وسوسه هاي جاهليت

تفسير نمونه ج : 3ص :132

 

ثم انزل عليكم من بعد الغم امنة نعاسا شب بعد از جنگ احد شب دردناك و پر اضطرابى بود مسلمانان پيش‏بينى مى‏كردند كه سربازان فاتح قريش بار ديگر به مدينه بازگردند و آخرين مقاومت مسلمانان را در هم بشكنند و شايد جسته گريخته خبر تصميم بت‏پرستان به بازگشت ، نيز به آنها رسيده بود و مسلما اگر بازمى‏گشتند خطرناكترين مرحله جنگ رخ مى‏داد.

در اين ميان مجاهدان راستين و توبه كنندگانى كه از فرار احد پشيمان شده بودند و به لطف پروردگار اعتماد داشتند و به وعده‏هاى پيغمبر نسبت به آينده دلگرم و مطمئن بودند در ميان اين اضطراب و وحشت عمومى خواب آسوده و آرام بخشى داشتند در حالى كه لباس جنگ در تن آنها بود و سلاح در كنار آنها ، اما منافقان و افراد ضعيف الايمان و ترسو در ميان انبوهى از افكار ناراحت كننده تمام شب را بيدار ماندند و بدون اينكه بخواهند ، براى مؤمنان حقيقى پاسدارى كردند ، آيه فوق ماجراى آن شب را تشريح مى‏كند و مى‏گويد : سپس بعد از آنهمه غم و اندوه روز احد ، آرامش را بر شما نازل كرد .

اين آرامش همان خواب سبكى بود كه جمعى از شما را فرا گرفت ، اما جمع ديگرى بودند كه تنها به فكر جان خود بودند و به چيزى جز نجات خويش نمى‏انديشيدند و به همين جهت آرامش را بكلى از دست داده بودند.

اين يكى از آثار مهم ايمان است كه مؤمن حتى در زندگى اين جهان آرامش

تفسير نمونه ج : 3ص :133

لذت بخشى دارد كه افراد بى‏ايمان يا منافق و يا ضعيف الايمان هيچگاه طعم آن را نمى‏چشند.

سپس قرآن مجيد به تشريح گفتگوها و افكار منافقان و افراد سست ايمان كه در آن شب بيدار ماندند پرداخته مى‏گويد : يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية : آنها در باره خدا گمانهاى نادرست همانند گمانهاى دوران جاهليت و قبل از اسلام داشتند و در افكار خود احتمال دروغ بودن وعده‏هاى پيامبر را مى‏دادند و به يكديگر و يا به خويشتن مى‏گفتند : هل لنا من الامر من شى‏ء : آيا ممكن است با اين وضع دلخراشى كه مى‏بينيم پيروزى نصيب ما بشود ؟ يعنى بسيار بعيد و يا غير ممكن است ، قرآن در جواب آنها مى‏گويد : قل ان الامر كله لله : بگو آرى پيروزى بدست خدا است و اگر او بخواهد و شما را شايسته ببيند نصيب شما خواهد كرد .

آنها حاضر نبودند همه آنچه را در دل داشتند اظهار كنند زيرا مى‏ترسيدند در صف كافران قرار گيرند ( (يخفون فى انفسهم ما لا يبدون لك

گويا آنها چنين مى‏پنداشتند كه شكست احد نشانه نادرست بودن آئين اسلام است و لذا مى‏گفتند : لو كان لنا من الامر شى‏ء ما قتلنا ههنا : اگر ما بر حق بوديم و سهمى از پيروزى داشتيم در اينجا اينهمه كشته نمى‏داديم

خداوند در پاسخ آنها به دو مطلب اشاره مى‏كند : نخست اينكه : تصور نكنيد كسى با فرار از ميدان جنگ و از حوادث سختى كه بايد به استقبال آن بشتابد مى‏تواند از مرگ فرار كند ، آنها كه اجلشان رسيده حتى اگر در خانه‏هاى خود بمانند به بستر آنها مى‏تازند و آنها را در بستر خواهند كشت ( (قل لو كنتم فى بيوتكم لبرز الدين كتب عليهم القتل الى مضاجعه

اصولا ملتى كه بر اثر سستى اكثريتش محكوم به شكست است بالاخره طعم مرگ را خواهد چشيد چه بهتر كه آن را در ميدان جهاد و در زير ضربات شمشير دشمن در حال مبارزه افتخار آميز ببيند نه اينكه در خانه‏اش بر سر او بريزند و او را با ذلت در ميان بستر از بين ببرند.

تفسير نمونه ج : 3ص :134

ديگر اينكه بايد اين حوادث پيش بيايد و هر كس آنچه در دل دارد آشكار كند و صفوف مشخص گردد ، و به علاوه افراد تدريجا پرورش يابند و نيات آنها خالص و ايمان آنها محكم و قلوب آنها پاك شود ( (و ليبتلى الله ما فى صدوركم و ليمحص ما فى قلوبكم

در پايان آيه مى‏گويد : و الله عليم بذات الصدور : خداوند اسرار درون سينه‏ها را مى‏داند و به همين دليل تنها به اعمال مردم نگاه نمى‏كند بلكه مى‏خواهد قلوب آنها را نيز بيازمايد و از هر گونه آلودگى به شرك و نفاق و شك و ترديد پاك سازد.