بدان كه از براي «اخلاص» تعريف هايي كردند كه ما ذكر بعضي از آنها را كه پيش اصحاب سلوك و معارف متداول (است) مي كنيم به طريق اجمال.
جناب عارف حكيم سالك، خواجه عبدالله انصاري مي فرمايد: «الاخلاص تصفيه العمل من كل شوب». اخلاص صافي نمودن عمل است از هر خلطي. و اين اعم است از آن شوب به رضاي خود داشته باشد، يا شوب به رضاي مخلوقات ديگري.
و از شيخ اجل بهايي منقول است كه اصحاب قلوب از براي آن تعريف هايي كرده اند: قيل: تنزيه العمل ان يكون لفيرالله فيه نصيب. گفته شده است كه آن پاكيزه نمودن عمل است از اينكه از براي غير خدا در آن نصيبي باشد. و اين نيز قريب به تعريف سابق است. و قيل: ان لايريدعامله عليه عوضا في الدارين. و گفته شده كه آن اين است كه اراده نكند عامل آن عوضي براي آن در دو دنيا. و از صاحب غرائب البيان نقل شده است كه «مخلصان آنها هستند كه عبادات خدا كنند به طوري كه نبينند خود را در عبوديت او و نه عالم و اهل آن را، و تجاوز نكنند از حد عبوديت در مشاهده ربوبيت.(1)
1- اربعين، ص 159