بدان كه آدم اول و ابليس اعظم حقيقت عقل و جهل مي باشند و از براي هر يك، ذريه و مظاهري است در عالم دنيا، كه تشخيص آنها و تميز بين آن دو طايفه را هم در اين عالم مي توان داد از موازين قرآنيه، كه ميزان اكبر است و از موازين حديثيه، كه موازين صغري هستند. و آن بدين نحو است كه انسان خود را عرضه به قرآن شريف كند، در خصوص قصه آدم و ابليسيه و آيات شريفه كه درباره آدم(ع) وارد شده از بدو خلقت او تا منتهاي سلوكش- كه در قرآن شريف مذكور است- با خود تطبيق كند و همين طور آياتي كه درباره ابليس وارد شده، از موقعي كه در عالم سماوات بوده تا وقتي كه مطرود شده، با خود تطبيق نمايد، تا معلوم شود كه از كدام حزب است. و نتيجه بزرگ اين تطبيق ... آن است كه انسان مي تواند نشئه خود را تبديل كند و مظهريت ابليسه را به مظهريت آدميه مبدل نمايد، زيرا كه انسان تا در عالم طبيعت... واقع است، به واسطه قوه منفعله كه حق تعالي به او عنايت نموده و راه سعادت و شقاوت را واضع فرموده، مي تواند نقايص خود را مبدل به كمالات، و رذايل خويش را تبديل به خصايل حميده، و سيئات خود را مبدل به حسنات نمايد. و اين كه معروف است: «فلان خلق زشت يا فلان صفت رذيله از ذاتيات است و قابل تغيير نيست» اصلي ندارد و حرفي بي اساس و ناشي از قلت تدبر است و عدم تغيير و تبديل ذاتيات را به اين باب ربطي نيست، بلكه با رياضات و مجاهدات، تمام صفات نفسانيه را مي توان تبديل (نمود) و تغيير داد، حتي جبن و بخل و حرص و طمع را مي توان مبدل به شجاعت و كرم و قناعت و عزت نفس نمود. پس بر انسان سالك راه حق و طالب سعادت و نجات، لازم و متحتم است كه تا در اين چند روزه كه مهلت است و از عمر دنياوي او- كه مورد تغيير و تبديل و نشئه اختيار و نفوذ اراده است- چند صباحي باقي مانده، با جديت كوشش كند و صفحه نفس خود را عرضه به قرآن خدا و احاديث معصومين(ع)- كه موازين حق و باطل و طرق تميز سعادت و شقاوتند- نمايد؛ تا اولا: خود را بشناسد و به حال باطن خود معرفت پيدا كند كه از كدام حزب و داخل كدام جند است. آيا از حزب الرحمن و جندالعقل است، يا حزب الشيطان و جندالجهل است؟ (1)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- شرح حديث جنود عقل و جهل، امام خميني(ره)، ص 50