درباره فدک
فدک دهکدهای است که در فاصله حدود 140 کیلومتری مدینه قرار داشت. قسمتی از آن باغستانهای خرما با چشمهای زاینده و بقیه زمینهای حاصلخیز بود (1) و مجموع عایداتش در سال گاه به 70 هزار دینار طلا نقل شده است.
پس از پیروزی مسلمین در منطقه خیبر، یهودیان ساکن قلعه خیبر اموال خود را وانهاده، به طرف شام کوچ کردند. یهودیان فدک که سراسیمه و هراسان شده بودند (2) ، با پیامبر اکرم(صلى الله وعلیه وآله) قرارداد بستند که نصف اراضی و باغستانهای فدک را به حضرت واگذار کنند به این شرط که حق کشت و کار و برداشت در تمام اراضی با مباشرت ایشان باشد و آنها نیمی از کل محصول یا قیمت آن را به حضرت بپردازند و هرگاه رسول خدا(صلى الله وعلیه وآله) صلاح دانست، آنها به کلی از منطقه کوچ کنند و پیامبر معادل املاک آنها در همه جا که بخواهد، به ایشان ملک دیگری بدهد. پس از این قرارداد آیهای از سوره حشر نازل گشت که: «شما در آنچه خداوند از ایشان [یهود بنینضیر] به صورت فیء [غنیمت] نصیب پیامبرش کرد، نه اسبهایتان را به تاخت درآورید و نه شتران را; بلکه خداوند پیامبرانش را در مقابل هر کس که بخواهد، پیروز میکند; زیرا خدا بر هر کاری تواناست.» (3)
پس از پیروزی مسلمین در منطقه خیبر، یهودیان ساکن قلعه خیبر اموال خود را وانهاده، به طرف شام کوچ کردند. یهودیان فدک که سراسیمه و هراسان شده بودند (2) ، با پیامبر اکرم(صلى الله وعلیه وآله) قرارداد بستند که نصف اراضی و باغستانهای فدک را به حضرت واگذار کنند به این شرط که حق کشت و کار و برداشت در تمام اراضی با مباشرت ایشان باشد و آنها نیمی از کل محصول یا قیمت آن را به حضرت بپردازند و هرگاه رسول خدا(صلى الله وعلیه وآله) صلاح دانست، آنها به کلی از منطقه کوچ کنند و پیامبر معادل املاک آنها در همه جا که بخواهد، به ایشان ملک دیگری بدهد. پس از این قرارداد آیهای از سوره حشر نازل گشت که: «شما در آنچه خداوند از ایشان [یهود بنینضیر] به صورت فیء [غنیمت] نصیب پیامبرش کرد، نه اسبهایتان را به تاخت درآورید و نه شتران را; بلکه خداوند پیامبرانش را در مقابل هر کس که بخواهد، پیروز میکند; زیرا خدا بر هر کاری تواناست.» (3)
1- معجم البلدان، (ف. د. ک)
2- این نکته را محمد بن اسحاق صاحب مغازی و دیگران نقل کردهاند. (به اعیان الشیعه، ج1، ص314، چاپ دارالتعارف - بیروت، مراجعه شود.)
3- سوره حشر، آیه6.
4- وفاء الوفاء، ص153.
5- سوره اسراء، آیه26.
6- مجمع البیان، ذیل آیه26 سوره اسراء.
7- تفسیر البرهان، ذیل آیه، ج3، ص520، چاپ مؤسسة البعثة - قم.
8- ریاحین الشریعة، ج1، ص306، چاپ دارالکتب الاسلامیة، طهران.
9- شرح ابن ابیالحدید، ج16، ص284.
10- سوره هل اتی، آیه 8.
11- بحارالانوار، ج43، ص159، چاپ مؤسسةالوفاء - بیروت.
2- این نکته را محمد بن اسحاق صاحب مغازی و دیگران نقل کردهاند. (به اعیان الشیعه، ج1، ص314، چاپ دارالتعارف - بیروت، مراجعه شود.)
3- سوره حشر، آیه6.
4- وفاء الوفاء، ص153.
5- سوره اسراء، آیه26.
6- مجمع البیان، ذیل آیه26 سوره اسراء.
7- تفسیر البرهان، ذیل آیه، ج3، ص520، چاپ مؤسسة البعثة - قم.
8- ریاحین الشریعة، ج1، ص306، چاپ دارالکتب الاسلامیة، طهران.
9- شرح ابن ابیالحدید، ج16، ص284.
10- سوره هل اتی، آیه 8.
11- بحارالانوار، ج43، ص159، چاپ مؤسسةالوفاء - بیروت.
فدک در تاریخ
در طول تاریخ، فدک دستبه دست در میان خلفا میگشت. گاه برخی از خلفای اموی یا عباسی آن را به فرزندان زهرا(علیها السلام) بازگرداندند; ولی دوباره خلیفه بعدی بازمیستاند; اما هیچگاه ائمه اطهار: پس از غصب فدک حاضر نشدند آن را تحویل بگیرند، چرا که خلفا میخواستند با این کار صحه بر خلافتخویش نهند، و اگر آنها واقعا به اهل بیت عقیده داشتند، میبایستی قبل از پس دادن فدک، خلافت را برمیگرداندند; لذا وقتی هارون از امام کاظم(ع) تقاضا کرد که فدک را پس گیرید، حضرت ابتدا امتناع ورزید، اما آنگاه با اصرار خلیفه روبرو شد. حضرت فرمود: باشد، اما من با حدودش میخواهم. هارون میگوید: حدودش کدام است؟ حضرت میفرماید: اگر حدودش را بگویم تو آن را پس نخواهی داد.
1- بحارالانوار، ج48، ص144.
در طول تاریخ، فدک دستبه دست در میان خلفا میگشت. گاه برخی از خلفای اموی یا عباسی آن را به فرزندان زهرا(علیها السلام) بازگرداندند; ولی دوباره خلیفه بعدی بازمیستاند; اما هیچگاه ائمه اطهار: پس از غصب فدک حاضر نشدند آن را تحویل بگیرند، چرا که خلفا میخواستند با این کار صحه بر خلافتخویش نهند، و اگر آنها واقعا به اهل بیت عقیده داشتند، میبایستی قبل از پس دادن فدک، خلافت را برمیگرداندند; لذا وقتی هارون از امام کاظم(ع) تقاضا کرد که فدک را پس گیرید، حضرت ابتدا امتناع ورزید، اما آنگاه با اصرار خلیفه روبرو شد. حضرت فرمود: باشد، اما من با حدودش میخواهم. هارون میگوید: حدودش کدام است؟ حضرت میفرماید: اگر حدودش را بگویم تو آن را پس نخواهی داد.
1- بحارالانوار، ج48، ص144.