اولویتهای نجات حیات
به کمک اقداماتی که در این فصل معرفی میشوند، میتوانید تا زمان رسیدن نیروهای امداد اورژانس، تنفس و گردش خون مصدوم را حفظ کنید. اولویتهای شما در مورد مصدوم بیهوش عبارتند از: باز نگه داشتن راه تنفسی، تنفس دادن به مصدوم (به منظور رساندن اکسیژن به بدن) و برقراری گردش خون (برای رساندن خون اکسیژندار به بافتها). همچنین، دفیبریلاتور دستگاهی است که میتواند با وارد کردن شوک الکتریکی کنترل شده، ضربان قلب را به حالت طبیعی برگرداند. عوامل زیر (اگر بهطور کامل مراعات شوند) شانس بقا را افزایش میدهند:
برای درخواست کمک، سریعاً تماس گرفته شود.
با انجام احیای تنفسی و ماساژ قفسهسینه، گردش خون برقرار شود (این دو عمل را با هم «احیای قلبی ـ ریوی» مینامند).
در بیمار بزرگسالی که نشانهای از گردش خون ندارد، فوراً از دفیبریلاتور استفاده شود.
بیمار برای درمانهای تخصصی و مراقبتهای پیشرفته، فوراً به بیمارستان برسد.
چهار عامل در افزایش شانس بقای یک بیمار بزرگسال بیهوش دخالت دارند. اگر هر کدام از عوامل این زنجیره رعایت نشود، میزان شانس کاهش پیدا میکند.
راه تنفسی بیمار بیهوش ممکن است تنگ یا مسدود شود. علت این امر آن است که کنترل عضلات از بین میرود و به این ترتیب، زبان میتواند به عقب رفته، راه تنفسی را مسدود کند. با وقوع این حادثه، تنفس بیمار سخت و صدادار و یا بهطور کامل غیرممکن میشود. بالا بردن چانه و خم کردن سر به عقب، زبان را از ورودبه مسیر هوایی باز داشته، امکان نفس کشیدن را برای مصدوم فراهم میکند.
راه تنفسی باز با جابهجا کردن سر و بالا بردن چانه، زبان از پشت حلق بلند میشود: راه تنفسی باز است. راه تنفسی مسدود در بیمار بیهوش، زبان به عقب رفته، حلق و راه تنفسی را مسدود میکند.
هوای بازدمی ما، 16% اکسیژن (5% کمتر از هوای تنفسی) و مقدار کمی دیاکسید کربن دارد. بنابراین، هوای بازدمی وقتی طی احیای تنفسی با نیروی زیاد وارد ریه مصدوم میشود، برای تأمین اکسیژن (و زنده نگه داشتن) او، حاوی مقدار کافی اکسیژن است. شما میتوانید با احیای تنفسی، هوا را با نیرو وارد مسیر هوایی بیمار کنید. این هوا، در داخل ریه به کیسههای هوایی (آلوئولها) رسیده، سپس به رگهای خونی کوچک در ریهها منتقل میشود. وقتی شما دهان خود را از روی دهان بیمار برمیدارید، قفسه سینه میخوابد و هوای حاوی مواد زاید، خارج میشود.
اگر ضربان قلب متوقف شود، خون در بدن جریان پیدا نمیکند. در نتیجه، اعضای حیاتی (و مهمتر از همه مغز) دچار کمبود اکسیژن میشوند. سلولهای مغزی، بدون اکسیژن قادر نیستند بیش از چند دقیقه زنده بمانند. گاه میتوان به کمک ماساژ قفسه سینه، گردش خون را به صورت مصنوعی برقرار کرد. این ماساژها به صورت مکانیکی به قلب کمک میکنند که خون را به سوی تمام قسمتهای بدن به جریان بیندازند. وارد کردن فشار عمودی روی نیمه پایینی جناغ، باعث فشرده شدن قلب روی ستون فقرات شده، خون را از حفرات قلب خارج میکند و با نیرو به سوی بافتها میفرستد. پس از برداشته شدن فشار، قفسه سینه بالا میآید و خون جابهجا شده «مکیده شده» قلب را دوباره پر میکند؛ با ماساژ بعدی، این خون مجدداً از قلب خارج میشود. با ترکیب ماساژهای قفسه سینه و احیای تنفسی، میتوان مطمئن شد که خون به اندازه کافی اکسیژندار میشود.
ماساژ قفسه سینه: فشردن قفسهسینه به روش صحیح، گردش خون را حفظ میکند.
دستگاه دفیبریلاتور (یا دفیبریلاتور خارجی خودکار) را میتوان برای بازگرداندن ریتم غیرطبیعی قلب به کار گرفت. دفیبریلاسیون زودهنگام یک عامل حیاتی در زنجیره بقا است؛ پس از ایست قلبی (زمانی که قلب از ضربان میایستد و گردش خون وجود ندارد)، هرچه دفیبریلاسیون زودتر آغاز شود، شانس بقای بیمار بیشتر خواهد بود. پیش از استفاده از دستگاه دفیبریلاتور، باید در مورد نحوه عملکرد آن آموزش دیده و مهارت کافی برای انجام احیای قلبی ـ ریوی (که ترکیبی از ماساژ قفسه سینه و احیای تنفسی است) داشته باشید. دستگاههای دفیبریلاتور را باید در بسیاری از مکانهای عمومی (مثل ایستگاههای راهآهن و مراکز خرید) یا قرار داده شود.
در صورتی که به یک امدادگر دسترسی دارید، به محض آنکه مشاهده کردید بیمار نفس نمیکشد، وی را برای تماس با مرکز آمبولانس بفرستید. اگر تنها هستید، طرز عملکرد شما وابسته به سن مصدوم و علت احتمالی بیهوشی وی است.
بیهوشی در یک شیرخوار یا کودک کمتر از 8 سال، به احتمال زیاد ناشی از مشکل تنفسی است. به همین علت، پیش از ترک کودک برای تماس با مرکز آمبولانس، باید به مدت یک دقیقه اقدام به احیای تنفسی و ماساژ قفسهسینه کنید.
اگر علت بیهوش شدن بیمار بزرگسال، مشکل قلبی است و یا نمیدانید چه اتفاقی رخ داده است، بلافاصله پس از آنکه مشاهده کردید تنفس قطع شده است، با مرکز آمبولانس تماس بگیرید. کمکهای پزشکی زودهنگام (از جمله استفاده از دفیبریلاتور) حیاتی هستند. اما اگر بیهوشی ناشی از آسیب، غرقشدگی یا خفگی است و به نیروهای کمکی هم دسترسی ندارید، قبل از درخواست آمبولانس، به مدت یک دقیقه اقدام به احیای تنفسی و ماساژ قفسه سینه کنید. در این موارد، علت بیهوشی، احتمالاً بیشتر مشکل تنفسی است تا بیماری قلبی.