نوپا

زيرا:

• هنوز منبع مهم دريافت پروتئين، چربي كلسيم و ويتامين ها براي كودك است.
• تاحدود 3/1 انرژي و مواد غذايي مورد نياز او را تامين مي كند.
• چون در اين سن، كودك نوپا بسيار پر تحرك و فعال است و با دست زدن به همه جا و همه چيز خود را بسهولت در معرض آلودگي ها و در نتيجه بيماري ها قرار مي دهد مواد ايمني بخش موجود در شير مادر نقش حفاظتي بسيار مهمي براي كودك ايفا مي كند و وي را تا حدود بسيار زيادي از ابتلا به اسهال، عفونت دستگاه تنفسي، عفونت گوش، عفونت دستگاه ادراري و امثال آن محافظت مي نمايد. اين حفاظت در مقابل بيماري هاي غير عفوني نظير آسم، آلرژي، ديابت نوجواني و بعضي از سرطان هاي دوران كودكي نيز وجود دارد.
• نيازهاي عاطفي و رواني كودك را كه براي رشد و تكاملش بسيار ضروري هستند تامين مي نمايد.
• نقش بسيار ارزنده تغذيه با شير مادر در امر تكامل عصبي و رواني كودك كه در سال اول زندگي آغاز شده بود با تداوم تغذيه با شير مادر درسال دوم زندگي استمرار پيدا مي كند.
• اغلب كودكان در ايام بيماري به ويژه در جريان اسهال، استفراغ و تب كم اشتها هستند ولي معمولا اشتهايشان نسبت به تغذيه با شير مادر حفظ شده و يا حتي بيشتر مي شود لذا اين منبع مهم آب و غذا در ايام بيماري از شدت كاهش وزن آنان مي كاهد و به بهبودشان كمك مي كند.
• از نظر اقتصادي چون با كاهش دفعات بيماري هاي مختلف همراه است اثر قابل توجهي در بهبود شرايط اقتصادي خانواده دارد.
• در پيشگيري از بارداري ناخواسته مادر هنوز هم نقش قابل توجهي ايفا مي نمايد.

زمان از شير گرفتن در كشورهاي مختلف، متفاوت است و نظرات متنوعي در اين زمينه وجود دارد. شيرمادر تا 7 ماهگي اثرات ثابت شده در پيشگيري از ابتلا به بسياري از بيماريها در مادر و كودك دارد. انجمن متخصصين پزشكي اطفال در آمريكا شيردهي تا يك سال را ضروري مي داند و سازمان جهاني بهداشت تداوم شيردهي تا پايان دو سالگي كودك را قويا توصيه مي كند. آخرين اطلاعات و توصيه ها سنين 2 تا 4 سالگي را پيشنهاد مي كنند. با اين حال تصميم در مورد از شير گرفتن بستگي به شرايط جسمي- رواني مادر و كودك و ويژگي هاي خانواده دارد.

بهترين روش براي از شير گرفتن روش تدريجي است كه همراه با عشق و علاقه بوده و هم براي مادر و هم براي كودك بسيار راحت تر است و بدون مشكل و در طي چند ماه اتفاق مي افتد. بنابراين بعد از 2 سال كامل كه كودك از شير مادر بهره مند شده و در روز 5 وعده غذا (سه وعده غذاي اصلي و 2 ميان وعده) مي خورد و مايعات را هم با ليوان مي نوشد مي توان يك تا دو وعده شير پاستوريزه يا آب ميوه را جايگزين شير مادر نمود. در اين زمان نقش مادر آن است كه خود پيشنهاد شير دادن نكند و اگر زماني هم كودك تمايل به شير خوردن داشت از او دريغ ننمايد، به ويژه وقتي كودك بيمار باشد كه فقط اشتها به خوردن شير دارد و غذاي ديگري را تحمل نمي كند.

در اين روش چون از شير گرفتن آرام آرام است مشكلات عصبي، رواني و تغييرات هورموني مادر كه در يكباره از شير گرفتن اتفاق مي افتد بوجود نمي آيد و كودك نيز دچار ضربه رواني نمي شود. به اين ترتيب كودك كم كم علاقه به شير خوردن را از دست مي دهد و ممكن است خودش يكباره آن را كنار بگذارد.

پيشنهاد مي شود مادران عزيز از توصيه هاي زير كه فقط به عنوان يك راهنما است، استفاده كنند. ممكن است بتوانيد با استفاده از اين راهنما، مورد جديدي را ابداع كنيد كه براي موقعيت زندگي و رابطه شما با فرزندتان كارآمدتر باشد. نكته مهم اين است كه در اين فرآيند كودك و مادر نبايد آسيب ببينند.

• به كودك، قبل از خواب و صبح هنگام بيدار شدن شير خودتان را بدهيد.
• بتدريج وعده هاي شير قبل و بعد از ظهر را كم كنيد يعني فاصله شير دادن ها را بيشتر نمائيد تا خودبخود يك وعده شيردهي حذف شود.
• برنامه هميشگي روزانه را عوض كنيد مثلا اگر او را از مهد كودك برمي داريد به جاي اينكه به منزل بيائيد به فروشگاه يا پارك برويد تا سرگرم شود و هوس شير خوردن نكند.
• سرگرمي هاي جديد برايش پيدا كنيد.
• زمان شير خوردن او را پيش بيني كنيد و چيزي در دسترس داشته باشيد؛ مثلا يك ميان وعده يا يك نوشيدني مورد علاقه او را به همراه داشته باشيد.
• اگر در صندلي يا محل مخصوصي به كودك شير مي داديد از اين محل استفاده نكنيد تا كودك به ياد شير خوردن نيفتد و تقاضاي شير نكند.
• اجازه ندهيد كودك شما را بدون لباس ببيند و هوس شيرخوردن كن.
• در صورت امكان از ساير افراد خانواده كمك بگيريد و هنگامي كه مي خواهيد وعده صبح شير دادن را قطع كنيد سعي كنيد زودتر از او از خواب بيدار شويد تا هنگام بيدار شدن او، همسرتان يا يكي ديگر از افراد آشناي خانواده در كنارش باشد.
• و بالاخره وعده هاي شير خوردن در ساعات شب را به ترتيب يك شب در ميان و دو شب درميان و ... كنيد تا خود كودك ديگر تقاضاي شير نكند.

• دانه هاي چربي روي پستان بتدريج كم مي شوند.
• مقداري از آب بدن دفع مي شود كه خود سبب كاهش وزن مادر مي گردد.
• ممكن است ترشح شير تا چند ماه وجود داشته باشد كه شبيه كلستروم بوده، بعد غليظ تر شده و بالاخره قطع مي شود.
• مادر بايد دريافت كالري روزانه خود را كمتر كند. تا بتواند چربي هاي ذخيره شده را از دست بدهد.
• براي جلوگيري از شل شدن و افتادگي پستان ها مادر بايد ورزش كند به ويژه حركات ورزشي كه در هنگام شنا كردن انجام مي شود.
• قطع شير دادن به عنوان قطع ارتباط عاطفي تلقي نمي شود بلكه در مواقعي كه كودك نياز به آغوش گرفتن دارد، يا خسته و افسرده است يا درد دارد مادر بايد او را با مهرباني در آغوش گرفته و آرام كند و عشق و علاقه خود را اين بار نه از طريق شير دادن بلكه از طريق نوازش و محبت جسمي و كلامي به او هديه نمايد.

اشتهاي كودك در زمان هاي مختلف متفاوت است و تحت تاثير عوامل زيادي از جمله ميزان رشد كودك قرار مي گيرد. بنابراين حتي در كودكاني كه در سال اول عمر اشتهاي خوبي هم داشته اند در سال دوم زندگي به نظر مي رسد كه كودك اشتهاي سابق را ندارد و والدين مي گويند كه اشتهاي او كم شده است در صورتي كه اين كاهش اشتها ناشي از كند شدن رشد در اين سن نسبت به سال قبل است.

گرچه ممكن است بين كودكان از نظر نوع و ميزان دريافت مواد غذايي اختلاف زيادي وجود داشته باشد و گاهي اوقات از يك وعده تا وعده ديگر و يا از يك روز به روز ديگر فرق كند ولي تحقيقات نشان داده است كه اكثر كودكان و حتي آنان كه مقدار مواد غذايي متغيري دريافت مي كنند انرژي و مواد مغذي مورد نياز خود را از يك غذاي متعادل به دست مي آورند.

ساير عوامل مثل رفتار خانواده در زمينه دوست داشتن و يا دوست نداشتن غذا، عادت هاي نادرست مروط به غذا و تغذيه، همه در سال اول و دوم زندگي كودك شكل گرفته و ادامه مي يابند. در اينجا پدر و مادر به عنوان يك "الگو" نقش مهمي ايفا مي كنند. فضاي رواني مثبت يا منفي كه خانواده در زمان غذاخوردن ايجاد مي كنند مي تواند ناشي از شرايط رواني و يا نحوه تغذيه و برخورد افراد خانواده با يكديگر باشد.

عدم آگاهي و يا بي توجهي اعضا خانواده در مورد رفتارهاي تغذيه اي كودك، همچنين محدوديت فرصت والدين بخصوص مادر، به ويژه اگر شاغل هم باشد مي تواند در مشكلات تغذيه و كاهش اشتهاي كودك موثر باشد و موجب شود كه كودك يك تا 2 ساله بعضي از غذاهايي را كه قبلا خوب مي خورده ديگر نخورد. اين بي علاقگي ممكن است يك تا 2 هفته طول بكشد و گاه سال ها باقي بماند.

از طرف ديگر كودكان در اين سن استقلال خود را نشان مي دهند و مي خواهند كه خودشان غذا بخورند. هنوز هم دوست دارند ريخت و پاش كنند و از انگشتان خود براي برداشتن غذا استفاده نمايند كه اين رفتار بخشي از مرحله تكاملي آنان است. كودكان ترجيح مي دهند از غذاهايي استفاده كنند كه مستقيما آن را به دست بگيرند و يا در بشقابشان جستجو كرده و آن را بردارند. بسياري اوقات تمايل نشان دادن به خوردن بعضي از غذاها و يا علاقه نشان دادن به غذاهايي كه مناسب سنشان نيست و يا بازي كردن با غذا بيشتر به دليل بازيگوشي و حس استقلال طلبي آنان است نه اينكه واقعا به آن غذاي خاص علاقه داشته و يا نسبت به بعضي غذاهاي ديگر بي علاقه باشند.

بنابراين پدرو مادر بايد سعي كنند علت اين گونه رفتارهاي كودكان را شناسايي نموده و حتي المقدور از آنها پيشگيري كنند تا با مشكلات كمتري هنگام غذاخوردن او روبروي شوند.

عبور از يك سالگي به دوسالگي و بالاخره از تغذيه با مجموعه "شير مادر+ غذاي كمكي" به "غذاي خانواده+ شير مادر" مرحله مهمي از زندگي كودك است كه در اين دوره همچنان بايد بخشي از غذاهاي اواخر يك سالگي ادامه يابد و غذاهاي سفره بتدريج وارد برنامه غذايي او شود بطوري كه با بزرگ شدن كودك و گذشت زمان سهم او از مواد غذايي سفره خانواده بيشتر و غذاهاي مخصوص قبل از يك سالگي كمتر شود تا كودك بتواند بعد از چند ماه تقريبا همه مواد مورد نياز خود را از سفره خانواده تامين نمايد و چون هنوز معده او گنجايش كمي دارد براي تامين كالري مورد نيازش بايد وعده هاي غذايي متعدد داشته باشد و از ميان وعده هاي سالم و مغذي استفاده نمايد.

همانطور كه گفته شد والدين بايد به خاطر داشته باشند كه اگر كودك گاهي اوقات علاقه به خوردن غذا نشان نمي دهد احتمال دارد كه اين امر طبيعي و ناشي از كاهش موقتي اشتها ي او باشد. براي ترغيب كودك به غذا خوردن بايد غذاي او را متنوع، خوشرنگ، خوشبو و با قوام و غلظت مناسب و به صورتي اشتها آور تهيه كرد و زمان خوردن را براي او دلپذير و لذت بخش نمود.

والدين اكثر كودكاني كه خوب غذا نمي خورند و بهانه گيري مي كنند نمي دانند كه كودك آنان در حال تغييرات عادت غذايي در طول زندگي خود مي باشند. اين والدين معمولا يا:

• با فشار، كودك خود را وادار به خوردن مي كنند.
• و يا با شوخي، ادا، حقه و ... غذا را در داخل دهان او مي گذارند.

كه اين اعمال سبب مي شود كودك اصولا نسبت به غذاخوردن مقاومت نمايد و در سال هاي بعد هم دچار مشكلات بيشتر شود.

• مواد غذايي نه تنها از نظر كميت و كيفيت بايد كامل و مناسب باشد بلكه شرايط محيطي كه كودك در آن تغذيه مي شود نيز از نظر رواني مساعد و مطلوب باشد تا كودك از خوردن غذا لذت برده و به آن تمايل نشان دهد.
• چون در اواخر سال دوم، كودك بيشتر اجتماعي شده و اغلب قادر است بدون كمك غذا بخورد و غذاي مورد علاقه خود را به دلخواه انتخاب نمايد مادر بايد مواظب باشد كه مواد مغذي كافي، متعادل و پر انرژي كه براي رشد كودك لازم است در اختيار او بگذارد و از مصرف شدن آن اطمينان حاصل كند.
• به كودك نبايد به زور غذا داد. در عين حال محيط او بايد آرام باشد و حواس و توجه اش به مطلب ديگري جلب نشود. گاهي مادرها اجازه نمي دهند كه كودك مطابق ميل و نياز خود غذا طلب كند در حالي كه بهتر است اشتياق و اشتهاي كودك حتما در نظر گرفته شود.
• اگر كودك غذايي را دوست نداشت نبايد كلا آن را از برنامه غذايي حذف كرد بلكه مي توان با تغييراتي و در فرصتي ديگر، آن را امتحان كرد.
• به امتناع كودك از خوردن غذا در بعضي از شرايط بايد توجه نمود. گاهي جدايي از مادر، بيماري كودك، شرايط خاص روحي كودك، شب نخوابيدن، عدم استفاده از آفتاب و هواي سالم و پاك، نداشتن فعاليت زياد، گوشه گيري كودك و گاهي اوقات وسواس بيش از اندازه مادر در مورد اينكه موقع غذا خوردن بايد همه چيز تميز بماند و لباس كودك كثيف نشود و امثال آن ممكن است بر علاقه و اشتهاي او به غذا و يا امتناع از غذا خوردن تاثير گذار باشد.
• بنابراين كودك در زمان غذا خوردن بايد در محل امن و راحتي قرار گيرد، مشتاق غذاخوردن باشد، بدون عجله به او غذا داده شود، با زور و تهديد يا رشوه وادار به غذاخوردن نشود. اگر به هر علتي از خوردن يك وعده غذا خودداري كرد بايد بدون هيچگونه نگراني و اضطراب آن نوبت تغذيه را به تاخير انداخت يا حتي از آن صرف نظر نمود. مطمئنا در وعده هاي ديگر جبران خواهد كرد.
• كودكان در اين سن دوست دارند خودشان غذا بخورند و ترجيح مي دهند غذا را با دست و انگشتان خود بردارند.
• آنان غذاي گرم را نسبت به غذاي سرد يا داغ ترجيح مي دهند.
• معمولا با غذا بازي مي كنند و صحنه هاي غير قابل انتظاري ايجاد مي كنند! ولي خودشان از اين كار لذت مي برند.
• نمي توانند بيش از 5 تا 10 دقيقه پشت سر هم براي غذا خوردن وقت صرف كنند و اگر بتوانند سفره را ترك مي كنند و بعد دو مرتبه برمي گردند.
• آداب غذاخوردن را مراعات نمي كنند، در حين غذا خوردن و بعد از سير شدن، غذا را به اطراف پخش مي كنند.
• بيشتر به خواسته ها و تمايلات خود توجه دارند و كمتر به نظر ديگران اهميت مي دهند.
• از پدر و مادر و خواهر و برادرانشان تقليد مي كنند.
• بعضي غذاها را نمي خورند و احتمال بروز عادت نامساعد غذايي از همين جا سرچشمه مي گيرد.

بنابراين

چون مغز فعال و پوياي كودك آماده دريافت همه پيام هاي محيط زندگي و اطرافيان است عادات خوب غذايي هم بايد از سنين پائين به كودك آموزش داده شود. آموزش عملي و عيني به مراتب اثربخش تر از بيان است. همه افراد بزرگتر خانواده بايد بدانند رفتارهاي غذايي آنان مي تواند براي افراد كوچكتر خانواده الگو باشد. پس سر سفره و هنگام صرف غذا بايد مواظب بود و حداقل به منظور آموزش فرزندانمان، خودمان هم به هنگام غذاخوردن مراقب رفتار و گفتارمان باشيم و به عادت هاي خوب غذايي عمل كنيم. مثلا بر سر سفره و هنگام غذا خوردن نگوئيم كه "من اين غذا را دوست ندارم" و يا "چقدر بدمزه و بدشكل است".

از اضافه كردن نمك و شكر به غذا پرهيز نموده و سعي كنيم مصرف سبزي و ميوه را بيشتر كنيم.

گفتار خوب و حسن رفتار و كردار در خانواده موجب ثبات شخصيت و رفتارهاي منطقي و صحيح در كودك مي شود، محيط هاي متشنج و عصبي خانواده آثار زيان بخشي بر روح و روان كودك مي گذارد كه بدون شك در عادات و رفتار تغذيه اي آنان نيز اثر منفي خواهد گذاشت.

در اين ميان سلامت رواني مادر نقش عمده اي دارد. اضطراب، افسردگي و يا رفتارهاي وسواسي او مي تواند باعث كم اشتهايي يا بي اشتهايي و بدغذايي كودك شود و بسياري از مشكلات رفتاري، خلقي و تغذيه اي كودكان را ايجاد نمايد.

به محل، زمان و نحوه غذا دادن به كودك توجه كنيد.

كودك بايد غذا را سر ميز و يا سر سفره خانواده، در محيطي تميز، آرام، دوستانه، راحت، مطمئن و خوشايند صرف كند تا ضمن اينكه از غذا خوردن همراه ديگران لذت مي برد طرز غذاخوردن و نحوه استفاده از قاشق، چنگال و ليوان را نيز بياموزد.

بهتر است كودك را به جاي اجبار، تشويق به غذا خوردن كرد. علاقه به غذا خوردن زماني بوجود مي آيد كه غذا به صورت جالبي ارائه شود و كودك ببيند كه ديگران هم غذاهاي متنوع يا جديد را با لذت مي خورند.

ضمنا غذا بايد به شكلي باشد كه خوردنش براي كودك آسان باشد. مثلا گوشت چرخ كرده را بهتر از گوشت تكه اي مي پذيرد يا قطعات كوچك سيب زميني و يا هويج پخته شده يا لقمه هاي كوچك غذا را با ميل و رغبت مي خورد.

در ابتدا كودك 1 تا 2 ساله ممكن است براي گرفتن يا برداشتن غذا از انگشتانش استفاده كند ولي بتدريج مي تواند در گرفتن قاشق، چنگال و ليوان مهارت پيدا كند.

ظرف غذا بايد كوچك و كمي گود باشد تا غذا از آن بيرون نريزد. قاشق و چنگال و ليوان هم بايد كوچك، سبك و طوري باشد كه كودك به راحتي آن را بردارد و نگهدارد. بهتر است از قاشق و چنگال و بشقاب نشكن استفاده شود و بهتر است از قاشقي كه او را به ياد قاشق دارو مي اندازد استفاده نشود. كودك را به ويژه در شروع غذا كه گرسنه است، بايد تشويق كرد تا عليرغم ريخت و پاشي كه مي كند خودش غذا بخورد، اين كار را ياد بگيرد و مهارت و اعتماد به نفس پيدا كند، سپس وقتي خودش از خوردن خسته شد و يا در ضمن آنكه خودش غذا مي خورد او را كمك كرد.

• مراقب باشيد كه زمان غذا خوردن، كودك خيلي گرسنه يا خيلي خسته نباشد.
• سعي كنيد ميان وعده ها را 5/1 تا 2 ساعت قبل از وعده اصلي غذا بدهيد.
• بهتر است ميان وعده ها خيلي شيرين، حجيم يا چرب نباشند تا اشتهاي كودك براي وعده اصلي غذا، باقي بماند.
• براي دسر يك ماده كمي شيرين انتخاب كنيد و آن را بلافاصله بعد از غذا به او بدهيد كه جزو غذا به حساب بيايد.
• اگر غذاي جديدي به او مي دهيد كه از خوردنش امتناع مي كند تعجب نكنيد، آن را همراه با غذايي كه دوست دارد مثل برنج يا نان يا سيب زميني به او بدهيد.
• غذاهارا خيلي زود به زود و بر اساس تمايل او عوض نكنيد.
• هنگام غذا دادن، دعوا نكنيد، داد و قال راه نيندازيد و براي خوردن غذا جايزه تعيين نكنيد.
• بگذاريد در مورد سير شدنش خودش تصميم بگيرد، اگر در يك وعده مقدار كمتري بخورد مسلما در وعده ديگر يا روز ديگر جبران مي كند.
• در سن يك تا دو سالگي با توجه به مراحل تكامل كودك، شما انتظار نداشته باشيد كه هنگام غذا خوردن خيلي تميز و مرتب باشد. اين مرحله ريخت و پاش بتدريج بهتر مي شود. برخي كارهاي او را مانند پرت كردن غذا، بازي كردن هنگام غذاخوردن و ... را مي توان با آرامش و ملايمت و بتدريج محدود كرد. بسياري از رفتارهاي غذايي آرام آرام با بزرگ شدن كودك عوض مي شوند.

يك برنامه غذايي مناسب بايد كليه مواد مغذي (مواد نشاسته اي، پروتئيني، چربي، ويتامين ها و املاح) را به نسبت هاي متعادل در اختيار كودك قرار دهد تا انرژي مورد نياز او كه معمولا بر اساس يكصد كيلوكالري به ازاء هر كيلو گرم وزن بدن است تامين شود.

معمولا 50 درصد انرژي مورد نياز از مواد قندي، 30 درصد از مواد چربي و حدود 20 درصد از مواد پروتئيني به دست مي آيد. بديهي است برحسب عادات مختلف غذايي و افزايش وزن كودك، نسبت هاي فوق بين 5 تا 10 درصد قابل تغيير هستند.

غذاي كودكان يك تا 2 ساله بايد كم حجم ولي مقوي و مناسب و شامل همه گروههاي غذايي باشد. مقدار غذاي كودك مي تواند برحسب اشتهاي او افزايش يابد.

نبايد انتظار داشته باشيم كه كودكان مانند بزرگترها غذا بخورند چون ظرفيت معده آنان هنوز كوچك است.

از طرف ديگر به دليل اينكه حس كنجكاوي كودك جهت آشنا شدن با دنياي خارج تاثير زيادي بر اشتهاي او مي گذارد اين امر ايجاب مي نمايد كه وعده هاي غذايش 5 تا 6 بار در شبانه روز باشد كه سه وعده آن وعده هاي اصلي است كه بايد مقوي و پر انرژي باشد و دو وعده آن نيز ميان وعده است كه بايد مناسب و مكمل وعده هاي اصلي باشند.

در اين سن هنوز هم كودك با شير مادر تغذيه مي شود تا بخشي از انرزي و مواد مغذي مورد نياز او از اين طريق در اختيارش قرار گيرد.

يك كودك يك ساله حدود 30 % انرژي، 50% پروتئين، 2% آهن، و 75% ويتامين Aمورد نياز خود را از شير مادر به دست مي آورد. در مورد ساير ويتامين ها و املاح نيز درصدي از طريق شير مادر و بقيه بايد از طريق غذايي كه به كودك داده مي شود تامين گردد تا رشد و تكامل مطلوب او فراهم شود. البته چون تامين مقدار مورد نياز پاره اي از ويتامين ها و آهن از طريق تغذيه با شير مادر و غذا مقدور نيست لذا استفاده از قطره مولتي ويتامين و آهن تا پايان 2 سالگي توصيه مي شود.

به عنوان راهنماي كلي كه شامل 3 غذاي اصلي و 2 ميان وعده مي باشد برنامه غذايي يك كودك دو ساله به شرح زير است:

• سه وعده غذاي اصلي شامل صبحانه، ناهار و شام
• دو ميان وعده حدود 10 صبح و 4 بعد از ظهر

• صبحانه:

o        نان، كره، مربا (يا عسل) پنير كم نمك و چاي كم رنگ

• ناهار:

o        3 قاشق غذاخوري پر برنج پخته شده(پلو)+ يك قاشق غذاخوري پر از حبوبات (عدس، لوبيا و...)+ يك قاشق مرباخوري كره يا روغن + نصف يك پرتقال متوسط

o        شام:

o        3 قاشق غذاخوري پر از برنج پخته شده ( پلو)+ يك قاشق غذاخوري پر گوشت ماهي( بدون تيغ)+ يك قاشق غذاخوري پر از يك نوع سبزي با برگ سبز تيره مثل اسفناج يا گشنيز يا جعفري پخته شده.

در غذاي ظهر(ناهار) كه برنج پيشنهاد شده است بخشي از انرژي و پروتئين مورد نياز وعده ظهر كودك تامين مي شود اگر برنج در دسترس نباشد مي توان از سيب زميني، نان يا ماكاروني استفاده كرد.

برنج فاقد ويتامين آ است و مقدار آهن آن هم بسيار ناچيز است. پروتئين سيب زميني هم كمتر از پروتئين برنج است بنابراين هر زمان كه برنج يا سيب زميني در وعده غذايي كودك قرار مي گيرد حتماً بايد ماده ديگري كه سرشار از پروتئين باشد به آن اضافه نمود مانند حبوبات كه پروتئين برنج يا سيب زميني را كامل مي كند بنابراين يك "خوراك سيب زميني و لوبيا" يا "عدس پلو" از نظر پروتئين كامل هستند. براي جذب بهتر آهن پيشنهاد مي شود از تركيب برنج و حبوبات يا سيب زميني و حبوبات، نصف يك پرتقال در برنامه ناهار كودك استفاده نمود كه هم جذب آهن موجود در غذا را بيشتر مي كند و هم كمبود ويتامينC مورد نياز را جبران مي نمايد.

در برنامه شام به جاي حبوبات (پروتئين گياهي) از يك ماده پروتئيني حيواني استفاده شده است. گوشت ماهي علاوه بر تامين بقيه پروتئين مورد نياز كودك سبب جذب بهتر آهن غذاهاي گياهي مي شود. بنابراين يك قاشق غذاخوري پر از اسفناج يا جعفري يا گشنيز، هم ويتامين آ مورد نياز كودك را تامين مي كند و هم به دليل وجود گوشت ماهي، جذب آهن موجود در مواد غذايي بيشتر مي شود.

به جاي گوشت ماهي مي توان از جگر پخته شده يا مرغ هم استفاده كرد. گرچه انرژي كمتري توليد مي كند ولي در عوض مابقي پروتئين و بخشي از آهن و كل ويتامين آ مورد نياز را فراهم مي نمايد؛ حتي ويتامين آ توليد شده حدود 20 برابر بيشتر مي شود.

با اين نمونه از صبحانه، ناهار و شام، قسمت اعظم انرژي مورد نياز كودك تامين مي شود و بخش كوچكي باقي مي ماند كه با 2 ميان وعده مثلا يك تكه نان همراه با نصف يك موز در ساعت 10 صبح و 2 عدد بيسكويت همراه با 2 عدد خرما در 4 بعد از ظهر كمبود انرژي جبران مي شود. ساير ويتامين ها و ريز مغذي ها نيز طي وعده هاي غذاي اصلي و ميان وعده به كودك مي رسد. تنها عنصري كه به صورت مكمل ممكن است مورد نياز باشد آهن است كه در بسياري از كشورها مواد غذايي مثل برنج، آرد برنج، آرد گندم، پودر شير، سس سويا، سس ماهي، پودر كاري، شكر يا نمك را با آهن غني مي كنند. در صورت عدم دسترسي به اين مواد غني شده با آهن بهتر است براي كودك در سن 1 تا 2 سالگي قطره يا شربت آهن تجويز شود.

با توجه به مطالب گفته شده مي توان برنامه غذايي متنوعي براي كودك فراهم كرد تا كليه نيازهاي غذايي او تامين گردد. هر وعده غذايي مي تواند شامل يكي از پيشنهادات زير باشد:

• نان و كره و مربا و چاي
• نان و كره و عسل و چاي
• نان و پنير و گردو
• نان و تخم مرغ و پنير

• عدس پلو با 2 قاشق غذاخوري ماست
• سبزي پلو با ماهي
• سبزي پلو با ماهيچه
• كوفته قلقلي با سيب زميني و هويج
• لوبيا چيتي با سيب زميني و هويج
• خوراك گوشت و سيب زميني و هويج
• پلو با نصف سيخ كباب
• خورش سبزي با پلو (سبزي خورش خيلي سرخ نشود)

بهتر است هر وعده همراه با يك نوع ميوه با اندازه متوسط باشد.

• ماكاروني با گوشت چرخ كرده و كمي سبزي
• ماكاروني با پنير رنده شده
• لوبيا چيتي همراه با سيب زميني و كمي روغن زيتون
• كوكوي سبزي با نان
• نصف سيخ كباب با نان

بهتر است هر وعده همراه با 2 قاشق غذاخوري ماست باشد.

• 2 عدد بيسكويت با يك سيب
• يك تكه نان و يك موز
• يك تكه نان با 2عدد خرما
• يك تكه نان با يك عدد سيب زميني متوسط يا 2 عدد هويج پخته شده
• نان و نصف تخم مرغ پخته شده
• نان و پنير و خيار
• يك پياله شله زرد
• يك نعلبكي حلوا
• 10 عدد پسته ريز و نرم شده همراه با يك فنجان آب ميوه
• 7 عدد بادام ريز و نرم شده با يك فنجان آب ميوه
• نصف ليوان ماست با يك عدد خرما و يك تكه نان
• يك تكه نان با كمي كره و پنير
• و...

كلا همانطور كه گفته شد كودكان در اين سن دوست دارند كه مواد غذايي را با دست خودشان بردارند. لذا در صورت امكان بهتر است كه غذاي آنان شامل يك تكه گوشت يا حبوبات پخته شده همراه با يك نوع سبزي با برگ سبز (اسفناج، كرفس و ...) يا زرد (كدو حلوايي، هويج و...) به اضافه پلو يا نان يا سيب زميني و هر روز همراه با يك ميوه باشد. در غير اينصورت از همان برنامه غذايي روزانه خانواده مثل خورش سبزي يا خورش قيمه و غيره مي توان با تغييراتي كه در آن داده مي شود (مثلا با نمك و چاشني كمتر) استفاده نمود