نبي مكرم اسلام(ص) فرمود: اگر بنده ارزش ماه رمضان را بداند، آرزو مي كند كه سراسر سال، رمضان باشد. (1)
اين ماه با اين عظمت رو به پايان است. اگر كسي به ذات ماه رمضان پي برده باشد، جداشدن از آن، برايش سخت است. اولياي الهي با نزديك شدن به زمان هجران، گويا به سخت ترين مصيبت دچار مي شدند. امام سجاد(ع) يكي از آن بزرگان است كه ناله سوزانش در وداع با ماه مبارك رمضان مشهود است. چون روزهاي پاياني ماه مي شد، غصه امام زياد مي گشت. غمش جانكاه مي شد. قرار از كف اش مي رفت. در دريايي از اشك غرق مي شد و با نوايي سوزناك مي گفت: «ما با آن ماه مانند عزيزي كه فراقش بر ما گران است و رفتنش ما را غمگين و گرفتار وحشت تنهايي مي كند، وداع مي كنيم، عزيزي كه برعهده ما پيماني ناگسستني و احترام رعايت كردني، و حق لازم واداشدني دارد؛ بدين خاطر مي گوييم:
بدرود اي بزرگترين ماه خدا، و اي عيد اولياي خدا.
بدرود اي (گرامي ترين) اوقاتي كه (با ما) همراه بودي و اي بهترين ماه در ميان ديگر روزها و ساعت ها.
بدرود اي ماهي كه برآورده شدن آرزوها در آن نزديك گشته و اعمال و كردارها (ي نيك) درآن منتشر است.
بدرود اي همدمي كه چون پديد آيد، احترامش لازم، و چون ناپديد گردد، فقدانش دردآور است. اي مايه اميدي كه از دست دادنش رنج آور است.
بدرود اي همدمي كه چون روي آورد، ما را مونس شادكننده باشد، و چون برود، وحشت افكند.
بدرود اي همسايه اي كه دلها در آن نرم و گناهان در آن كم شود.
بدرود اي ياري دهنده اي كه ما را در مبارزه با شيطان ياري داد و اي رفيقي كه راه هاي نيكو و احسان را هموار ساخت.
بدرود كه آزادشدگان (از عذاب) خدا درتو چه بسيارند و چه خوشبخت است كسي كه احترامت را به واسطه خود رعايت كرد.
بدرود كه چه بسيار گناهان را (از نامه اعمال ما) زدودي، و چه عيب ها كه پوشيده داشتي!
بدرود كه درنگ تو براي گناهكاران چه طولاني بود و در دل مؤمنان چه با هيبت بودي!
بدرود اي ماهي كه روزها با تو سرهمسري ندارند.
بدرود اي ماهي كه از هر نظر مايه امن و سلامتي هستي!
بدرود اي كه همنشيني با تو ناپسند و معاشرت با تو نكوهيده نيست.
بدرود كه با بركات و نيكي ها بر ما درآمدي و آلودگي گناهان را از ما فروشستي.
بدرود كه وداع با تو از روي خستگي و فراغت از روزه ات از روي رنج و ملالت نيست.
بدرود كه پيش از آمدن در آرزويت بوديم و پيش از رفتن بر هجران و فراقت اندوهناكيم.
بدرود كه چه بدي ها كه با آمدنت از ما دور شد و چه خوبي ها كه به بركت تو نصيب ما گشت.
بدرود كه ديروز چه سخت بر آمدنت دل بسته بوديم و فردا چه بسيار به تو اشتياق پيدا خواهيم كرد.
بدرود تو را و فضيلت تو را كه از آن محروم شديم و بركات گذشته ات كه از ما ربوده شد.(2)
ما نيز به پيروي از امام سجاد(ع) با اين ماه باعظمت و شريف، وداع مي كنيم ومي گوييم: خدايا تازه داشتيم با ماه رمضان انس مي گرفتيم. با سحرهايش، با روزه هايش، با تلاوت قرآنش، با ذكرها و گريه هاي نيمه شبش، با نمازهاي اول وقتش، با اسرارش!
چه همه نعمت! عجب عشق و اميدي! عجب ماه زيبايي، عجب سفره گسترده اي! عجب مهماني خوبي! عجب ميزبان مهرباني!
الهي نعمتت از حد فزون است
زبان از گفتن شكرت زبون است
خداوندا، به ما منت نهادي
كه ما را اين همه نعمت بدادي
سفره اين نعمت درحال برچيده شدن است. رمضان دارد تمام مي شود. چاره اي جز وداع با اين ماه نداريم. اما خدايا كمكمان كن تا با عشق رمضان و روزه هايش، عبادت هايش، سحرخيزي اش، نافله هايش، تلاوت قرآنش، ذكرهايش و دعاهايش مأنوس باشيم. كمك كن تا با توبه هايش و عرصه ترك گناهش همچنان همراه باشيم.
خدايا! استواري عمل و مداومت بر آن، موجب مي شود اثر آن عمل باقي بماند. يادمان باش تا اثر رمضان را بر خود نگهداريم.
امام محمدباقر(ع) مي فرمايد: «دوست داشتني ترين عمل نزد خداوند عملي است كه بنده آن را ادامه دهد، هرچند اندك باشد».(3)
يكي از دلايل استمرار عمل، حفظ و بقاي اثر آن است. اگر مي خواهيم اثرات ماه رمضان به عنوان يك سرمايه معنوي براي هميشه باقي بماند، بايد همان اعمالي را كه در اين ماه انجام مي داديم، تداوم بخشيم. با رمضان وداع مي كنيم، اما با اعمال آن هرگز خداحافظي نمي كنيم. قصد استمرار اعمال ماه رمضان را داريم.گاهي روزه مي گيريم، تلاوت قرآن داريم، دعاها را مي خوانيم، نافله ها را ادامه مي دهيم. هر روز توبه مي كنيم. از گناه دوري مي گزينيم، به نماز اول وقت و جماعت بها مي دهيم. همه اين استمرار براي تبديل آن حالات معنوي به صفات و ملكات ماندگار و هميشگي است، به گونه اي كه اين آثار جزو وجود و شخصيت ما شود و همواره رفتارهاي ما را تحت تأثير قرار دهد. تقوا بر وجودمان حاكم گردد و تنها به خدا فكر كنيم و براي خداوندكار و تلاش نماييم. براي رسيدن به اين منظور، سختي ها را به جان مي خريم، بر دشواريها صبر مي كنيم تا همواره رمضاني بمانيم.
ما را به جز از روي تو منظور نظر نيست
ما را به جز از كوي تو مأواي دگر نيست
از جور رقيبان ز رهت روي نتابم
من وصل تو مي جويم و خوفم زخطر نيست

1-بحار/ج96، ص.346
2- صحيفه سجاديه، دعاي .45
3-اصول كافي، ج3، ص.129