روز بیستم: توفیق تلاوت قرآن

# آثار تلاوت قرآن

1 - بهره‏مندی از پاداش‏های الهی: «ان الذین یتلون کتاب الله ... یرجون تجارة لن تبور؛ آنان که کتاب خدا را تلاوت می‏کنند امید تجارتی دارند که زیان و زوال ندارد» (1)

2 - شکوفایی ایمان: علی علیه السلام: «لقاح الایمان تلاوة القرآن؛ شکوفایی ایمان با قرآن خواندن است» (2)

3 - همنشین تنهایی: علی علیه السلام: «من انس بتلاوة القرآن لم توحشه مفارقه الاخوان؛ هر که به تلاوت قرآن انس بگیرد، جدایی از دوستان، او را به وحشت نمی‏اندازد» (3)

# آداب تلاوت قرآن

1 - پاکی و نظافت دهان: رسول خدا صلی الله علیه و آله: «طیبوا افواهکم فان افواهکم طریق القرآن؛ دهانهای خود را پاکیزه نگه دارید، زیرا دهان‏های شما راه قرآن است» (4)

توضیح: مراد از پاکی، پاکی ظاهری و باطنی است; یعنی هم مسواک زدن و هم پرهیز از گناهان زبانی مانند غیبت و دروغ و ... .

2 - تدبر:  «ا فلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها؛ آیا به آیات قرآن نمی‏اندیشند؟ یا [مگر] بر دل‏هایشان قفل‏ها نهاده شده است؟» (5)

3 - خشوع:  «الم یان للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذکر الله‏؛ آیا نوبت آن نرسیده که گرویدگان دل‏هایشان به یاد خدا خاشع گردد؟» (6)

پاورقی ها:

1- فاطر/ 29.

2- غرر الحکم، ماده تلی.

3- همان.

4- کنزل العمال، خ 2752.

5- محمد/ 24.

6- حدید/ 16. 

روز نوزدهم: هدایت‏ یافتگان

# شایستگان هدایت

1 - مؤمن: «من یؤمن بالله یهد قلبه؛ ‏کسی که به خدا ایمان بیاورد خدا او را هدایت می‏کند» (1)

2 - توبه کننده: «یهدی الیه من اناب‏، هر کس به سوی خدا باز گردد خدا او را هدایت می‏کند» (2)

3 - مستمسکین به خداوند: «من یعتصم بالله فقد هدی الی صراط مستقیم‏؛ هر کس به دین خدا متمسک شود، به راه راست هدایت‏یافته است» (3)

4 - مجاهدین: «والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا؛ آن‏ها که در راه ما کوشش کنند محققا آن‏ها را به راه خویش هدایت می‏کنیم» (4)

5 - اهل تقوی: علی علیه السلام: «هدی من اشعر قلبه بالتقوی‏؛ آنکه قلبش تقوی را درک کرد، هدایت‏ یافت» (5)

6 - صابران: علی علیه السلام:  «هدی من ادرع لباس الصبر والیقین؛ هدایت‏یافت آنکه لباس صبر و یقین پوشید» (6)

7 - مخلصین: علی علیه السلام: «هدی من اخلص الایمان؛ آنکه ایمان خود را خالص نمود هدایت‏یافت» (7) 

# بهترین وسیله هدایت

1 - قرآن: «ان هذا القرآن یهدی للتی هی اقوم‏؛ همانا این قرآن خلق را به استوارترین راه هدایت می‏کند» (8)

2 - اهل بیت پیامبر: رسول خدا صلی الله علیه و آله: «انی تارک فیکم الثقلین ما ان اخذتم به لن تضلوا; کتاب الله و عترتی؛ من دو چیز گرانبها در میان شما به امانت می‏گذارم، تا وقتی که پیرو آن‏ها باشید هرگز گمراه نخواهید شد; قرآن و اهل بیتم» (9)

پاورقی ها:

1- تغابن/ 11.

2- رعد/ 27.

3- آل عمران/ 101.

4- عنکبوت/ 69.

5- غرر الحکم، ماده هدی.

6- همان.

7- همان.

8- اسراء/ 9.

9- معالم المدرستین، ص 48.

همراه با احکام روزه (18)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

# شک در قضاکردن روزه

پرسش:

كسى كه نمى‏داند روزه‏هایى كه در ایام جوانى خورده، قبل از هنگام بلوغ بوده یا نه؛ آیا قضاى آنها واجب است؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر نمى‏داند، چیزى بر عهده او نیست. (1)

# قضا شدن نماز

پرسش:

اگر نماز شخص روزه‏دار قضا شود، آیا روزه‏اش صحیح است؟

پاسخ:

همه مراجع: آرى، روزه‏اش صحیح است و باید نمازش را قضا كند.

# روزه قضاشده پدر

پرسش:

اگر پسر بزرگ‏تر شك داشته باشد از پدرش روزه قضا مانده یا خیر، تكلیف او چیست؟

پاسخ:

همه مراجع: در فرض یاد شده، چیزى بر پسر بزرگ‏تر نیست. (2)

# کوتاهی پسربزرگتر در قضای روزه پدر

پرسش:

اگر پسر بزرگ‏تر خانواده روزه‏هاى پدر را قضا نكند، آیا بر سایر پسران تكلیفى هست؟

پاسخ:

همه مراجع: خیر، بر سایر پسران تكلیفى نیست. (3)

پی نوشتها:

1-امام، استفتاءات، ج 1، روزه، س 38.

2-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1391 .

3-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1398.

روز هیجدهم: برکات ماه مبارک رمضان

# برکات ماه مبارک رمضان

1 - غفران الهی: پیامبر اسلام:«من ادرک شهر رمضان فلم یغفر له فابعده الله؛ کسی که ماه رمضان را درک کند و خدا او را نبخشد، از حمت‏خدا دور است»

2 - استجابت دعا: «دعائکم فیه مقبول؛ دعای شما در این ماه مستجاب است»

3 - بسته شدن درهای جهنم: «تغلق فیه ابواب النیران و یفتح فیه ابواب الجنان، در این ماه درهای جهنم بسته و درهای هشت‏باز می‏شود»

4 - ایمنی از مکر شیاطین: «قد وکل الله بکل شیطان مرید سبعة من الملائکة فلیس بمحلول حتی ینقضی شهرکم هذا؛ خداوند بر هر شیطانی که قصد شما بکند هفت ملک می‏گمارد. او را توان نفوذ در شما نیست تا ماه مبارک رمضان تمام شود»

5 - قبول شدن اعمال: «عملکم فیه مقبول؛ عمل شما در این ماه مورد قبول است.»

6 - نفس‏ها تسبیح است: «انفاسکم فیه تسبیح؛ نفس کشیدن‏های شما در آن ماه تسبیح است.»

7 - خواب عبادت است: «نومکم فیه عبادة؛ خواب شما در این ماه عبادت است.» (1)

پی نوشت:

1- بحارالانوار، ج 96، ص 356. خطبه شعبانیه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله

همراه با احکام روزه (17)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

# درس خواندن و ضعف

پرسش:

به علت درس خواندن و امتحانات، ضعف و سستى بر من غالب مى‏شود؛ آیا مى‏توانم روزه‏ها را بخورم؟

پاسخ:

همه مراجع: این گونه ضعف و سستى‏ها تا حدودى لازمه روزه است و براى اکثر افراد پیش مى‏آید و به جهت آن نمى‏توان روزه را خورد؛ ولى اگر ضعف به حدى برسد كه تحمل آن بسیار سخت و مشكل باشد، خوردن آن اشكال ندارد و بعدا قضا کند. (1)

# قرص خوردن

پرسش:

آیا خوردن تنها چند قرص روزه را باطل مى‏كند؟

پاسخ:

همه مراجع: آرى، روزه او باطل مى‏شود.

# روزه زن باردار

پرسش:

روزه گرفتن براى زن باردار چه حكمى دارد؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر بر اثر روزه، خوف و ترس ضرر بر جنین داشته باشد، نباید روزه بگیرد. (2)

# حکم روزه زن باردار

پرسش:

زن باردارى كه به جهت حمل و شیردهى نتوانسته روزه ماه رمضان و قضاى آن را تا سال بعد بگیرد و آیا تكلیف قضا از او ساقط مى‏شود و حكم مریض را دارد؟

پاسخ:

همه مراجع: خیر، هر زمان توانایى پیدا كرد، باید روزه‏ها را قضا كند و حكم مریض را ندارد. (3)

پی نوشتها:

1-وحید، توضیح المسائل، م 1591 ؛ خامنه‏اى، اجوبة الاستفتاءات، س 732.

2-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1728 .

3-مكارم، استفتاءات، ج 2، س 443 ؛ خامنه‏اى، اجوبة الاستفتاءات، م 747 .

روز شانزدهم: ابرار و اشرار

# ویژگی‏های ابرار

1 - صاحب بهترین‏ها: قرآن کریم: «و ما عندالله خیر للابرار؛ آنچه نزد خداست ‏برای نیکان از هرچیز بهتر است» (1)

2 - غرق نعمت‏ها: قرآن کریم: «ان الابرار لفی نعیم‏؛ محققا نیکوکاران درون نعمت‏ها متنعم‏اند» (2)

# ویژگی‏های اشرار

1 - پیشوایان گمراه و گمراه کننده: علی علیه السلام: «ان شر الناس عندالله امام جائر ضل و ضل به؛ بدترین مردم، پیشوایان گمراه و گمراه کننده‏اند» (3)

و نیز آن امام بزرگوار موارد زیر را از اشرار شمردند:

2 - «من لا یقبل العذر; کسی که عذر را نمی‏پذیرد.»

3 - «من لایبالی ان یراه الناس مسیئا; کسی که ابا ندارد که مردم او را گناهکار ببینند.»

4 - «العلماء اذا فسدوا; عالمان، زمانی که فساد کنند.»

5 - «المشاؤون بالنمیمة; سخن چینان.»

6 - «المفرقون بین الاحبة; کسانی که بین دوستان تفرقه می‏اندازند.»

پاورقی ها:

1- آل عمران / 198.

2- مطففین/ 22.

3- غرر الحکم، ماده شر. (موارد شش گانه ویژگی‏های اشرار از این کتاب نقل شده است.)

همراه با احکام روزه (16)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

# ناراحتی کلیه

پرسش:

كسى كه ناراحتى كلیه دارد، حكم روزه او چه مى‏شود؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر براى جلوگیرى از بیمارى كلیه، نیاز به نوشیدن آب یا سایر مایعات در طول روز باشد، روزه گرفتن بر او واجب نیست. (1)

# عامل تاخیر بهبودی مریض

پرسش:

اگر گرفتن روزه باعث شود بیمارى دیرتر بهبودیابد، تكلیف چیست؟

پاسخ:

همه مراجع: نباید روزه بگیرد.

# ضرر داشتن روزه

پرسش:

اگر بیمار با اعتقاد به اینكه روزه برایش ضرردارد، روزه بگیرد؛ حكم چیست؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر روزه بگیرد، صحیح نیست و باید پس از ماه رمضان آن را قضا كند.

# احتمال بیمار شدن

پرسش:

كسى كه احتمال مى‏دهد كه اگر روزه بگیرد، به زخم معده یا سنگ مثانه دچار مى‏شود؛ آیا روزه بر او واجب است؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر احتمال عقلایى مى‏دهد، روزه بر او واجب نیست. (2)

پی نوشتها:

1-خامنه‏اى، اجوبة الاستفتاءات، س 756 ؛ تبریزى، استفتاءات، س 646 ؛ صافى، جامع الاحكام، ج 1، س 485.

2-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1743، 1744 .

روز هفدهم: توفیق عمل صالح

# بهترین اعمال

1 - «افضل الاعمال احمزها; بهترین اعمال مشکل‏ترین آن‏هاست» (1)

2 - «افضل الاعمال ما اکرهت علیه نفسک; بهترین اعمال چیزی است که انجام آن برایت ناگوار است» (2)

3 - «افضل الاعمال ما ارید به وجه الله; بهترین اعمال عملی است که برای خدا باشد» (3)

4 - «افضل العمل ادومه و ان قل; بهترین اعمال آنست که دوام داشته باشد ولو کم باشد» (4) 

# آثار عمل صالح

1 - رستگاری: «فاما من تاب و آمن و عمل صالحا فعسی ان یکون من المفلحین‏؛ پس هر کس به درگاه خدا توبه کند و عمل صالح انجام دهد امید است از رستگاران باشد» (5)

2 - حیات طیبه: «من عمل صالحا من ذکر او انثی و هو مؤمن فلنحیینه حیاة طیبة؛ هر کس از مرد و زن کار نیکی به شرط ایمان به خدا انجام دهد، ما او را در زندگی سعادتمندانه زنده می‏گردانیم» (6)

3 - نشانه مؤمن: علی علیه السلام: «العمل شعار المؤمن; عمل شعار (نشانه) مؤمن است» (7)

پاورقی ها:

1- بحارالانوار، ج 7، ص 191.

2- همان، ج 78، ص 69.

3- غرر الحکم، ماده عمل

4- راهنمای تبلیغ، ج 7، جلسه 17.

5- قصص/ 67.

6- نحل/ 97.

7- غرر الحکم، ماده عمل.

روز پانزدهم: شرح صدر

خداوند در اکثر نعمت هایی که به پیامبرش می‏دهد منت نمی‏گذارد اما در مورد نعمت‏شرح صدر به پیامبر منت می‏گذارد و می‏فرماید:

«الم نشرح لک صدرک؛ آیا سینه ات را برایت نگشودیم؟» (1)

# عوامل شرح صدر

1 - انس با قرآن: «اللهم نور بکتابک بصری واشرح به صدری؛ خدایا چشمان مرا به وسیله کتاب خود نورانی کن و سینه‏ام را فراخی ده» (2)

2 - اراده الهی: قرآن کریم: «فمن یرد الله ان یهدیه یشرح صدره للاسلام‏؛ پس هر که خدا هدایت او را خواهد، قلبش را به نور اسلام روشن و وسیع می‏کند.» (3)

پاورقی ها:

1- انشراح / 1.

2- اصول کافی، ج 2، ص 577.

3- انعام/ 125.

همراه با احکام روزه (15)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

# غرغره کردن 

پرسش:

حكم غرغره كردن براى روزه‏دار چیست؟

پاسخ:

همه: اگر هنگام غرغره كردن، آب از حلق به پایین برود، روزه باطل مى‏شود. (1)

# عطر زدن

پرسش:

استعمال عطر براى روزه‏دار، در ماه رمضان چه حكمى دارد؟

پاسخ:

همه: استعمال عطر براى روزه‏دار مستحب است؛ ولى بو كردن گیاهان معطّر مكروه است.

# حالت تهوع

پرسش:

اگر روزه‏دار به جهت حالت تهوع، قى كند؛ روزه‏اش چه حكمى دارد؟

پاسخ:

همه: اگر بى اختیار باشد، اشكال ندارد؛ ولى اگر از روى عمد باشد، روزه را باطل مى‏كند. (2)

پی نوشتها:

1- تبریزى، استفتاءات، س 699 ؛ دفتر: همه مراجع.

2- توضیح المسائل مراجع، مسئله 1646 .

روز چهاردهم: امتحانات الهی

زندگی برای هیچ کس به یک منوال نیست. گاهی انسان در غم و اندوه و بلا بسر می‏برد و زمانی در رفاه و آسایش و هیچ کس را پیدا نمی‏کنیم که در تمام دوران عمرش همواره مبتلا و یا همیشه در خوشی و راحتی باشد. اما هیچ یک از بلا یا خوشی نشانه بدی یا خوبی صاحب آن نیست.

در نظام طبیعت ‏بدون آزمون و گرفتاری نمی‏توان به مراتب افراد واقف شد و اغلب افراد قبل از آزمایش خود را از موفق‏ترین افراد می‏دانند. پس وجود بلاها برای شناخت درجات انسانی افراد ضروری است.

اما بلاها و امتحانات الهی گاهی کیفری‏اند و گاهی درجه‏ای و ضمنا گاهی فردی‏اند و زمانی جمعی و گروهی. تصویر تقسیم مذکور چنین است:

# بلاها

1 - فردی

الف: کیفری: مثل از پا در آمدن نمرود توسط پشه

ب: درجه‏ای: «و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن‏»

2 - اجتماعی

الف: کیفری: مثل طوفان نوح

ب: درجه‏ای: مثل جریان شعب ابی‏طالب

اگر بلا درجه‏ای باشد، باید به استقبالش رفت چون ناز پرورده تنعم نبرد راه به جایی.

چنانکه گوشت‏خام به آتش پخته شود و تا پخته نشود شایسته خوان ملوک نگردد، آدمی هم خام است و جز به آتش مصائب و بلیات پخته نشود و تا پخته نشود شایسته بساط ملک الملوک جل جلاله نشود.

در ره منزل لیلی که خطرهاست در آن           شرط اول قدم آن است که مجنون باشی

اما اگر بلا، کیفری باشد، باید با توبه و استعانت از خداوند، زمینه‏های وقوع آن را ازبین برد. و این جاست که می‏گوئیم: «اللهم اغفرلی الذنوب اللتی تنزل البلاء؛ خدایا گناهانی که سبب رسیدن بلا می شود را ببخش»  (1)

پاورقی:

1- دعای کمیل.

همراه با احکام روزه (14)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

پرسش:

اگر كسى در شب جنب شود؛ ولى غسل را فراموش كند، تا اینكه در روز متوجه شود؛ آیا در این صورت نیز روزه‏اش باطل است؟

پاسخ:

همه مراجع: آرى، در این فرض نیز روزه باطل مى‏شود

تبصره. هر چند روزه شخص باطل است؛ ولى باید تا غروب از خوردن و آشامیدن و مانند آن اجتناب كند.

# غسل وقت اذان

پرسش:

اگر در ماه رمضان، با اعتقاد به اینكه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حكم روزه او چیست؟

پاسخ:

همه مراجع: روزه او صحیح است.

# روزه بدون نیّت

پرسش:

سحر بیدار نشدم تا نیّت كنم. نزدیك آفتاب از خواب بیدار شدم، آیا روزه‏ام صحیح است؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر آنچه روزه را باطل مى‏كند، انجام نداده‏اید، روزه صحیح است.

روز سیزدهم: تقوی

# تقوی چیست؟

از امام صادق علیه السلام در مورد تفسیر تقوی سؤال شد، حضرت فرمود:

«ان لا یفقدک الله حیث امرک و لا یراک حیث نهاک؛ تقوی آن است که خداوند تو را در جایی که امر فرموده غایب و در جایی که نهی فرموده حاضر نبیند.» (1) 

# آثار و نتایج تقوی

1 - نزول رحمت: قرآن کریم: «و لو ان اهل القری آمنوا واتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء والارض؛ چنان که مردم آبادی‏ها همه ایمان و تقوا داشتند، درهای رحمت آسمان و زمین را برای آن‏ها می‏گشودیم.» (2)

2 - خیر دنیا و آخرت: رسول خدا صلی الله علیه و آله: «من رزق التقی رزق خیر الدنیا والاخرة؛ هر کس را تقوا روزی شود خیر دنیا و آخرت نصیبش شده است.» (3)

3 - کرامت: قرآن کریم: «ان اکرمکم عندالله اتقیکم‏؛ گرامی‏ترین شما نزد خدا با تقواترین شماست.» (4)

4 - داروی امراض روحی: علی علیه السلام: «ان تقوی الله دواء قلوبکم؛ تقوا دوای دردهای روحی شماست.» (5)

5 - قبولی اعمال: قرآن کریم: «انما یتقبل الله من المتقین‏؛ خداوند اعمال را از متقین می‏پذیرد.» (6)

6 - عزت: رسول خدا صلی الله علیه و آله: «من اراد ان یکون اعز الناس فلیتق الله؛ هر کس می‏خواهد عزیزترین مردم باشد، تقوا پیشه کند.» (7)

پاورقی ها:

1- میزان الحکمة، باب تقوی.

2- اعراف/ 95.

3- میزان الحکمه، باب تقوی.

4- حجرات/ 13.

5- نهج‏البلاغه، خ 198.

6- مائده/ 27.

7- میزان الحکمه، باب تقوی.