شاهد خاموش تاریخ
غار آوزا كه در 33 كیلومتری شمال شرقی كرمانشاه در دل كوه آوزا با خاطرههایش خلوت گزیده، یكی از شاهدان خاموش تاریخ نیاكان ماست كه میتوان در دیوارههای آن نقش و نگارههایی زیبا را از دوران اشكانی و ساسانی و حتی دورتر به نظاره نشست.
این غار كه هم اكنون در فهرست آثار ملی قرار دارد، اولین بار در سال 1354 توسط مسعود گلزاری بررسی شد. او در آن زمان، نگارههای آن را به دورههای پیش از تاریخ منسوب دانست، اما در بررسیهای تازهتر پژوهشگران به ارائه نظریات جدیدی پرداختند.
دهانه آوزا در ارتفاع 8 متری دیواره صخره واقع است، از این رو عملا كمتر
قابل دسترسی بوده؛ به این دلیل ساكنان اولیه غار، تونلی در ارتفاع
حدود 5/3 متری دیواره، در زیر دهانه بریدهاند همچنین در دیوارههای جانبی
و انتهایی غار، چندین اتاق ایجاد كردهاند
وجه تسمیه
نام غار آوزا را میتوان در فارسی به زایش آب ترجمه كرد؛ غاری که 21 متر عمق دارد با دهانهای به عرض 12 متر و ارتفاع 5 متر. دهانه این غار مشرف به تنگه كم عرضی است كه رودخانه دینور (به كسر اول و فتح سوم و چهارم) در آن جاری است و همین چشمانداز بینظیری به وجود آورده است. چشمهای كه بالاتر از دهانه غار از صخرهها میتراود، در فصلهای پر باران، دیواره، صخرهها را انگار نقره پاشی میكند و طراوت و زیبایی خاصی به منظره اطراف این غار میبخشد.
چون دهانه آوزا در ارتفاع 8 متری دیواره صخره واقع است، از این رو عملا كمتر قابل دسترسی بوده؛ به این دلیل ساكنان اولیه غار، تونلی در ارتفاع حدود 5/3 متری دیواره، در زیر دهانه بریدهاند همچنین در دیوارههای جانبی و انتهایی غار، چندین اتاق ایجاد كردهاند كه شكل یكی از آنها این احتمال را كه محل ذخیره آب چشمه بوده تقویت میكند. دو دیدهبانی نیز در خارج غار ایجاد شده كه كاملا بر دره و مناطق اطراف مسلط است و امروزه، طبیعت دوستان میتوانند از این نقاط، تصاویر زیبایی را تماشا كنند و به خاطر بسپارند.
بیشتر ابزارهای كشف شده در غار آوزا مربوط به پارینهسنگی جدید
(اوریناسی یا زارزی) است. چند قطعه شاخصه دوران پارینه سنگی میانی
از جمله ابزارهای نوع لوالوا نیز در بین نمونهها وجود دارد
غار پیر
غار آوزا را از جمله غارهای دستكن و تنها غار حجاری شده در استان كرمانشاه است. این دسته از غارها به وسیله حجاری غارهای طبیعی و ایجاد تغییراتی جهت رسیدن به اهداف مورد نظر به وجود آمدهاند. در غار آوزا نقوشی كه روی دیواره جنوبی اتاق مجاور آب انبار حك شده، در نوع خود كم نظیر است. نقوشی که از غار بدست آمده، در کنار مدارک دیگر و مقایسه آن با سایر مكانهای مشابه در غرب كشور این احتمال را به وجود می آورد که این نقشها طی دوران سلوكی، اشكانی یا ساسانی ایجاد شده باشند؛ نقشهای اسبسوار، افراد پیاده و بزكوهی.
بیشتر ابزارهای كشف شده در غار آوزا مربوط به پارینهسنگی جدید (اوریناسی یا زارزی) است. چند قطعه شاخصه دوران پارینه سنگی میانی از جمله ابزارهای نوع لوالوا نیز در بین نمونهها وجود دارد. شاخصههای پارینهسنگی جدید چون سوراخكنندهها، پونتهای شانهدار و خراشندههایی كه در انتها نیز روتوش خوردهاند در بین ابزارهای كشف شده از غار دیده میشود، بنابراین تاریخ پیشنهادی برای این محوطه به ترتیب پارینه سنگی میانه و پارینه سنگی جدید اوریناسی و به احتمال زارزی است.