مجله پزشکی و سلامت : گوش و حلق و بینی
|
همهچیز درباره گلودرد کودکان
|
● عاملان ریز و درشت گلودرد بلع دردناك و خراشنده كه گلودرد یا در اصطلاح پزشكان <فارنژیت> گفته میشود، معمولا با علائم متفاوتی همراه است كه بستگی به نوع عفونت كودكتان دارد: ▪ عفونتهای ویروسی: در سرماخوردگی علائم همراه شامل عطسه، آبریزش چشم، سرفه، تب خفیف، درد خفیف بدن یا سردرد است اما در آنفلوآنزا معمولا خستگی و ضعف، بدن درد، لرز، عرق و تب بالای /۸۳۸ همراه گلودرد است. <مونونوكلئوز> عفونت ویروسی دیگری است كه با گلودرد بسیار شدیدی همراه است و اگر چه علائم بیماری تقریبا ۱۰روز طول میكشد اما هفتهها زمان میبرد تا بعد از "مونو" بدن مقاومت خود را بازیابد. علاوه بر گلودرد علائم زیر همراه مونونوكلئوز دیده میشود: تورم غددلنفی در گردن و زیر بغل، تورم لوزهها، سردرد، بیاشتهایی، جوش دانههای پوستی، طحال متورم و التهاب كبد. در سایر عفونتهای ویروسی مثل سرخك، آبلهمرغان و خروسك (كروپ) نیز گلودرد وجود دارد. ▪ عفونتهای باكتریایی: گلودرد استرپتوكوكی، تونسیلیت یا التهاب لوزهها و دیفتری-بیماری تنفسی نادر اما شدیدی كه موجب مشكلات تنفسی و بلع دردناك میشود - میتوانند گلودرد شدیدی ایجاد كنند. ● از كجا آمدهای ویروس و باكتری هر دو از راه دهان یا بینی وارد بدن میشوند. مثلا وقتی كودك ذرات معلق هوا را زمان سرفه یا عطسه دیگران، از راه تنفس وارد ریه خود كند یا با فرد بیمار دست بدهد و یا وسایل مشترك مانند ظروف، حوله، اسباب بازی، دستگیره در و ... را لمس كند و بعد از آن به چشم یا بینی خود دست بزند احتمال دارد كه او نیز بیمار شود. از آنجایی كه میكروبهای عامل گلودرد، واگیردار هستند، میتوانند به راحتی در هر جا كه تعداد افراد زیادی اجتماع میكنند مثل مدرسه، مهدكودك، اتوبوس و حتی خانه خودتان، منتشر شوند. با اینحال گلودرد غیر از عفونتهای باكتریایی و ویروسی علل دیگری هم دارد از جمله: ▪ آلرژی یا حساسیت به مو و پشم حیوانات خانگی، قارچها و گروه گیاهان ▪ خشكی هوای منزل بهخصوص صبحهای زمستان كه هوای اتاقها بسیار گرم نگه داشته میشود، میتواند موجب خشكی گلو شود. تنفس از راه دهان بهدلیل احتقان مزمن بینی نیز میتواند گلوی خشك و دردناك ایجاد كند. ▪ آلودگی هوا و محركهای شیمیایی (مثل پاك كنندهها) و سیگار و الكل موجب تحریك مداوم گلو میشوند. ▪كشیدگی عضلات گلو بعد از داد زدن در یك كنسرت یا مسابقه ورزشی، میتواند گلودرد ایجاد كند. ▪ بیماری بازگشت اسید معده: این بیماری در بچهها شایع نیست اما وقتی اسید معده به مری بازگردد رخ میدهد. به طور معمول سوزش گلو در این بیماری با سایر علائم بیماری ویروسی همراه نیست و گلودرد دائمی است. با تغییر سبك زندگی و تغذیه میتوانید از بازگشت اسید پیشگیری كنید یا آنرا كاهش دهید. ▪ ایدز: افراد HIV مثبت (كه شمارش CD۴ آنها كم است) گاهی گلودرد مزمن پیدا میكنند كه بهدلیل عفونت ثانویه مانند برفك دهان یا سیتومگالوویروس است. ▪ تومورها: اگر به سیگار یا الكل معتاد هستید، در معرض خطر تومورهای گلو، زبان و حنجره هستید كه گاهی علائم خفیف و گاهی خشونت صدا و بلع دردناك ایجاد میكنند. ● هر كس خربزه بخورد... اگر چه هر كسی ممكن است گلودرد بگیرد اما بعضی عوامل افراد را مستعدتر میكند. مثلا بچهها و نوجوانان بیشتر احتمال ابتلا به گلودرد دارند. بچههای ۵ تا ۱۸ ساله ممكن است ۵ بار در سال دچار گلودرد شوند، در حالیكه در بزرگسالان این میزان كمتر از نصف است. متاسفانه بچهها معمولا دچار گلودرد استرپتوكوكی، شایعترین عفونت باكتریایی عامل گلودرد میشوند. در معرض دود سیگار بودن بهدلیل صدها ماده شیمیایی سمی موجود در آن میتواند پوشش گلوی كودك را تحریك كند، بنابراین بچههایی كه والدین سیگاری دارند بیشتر گلودرد میگیرند. آلرژی و حساسیت فصلی به گردوغبار و قارچها و ... میتواند احتمال ابتلا به گلودرد را زیاد كند. كودكی كه عفونتهای مزمن و مكرر سینوسها داشته ، نیز بهدلیل تخلیه عفونت بینی و سینوس گلو، بیشتر دچار گلودرد میشود. كودكانی كه در جاهای محصور و بسته مانند شیرخوارگاه، مهدكودك، مدرسه و... هستند، احتمال سرایت بیماری به آنها بیشتر است. اگر خانواده به كودك نیاموزد، رعایت نكردن بهداشت و نشستن دستها میزان ابتلای كودكان را بالا میبرد. در ضمن اگر مقاومت بدن كودك به هر دلیل از جمله بیماری نقص سیستم ایمنی، دیابت داروهای خوراكی استروئیدی و شیمی درمانی، خستگی و تغذیه نامناسب كم شود، باز هم مستعد ابتلا به عفونتهاست. ● گوش به زنگ خطر باشید در شرایط زیر لازم است كودك خود را نزد پزشك ببرید: ▪ در صورت گلودرد مكرر و عود كننده داشته یا تماس با فرد مبتلا به گلودرد استرپتوكوكی. ▪ گلودرد او خیلی شدید است و بیش از یك هفته طول كشیده. ▪ در تنفس یا بلع او مشكل شدید ایجاد شده است. ▪ وجود آب ریزش شدید از دهان . ▪ تب بیش از /۵۳۸درجهسانتیگراد در بچههای زیر ۶ ماه و بیش از ۳۹/۴ درجه سانتیگراد در بچههای بزرگتر. ▪ تورم دردناك غدد لنفاوی گردن. ▪ در ته حلق او چرك دیده شود. ▪ جوش دانههای پوستی. ▪ خشونت صدایی كه بیش از دو هفته طول كشیده . ▪ وجود خون در بزاق یا خلط. ▪ وجود علائم از دست دادن آب بدن مانند چشمهای گود رفته، ضعف شدید و كاهش دفع ادرار. ● پزشك چگونه تشخیص میدهد؟ اغلب اوقات پزشك، علت گلودرد كودكتان را با معاینه فیزیكی و كشت حلق تشخیص میدهد. در حین معاینه، پزشك گلو را از نظر قرمزی، تورم و رگههای سفید یا چرك روی لوزهها بررسی میكند. اگر چه این علائم نشانگر عفونت است اما فقط با نگاه دقیق نمیتوان گفت عفونت ویروسی یا باكتریایی است. به همین دلیل امكان دارد پزشك كشت حلق یا تست سریع استرپتوكوك انجام دهد تا از وجود گلودرد استرپتوكوكی مطمئن شود. البته این كشت دو روز زمان میبرد و امروزه تست سریع برای عفونتهای باكتریایی بهكار میرود كه فقط چند ساعت وقت لازم دارد كه این روش هم دقت زیادی ندارد، به همین دلیل در كشور ما این دو روش خیلی مورد استفاده قرار نمیگیرد. ● و بترسیم از عوارض... با اینكه اكثر عفونتهای گلو خطرناك نیستند اما ممكن است عوارض جدی ایجاد كنند. بهخصوص گلودرد استرپتوكوكی میتواند عفونتهای دیگری مانند تونسلیت (التهاب لوزهها)، سینوزیت (عفونت سینوسها) عفونتهای گوش و مخملك (تب، گلودرد شدید و جوش دانه پوستی از علائم آن است) ایجاد كند. بهدلیل نامشخصی دو عارضه بسیار مهمتر گلودرد استرپتوكوكی یعنی تخریب كلیوی (گلومرولونفریت) و تب روماتیسمی نسبت به گذشته كمتر شایع هستند اما در صورت بروز میتوانند مشكلات جدی ایجاد كنند. مثلا تب روماتیسمی در بافتهای مختلف از جمله مفاصل، پوست و عضلات، گرههای التهابی ایجاد میكند. ممكن است این نقاط التهابی در عضله قلب، پوشش قلب و دریچههای آن ایجاد شده و در عبور جریان خون قلب اختلال ایجاد كند. با وجود اینكه جراحی گاهی دریچهها را ترمیم میكند اما تخریب اغلب دائمی است. به همین دلیل درمان گلودرد استرپتوكوكی قبل از ایجاد عوارض اهمیت فراوانی دارد. اگر چه عفونتهای ویروسی از باكتریایی كمخطرتر هستند اما بدون عارضه نیستند مثلا مونونوكلئوز عفونی میتواند موجب بزرگی بیش از حد و گاهی پارگی طحال شود. عوارض دیگر آن عبارتنداز: زردی (التهاب كبد) كاهش پلاكتها و اختلال در انعقاد خون، كمخونی، التهاب قلب، تخریب عصبی كه اغلب منجر به فلج میشود و تورم لوزهها كه گاهی موجب انسداد راه هوایی و تنفس میشود. ● دارو را تا آخر بخورید بیشتر گلودردها كه اغلب ویروسی هستند، معمولا بدون دارو بهبود مییابند و البته گلودردهای ویروسی معمولا درمان دارویی ندارند. درمان چیزی نیست به جز مصرف مایعات فراوان، استراحت و خواب بیشتر! در دوره بیماری از مایعاتی چون آب و سوپ استفاده كنید و دقت كنید كه نوشیدنیهای كافئیندار و آب میوههای آماده، بیآبی بدن را تشدید میكند. اگر بلع كودك خیلی دردناك است، اجازه دهید آبگوشت ولرم را با نی بمكد. زمانی پزشكان همه گلودردها را با آنتیبیوتیك درمان میكردند تا هم عفونت را درمان كرده باشند و هم از عوارض جدی آن مانند تب روماتیسمی پیشگیری كنند. اما امروز بهدلیل مصرف بیش از حد آنتیبیوتیكها و ایجاد مقاومت به داروها در گونههای زیادی از باكتریها، پزشكان تمایل زیادی به تجویز آنتیبیوتیك ندارند. لازم است بدانید آنتیبیوتیكها مثلا پنیسیلین در كاهش علائم گلودرد و تسریع بهبود تاثیر كمی دارد و نمیتواند از عود عفونت جلوگیری كند ولی اگر پزشك برای كودكتان آنتیبیوتیك تجویز كرده است، حتما آنرا تا انتهای دوره دارو به كودك بدهید، حتی اگر حالش زودتر خوب شد. این كار از عود عفونت و ایجاد مقاومت دارویی در باكتریها جلوگیری میكند. اگر تب كودكتان در طول مصرف دارو قطع شد و حال عمومی خوبی داشت میتواند به مدرسه یا مهد كودك برود، زیرا معمولا بعد از ۲۴ ساعت از شروع درمان، امكان سرایت بیماری وجود نخواهد داشت. |
| دكتر مهشید چایچی |
| روزنامه سلامت |
|
یک موجود مزاحم و اضافی در دهان؟
|
لوزه ها تجمعاتی از بافت لنفاوی هستند. در این بافت، سلول هایی که اصطلاحاً لنفوسیت نامیده شده و از خانواده گلبول های سفید هستند، در کنار هم قرار گرفته اند و در همان جا، تمایز پیدا کرده و فعالیت های خود را انجام می دهند. در واقع ساختار لوزه ها تا حد زیادی به غده های لنفاوی که در همه مناطق بدن پراکنده اند، شبیه است. نقش اصلی سلول های لنفوسیت، همکاری در عملکرد سیستم دفاعی بدن است. گروهی از آنها، مسوول ساخت و ترشح آنتی بادی ها یا پادتن ها هستند. این مواد، محافظت از ایجاد بیماری های عفونی را برعهده دارند. برای هر عامل عفونی، اعم از باکتری یا ویروس، یک یا چند پادتن اختصاصی ترشح می شود. همین پادتن ها هستند که باعث ناگیرایی برخی از بیماری ها می شوند. به عنوان مثال، هر کس به سرخک یا اوریون مبتلا شده و بهبود یابد، حتی در صورت مواجهه مجدد با ویروس این بیماری ها، دوباره دچار این بیماری ها نمی شود. بسیاری از واکسن ها هم با تحریک ساخت و ترشح پادتن ها توسط سلول های لنفوسیت عمل می کنند. معروف ترین لوزه ها، دو لوزه کامی هستند که در دو طرف حلق و در پشت زبان قرار گرفته اند. این دو را معمولاً می توان به راحتی از طریق دهان و با فشردن زبان به سمت پایین مشاهده کرد. به جز این دو، تجمع دیگری از بافت لنفاوی در پشت بینی قرار دارد که مستقیماً از طریق دهان قابل مشاهده نیست و به لوزه سوم یا آدنوئید معروف است. در قائده زبان، بین دو لوزه کامی هم چندین تجمع لنفاوی دیگر وجود دارد که به لوزه های زبانی موسوم هستند. بین لوزه های کامی و لوزه سوم نیز بافت های لنفاوی پراکنده یی وجود دارد که معمولاً اندازه آنها به حدی نمی رسد که با معاینه معمولی و با چشم غیرمسلح قابل مشاهده باشد. همه این لوزه ها در مناطقی قرار گرفته اند که مسیر عبور هوای تنفسی محسوب می شود. همچنین لوزه های کامی و زبانی در مسیر عبور غذا قرار دارند. لوزه ها در همه افراد وجود دارد ولی معمولاً در سنین کودکی، اندازه آنها بزرگ تر است و با افزایش سن، ساختار آنها دستخوش تغییر شده و اندازه آنها کاهش می یابد. لوزه ها مانند سایر تجمعات لنفاوی بدن به التهاب و عفونت واکنش نشان می دهند. این واکنش به صورت مهاجرت تعداد بیشتری از سلول ها به لوزه ها و افزایش فعالیت سلول هاست که نمود خارجی آن، تورم و بزرگی لوزه هاست. هر عاملی که در محدوده دهان، حلق و بینی باعث بروز التهاب و عفونت شود، ممکن است واکنش لوزه ها را به همراه داشته باشد. در بسیاری از موارد، عامل اولیه یی که واکنش لوزه ها را در بر داشته است، کشف نمی شود و فقط تورم و بزرگی غیرطبیعی لوزه ها جلب نظر می کند. مشکل زمانی بروز می کند که بزرگی لوزه ها منجر به بروز انسداد نسبی در مجاری تنفسی فوقانی شود. تورم لوزه سوم می تواند با مسدود کردن خلف بینی، منجر به انسداد نسبی و در موارد شدید، انسداد کامل راه هوایی بینی شود که این پدیده، بیمار را ناگزیر به تنفس دهانی می کند. در کودکی که در حال رشد است، حذف بینی از راه های هوایی، اثرات مخربی بر شکل گیری ساختار صورت می گذارد. این کودکان در صورتی که قبل از بروز تغییر شکل درمان نشوند، دچار بدشکلی به صورت تورفتگی بخش میانی چهره و همچنین رشد نامنظم دندان ها می شوند. تنفس دائمی از راه دهان، با کاهش دادن رطوبت حفره دهان و حلق، ممکن است باعث پوسیدگی دندان ها، التهاب مخاط ها و همچنین بوی بد دهان شود. در دیواره های جانبی حفره خلف بینی، در مجاورت همان محلی که لوزه سوم قرار گرفته است، دریچه هایی وجود دارند که به لوله یا شیپور استاش متصل می شوند. این لوله ها، گوش میانی را به حلق متصل می کنند و نقش آنها، تنظیم فشار هوای پشت پرده گوش است. در برخی موارد، تورم یا التهاب لوزه سوم منجر به کارکرد نامناسب و غیرطبیعی لوله استاش می شود که این امر با اختلال در تنظیم فشار گوش میانی، در نهایت به توکشیدگی پرده گوش و تجمع ترشحات در گوش میانی می انجامد. نتیجه نهایی چیزی نیست جز کاهش شنوایی. بنابراین در همه بیمارانی که در آنها، بزرگی غیرطبیعی لوزه سوم تشخیص داده می شود، لازم است گوش ها نیز به دقت مورد بررسی قرار گیرند. تورم لوزه های کامی نیز می تواند در تنفس، تغذیه و تکلم اثرات منفی بگذارد. تورم آنها می تواند منجر به خرخر یا حتی حملات قطع تنفس (آپنه) حین خواب شود. التهاب و عفونت مکرر لوزه ها نیز مشکلات فراوانی را برای گروهی از بیماران ایجاد می کنند. در سطح لوزه های کامی، شیارهایی قرار دارند که در برخی مواقع بیش از اندازه عمیق می شوند. گاهی ذرات غذا یا بافت های مرده یی که از خود لوزه جدا شده اند، همراه با ترشحات نواحی مجاور در این شیارها تجمع کرده و عفونت آنها با باکتری های موجود در دهان و حلق، منجر به ایجاد بوی نامطبوع دهان می شود. هرچند لوزه ها در عملکرد دستگاه ایمنی بدن خصوصاً در سنین کودکی دارای نقش هستند، ولی مشکلاتی که تورم یا التهاب مکرر آنها ایجاد می کند، در بسیاری از مواقع سبب می شود از نقش آنها چشم پوشی و آنها را با عمل جراحی خارج کنیم. در واقع بافت های لنفاوی فراوان دیگری در بدن وجود دارند و ثابت نشده است که غیاب لوزه ها، تاثیر قابل توجهی در عملکرد کلی دستگاه ایمنی داشته باشد. برای تصمیم گیری درخصوص جراحی لوزه ها، صرفاً تورم و بزرگی آنها کافی نیست. در صورتی که التهاب مکرر لوزه ها با کارکرد روزمره فرد تداخل داشته باشد یا او را در معرض عوارض دیگر قرار دهد و همچنین در صورتی که انسداد ایجاد شده توسط لوزه ها با تنفس طبیعی تداخل داشته باشد، اقدام به عمل جراحی می شود. اختلالات رشد صورت و دندان ها، مشکلات گوش و همچنین بوی نامطبوع دهان از دیگر مواردی هستند که پس از بررسی های کافی و اثبات ارتباط آنها با لوزه ها می توانند عاملی برای انجام جراحی لوزه ها محسوب شوند. |
| دکتر نوید احمدی روزبهانی |