh: Ritual and Drama in Iran, New York: NYU Press, 1979.
[v] - اين اثر را داود حاتمي به فارسي ترجمه و با عنوان تعزيه هنر بومي پيشرو ايران منتشر كرد: (تهران، انتشارات علمي و فرهنگي، 1367.
[vi]- Mazzaoui, Michel M. Shi'ism and Ashura in south Lebanon, pp 228-37, in Ta`ziyeh: Ritual and Drama in Iran, New York: NYU Press, 1979.
[vii]- Baktash, Mayel, Ta'ziyeh and its Philosophy, pp 95-12, in, Ta`ziyeh: Ritual and Drama in Iran, New York: NYU Press, 1979.
[viii]- Peterson, Samuel, Ta`ziyeh: Ritual and Popular Beliefs in Iran, Ed, Milla Cozart Riggo, Hartford, Conn, Trinty College,1988.
آنچه گفته شد مختصری از مشخصات تحقیقات عاشورا پژوهی در غرب بود. با نگاهي اجمالي به نوع تحقيقات صورت گرفته اين مسئله به چشم ميآيد كه موضوع قابل توجه محققان غربي در مورد عاشورا بحث آیينها و مراسم مرتبط با عاشورا در ميان مسلمانان شيعي است. در اين تحقيقات كمتر به فلسفه اين حادثه، ريشه ها و علل آن پرداخته شده است.
نكته شايان ذكر اينكه باید میان نوشتارهای خبری و تحقیقات علمی تفاوت قائل شد. معمولاً نوشتارهایی که در مورد اسلام و تشیع در عرصه خبر و اطلاع رسانی درغرب منتشر می شود چندین برابر حجم مطالعات علمی است و متأسفانه میزان قضاوت افکار عمومی غرب با اسلام و تشیع نیز همین رسانه های غربی هستند.[i] تفاوت نگذاشتن میان دو حیطة مقالات رسانهای و مقالات و نوشتههای علمی اشتباه بزرگي است، زيرا اسلام شناسی رسانهای در کل و شیعهشناسی رسانهای به طور خاص آکنده از سوء برداشت غربیان بوده و معمولاً از اسلام به صورت یک مشکل و زخم اجتماعی برای جهان یاد میشود. در مورد مذهب شیعه رسانههای غرب به خصوص رسانههای آمریکا به صورت نمایشی بوالهوسانه شامل سینه زنی و مشت بلند کردن برخورد می کند. چنانچه در مهمترين سايتهاي خبري جهان در مورد كلمه «محرم» جستوجويي ساده انجام دهيم با انبوهي از اخبار و تصاويري كه غالباً بوي خشونت، قتل، قمه زني، تروريسم و كلماتي از اين دست را دارند مواجه ميشويم.[i] - براي مثال به سوء استفاده اين سايت اسرائيلي از تصاوير مراسم قمه زني رجوع كنيد: www.israeluniverse.com/headlines-mar04.html
[ii] - ادوارد سعيد، ترجمه عبدالرحیم گواهی، (تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378)، ص5.
[iii] - ص 26.
- ؛[i]
- ؛[ii]
- (ع)؛[iii]
- .[iv]
ب) مقالات
؛[v]
؛[vi]
؛[vii]
؛[viii]
؛[ix]
(ع)؛ [x]
(ع)؛[xi]
مجموعه مقالات تشيع: آموزه، انديشه و معنويت. تعدادي از مقالات اين كتاب: عزاداري عاشورا به قلم دكتر محمود ايوب، روضه خواني از ادوارد براون، تعزيه به قلم پيتر چلكواسكي و زيارت نوشته درايت دونالدسن؛
. در اين دائرة المعارف، سه مقاله «محرم» به قلم ورنن جمز شوبل، «كربلا» به قلم عبدالعزيز ساجدين و «عاشورا» به قلم پيتر چلكواسكي و مدخل «امام حسين(ع)» توسط محمود ايوب تهيه شده است.[xiii] اين مقالات از نگاه مسائل جديد به حادثه عاشورا ميپردازد.
[i]- G,E, Von Grunebaurn, Muhammadan Festivals, London, 1958.
[ii]- Ettore Rossi and Alessio Bombaci, Elenco di drama Religiosi Persiani, , Vatican, 1961.
[iii]- Kanazi, George, Some Notes on the Literary Output of Hussein ibn 'Ali. Zeitschrift der Morgenlandischen Gesellschaft, 2000.
[iv]- Between Carnival and Mourning: Muharram Rituals and the Emergence of the Early Modern Iranian Public Sphere in the Safavi Period, Babak Rahimi, Florence, European University Institute, 2004.
[v]- Werner Inde, The Flagellation: Muharram and The Shiite Ulema, Der Islam, V55, No1, March 1978.
[vi]- Glassen,E. Muharram-ceremonies (Azadari) in Istanbul at the end of the XIXth and the beginning of the XXth century, Paris: Institut Francais de Recherches en Iran & Institut Francais d'Etudes Anatoliennes, 1993, (Bibliotheque Iranienne, 42; Varia Turcica, 24) pp.113-129.
[vii]- Calmard, J. Muharram ceremonies and diplomacy (a preliminary study), Qajar Iran: political, social and cultural change 1800-1925. Ed. E.Bosworth & C.Hillenbrand, Edinburgh: Edinburgh University Press,1983 pp.213-228.
[viii]- Bogdanov, L. Muharram in Persia. (Some notes on its mysteries and ceremonies), Visva-Bharati Quarterly 1 (1923-4) pp.118-127.
[ix]- Clarke, L, Elegy (Marthiya) on Husayn: Arabic and Persian, University of Toronto. Al-Serat, Vol XII 1986.
[x]- Thaiss, Gustav, Unity and Discord: The symbol of Husayn in Iran, In Iranian Civilization and culture: Essays in Honor of the 2500th Anniversary of the founding of the Persian Empire, edited by Charles J. Adams, 111-20. Montreal: McGill University,1973.
[xi]- Hegland, Mary, Elaine, Two Images of Husain: Accommodation and Revolution in an Iranian Village, In Religion and politics in Iran Edited by Nikki R.Keddie, 218-35. NewHaven,conn:Yale University Press,1983.
[xii] -Shiism: Doctorines, Thought and Spirituality. NYU Press,1988.
[xiii]- Ashura by Peter Chelkowski and Karbala by Abdulaziz Sacheden and Muharram by Vernon James Schuble and Husayn Ibn Ali by M. Ayoub and Taziyah by Chelkowski in the Oxford Encyclopedia of Modern Islamic World, ed John L. Esposito, Newyork 1995.
نکته قابل ذکر دیگر اینکه با مطالعه کتب و مقالات منتشر شده شیعه پژوهان غربی گاه به نظر میرسد نتایج حاصل از مطالعات این دسته از محققان با آنچه در واقعیت امر وجود دارد متفاوت است. این امر در برخی موارد باعث رنجش خاطر شیعیان گردیده و به تحقیقات مستشرقان نگاه بدبینانهای پیدا میكنند؛ اما نباید از انصاف دور شد که در بسیاری موارد شیوه تحقیق ایشان علمی و پژوهشی است، به طوری که پس از مطالعه یک مقاله یا یک کتاب اين شیعه پژوهان غربی، آنچه در مرحله اول باعث شگفتی ما میشود استفاده از حجم بزرگی از منابعی است که گاه حتی دسترسی آنها در کشور ایران به عنوان تنها کشور شیعی مطرح دنیا برای یک پژوهشگر به صورت رؤیایی شیرین است.
نکته دیگری که از مطالعه تحقیقات صورت گرفته به دست میآید شیوه تحقیق مینیاتوری و جزء به جزء در مورد هر موضوع مورد بحث میباشد، به طوری که گاه احساس میکنیم در حال خواندن مقالهای دایرة المعارفی هستیم برعکس شیوه بسیاری از تحقیقات که به کلی گویی و نتیجه گیریهای قطعی و عدم تکیه بر منابع کافی تأکید دارد.