مجله پزشکی : دستگاه گوارش

  ● شرح بیماری
پریتونیت‌ عفونت‌ یا التهاب‌ وخیم‌ قسمتی‌ از صفاق‌ (پرده‌ پوشاننده‌ لوله‌ گوارشی‌) یا همه‌ آن‌.
● علایم‌ شایع‌
▪ درد سراسر شکم‌ یا قسمتی‌ از آن‌. این‌ درد معمولاً به‌ طور ناگهانی‌ آغاز شده‌ و به‌ طور پیشرونده‌ تشدید می‌یابد. درد ممکن‌ است‌ در ابتدا حالت‌ متناوب‌ داشته‌ باشد و سپس‌ حالت‌ ثابت‌ پیدا کند. بیمار دچار این‌ درد اغلب‌ ترجیح‌ می‌دهد که‌ به‌ پشت‌ بخوابد و هیچ‌گونه‌ حرکتی‌ نکند زیرا حرکت‌ یا فشار به‌ شکم‌ باعث‌ افزایش‌ این‌ درد می‌شود.
▪ درد شانه‌ (گاهی‌)
▪ لرز و تب‌ (اغلب‌ تب‌ بالا)
▪ منگی‌ و ضعف‌
▪ تُندی‌ ضربان‌ قلب
▪ فشارخون‌ پایین‌
▪ تهوع‌ و استفراغ‌
▪ تشنگی‌
● علل‌
▪ التهاب‌ شدید پرده صفاق که‌ هنگام‌ ورود مواد خارجی‌ به‌ حفره‌ شکم‌ رخ‌ می‌دهد. این‌ مواد خارجی‌ شامل‌ باکتری ها یا محتویات‌ لوله‌ گوارش‌، نظیر ترشحات‌ هضم‌کننده‌ غذا، خون‌، غذای‌ ناقص‌ هضم‌ شده‌ یا مدفوع‌ می‌باشد.
▪ این‌ مواد در پی‌ اتفاقات‌ زیر وارد حفره‌ شکم‌ می‌شوند:
الف) پارگی‌ یا سوراخ‌ شدگی‌ هر عضو داخل‌ شکمی‌، نظیر آپاندیسیت ملتهب‌، زخم‌ گوارشی‌، یا دیورتیکول‌ یا کیسه‌ صفراوی‌ عفونی‌ شده‌
ب) آسیب‌ به‌ دیواره‌ شکم‌ مثلاً در اثر چاقو یا گلوله‌
ج) بیماری‌ التهابی‌ لگن‌
د) پارگی‌ حاملگی‌ نابجا
● عوامل تشدید کننده بیماری
▪ تأخیر در درمان‌ علل‌ ذکر شده‌ در بالا
▪ جراحی‌ اخیر شکم‌
▪ مصرف‌ کورتیکواسترویید
▪ بیماری‌ پیشرفته‌ کبدی‌
● پیشگیری‌
▪ درمان‌ فوری‌ اختلالات‌ زمینه‌ای‌
● عواقب‌ مورد انتظار
▪ با تشخیص‌ و درمان‌ زودرس‌ معمولاً قابل‌ علاج‌ است‌. تأخیر در درمان‌ این‌ بیماری‌ و بروز عوارض‌ آن‌ می‌تواند کُشنده‌ باشد. عاقبت‌ این‌ بیماری‌ به‌ سن‌ بیمار، طول‌ مدت‌ بیماری‌، علت‌ آن‌ و وجود هرگونه‌ بیماری‌ قبلی‌ بستگی‌ دارد.
● عوارض‌ احتمالی‌
▪ شوک‌
▪ مسمومیت خون (سپتی‌سمی‌)
▪ انسداد روده‌ ناشی‌ از چسبندگی‌های‌ بعدی‌ (نوارهای‌ بافت‌ جوشگاهی‌ تشکیل‌ شده‌ پس‌ از التهاب‌)
▪ نارسایی‌ کبد یا کلیه
● درمان‌
الف) اصول‌ کلی‌
▪ بررسی‌های‌ تشخیصی‌ ممکن‌ است‌ شمارش‌ گویچه‌های‌ سفید خون‌ برای‌ شناسایی‌ التهاب‌ و شمارش‌ گویچه‌های‌ قرمز خون‌ برای‌ یافتن‌ خونریزی‌؛ اندازه‌گیری‌ میزان‌ مایع‌ و الکترولیت‌ها؛ روش‌های‌ جراحی‌ تشخیصی‌ نظیر واردکردن‌ یک‌ سوزن‌ باریک‌ به‌ داخل‌ شکم‌ برای‌ به‌ دست‌ آوردن‌ مایع‌ یا سایر موارد و سی‌تی‌ اسکن‌ و رادیوگرافی‌ شکم‌ باشد.
▪ برای‌ درمان‌ این‌ عارضه‌ و هرگونه‌ مشکل‌ زمینه‌ای‌ معمولاً بستری‌ بیمار در بیمارستان‌ ضروری‌ است‌. درمان‌ در جهت‌ جبران‌ کم‌آبی‌، حمایت‌ تنفسی‌ و تزریق‌ خون‌ ممکن‌ است‌ لازم‌ باشد.
جراحی‌ برای‌ ترمیم‌ آسیب‌ یا جراحت‌ عضو که‌ راه‌ ورود مواد خارجی‌ به‌ داخل‌ حفره‌ شکم‌ می‌باشد.
ب) داروها
▪ آنتی بیوتیک ها برای‌ مقابله‌ با عفونت‌
▪ تجویز مسکن‌ها گاهی‌ پس‌ از تشخیص‌ یا جراحی‌ لازم‌ می‌شود.
ج) فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری
▪ پس‌ از درمان‌، تا برطرف‌ شدن‌ علایم‌ در بستر استراحت‌ نمایید. اگر جراحی‌ ضرورت‌ یابد، پس‌ از آن‌ به‌ تدریج‌ فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری های‌ طبیعی‌ خود را از سر بگیرید.
د) رژیم‌ غذایی‌
▪ تا فروکش‌ التهاب‌ حاد از خوردن‌ هرگونه‌ غذا یا آشامیدنی‌ خودداری‌ کنید تا لوله‌ گوارشی‌ بتواند استراحت‌ کند.
▪ مایعات‌ و موادمغذی‌ از طریق‌ وریدی‌ برای‌ شما تجویز می‌شود. هنگامی‌ که‌ دستگاه‌ گوارشی‌ تحمل‌ خوراکی‌ را پیدا کرد می‌توانید تغذیه‌ دهانی‌ را از سر بگیرید.
● درچه شرایطی باید به پزشک مراجعه نمود؟
▪ اگر شما یا یکی‌ از اعضای‌ خانواده‌ تان دارای‌ علایم‌ پریتونیت‌ باشید. این‌ وضعیت‌ اورژانس‌ است‌. تشخیص‌ و درمان‌ زودرس‌ اختلال‌ زمینه‌ای‌، نظیر آپاندیسیت، زخم‌ گوارشی‌ یا حاملگی‌ نابجا بسیار مهم‌ است‌. در صورت‌ بروز درد شکم‌، زمان‌ ارزشمند را با درمان‌های‌ خانگی‌، به‌ خصوص‌ مصرف‌ میلین‌ها، تلف‌ نکنید. مصرف‌ ملین‌ها ممکن‌ است‌ باعث‌ پارگی‌ اعضای‌ شکمی‌ ملتهب‌ گردد.
▪ بروز موارد زیر در طی‌ زمان‌:
الف) یبوست
ب) علایم‌ عفونت‌ جدید از قبیل‌ تب، لرز، درد عضلانی‌، منگی‌، سردرد و درد شکمی‌ افزایش‌ یابنده‌.
ج) اگر دچار علایم جدید و غیر قابل توجیه شده اید. داروهای‌ تجویزی‌ ممکن‌ است‌ با عوارض‌ جانبی‌ همراه‌ باشند.    

  ● شرح بیماری
پولیپ روده بزرگ یک‌ رشد خوش‌خیم‌ شبیه‌ یک‌ انگور واقع‌ بر یک‌ ساقه‌ یا به‌ صورت‌ مسطح‌ واقع‌ بر پوشش‌ درونی‌ روده‌ بزرگ‌. پولیپ‌ به‌ صورت‌ منفرد یا گروهی‌ بروز می‌کند.
● علایم‌ شایع‌
▪ بدون‌ علامت‌ (معمولاً)
▪ خونریزی‌ مقعدی‌ (گاهی‌)
▪ ترشج‌ بلغمی‌ از مقعد (گاهی‌)
▪ کرامپ‌ یا درد شکمی‌
● علل‌
▪ ناشناخته‌
● عوامل‌ افزایش‌ دهنده‌ خطر
▪ سابقه‌ خانوادگی‌ پولیپ‌های‌ روده‌ای‌
● پیشگیری‌
▪ در صورت‌ وجود سابقه‌ قبلی‌ پولیپ، بررسی‌ منظم‌ با سیگموییدوسکوپی‌ (روشی‌ برای‌ بررسی‌ راست‌ روده‌ و قسمت‌ تحتانی‌ کولون‌ با یک‌ وسیله‌ نوری‌ با چراغی‌ در نوک‌ آن‌) حداقل‌ سالی‌ یکبار یا بیشتر بنا به‌ تصویه‌ پزشک‌، ضروری‌ است‌.
● عواقب‌ مورد انتظار
▪ معمولاً با جراحی‌ قابل‌ علاج‌ است‌، اگرچه‌ ممکن‌ است‌ عود کند.
● عوارض‌ احتمالی‌
▪ تغییرات‌ بدخیمی‌ تقریباً در ۱% پولیپ‌ها
● درمان‌
الف) اصول‌ کلی‌
بررسی‌های‌ تشخیصی‌ ممکن‌ است‌ شامل‌ آزمایش‌های‌ خون‌ و مدفوع‌، سیگموییدوسکوپی (روشی‌ برای‌ بررسی‌ راست‌ روده‌ و قسمت‌ تحتانی‌ کولون با استفاده‌ از یک‌ وسیله‌ بصری‌ با چراغی‌ در نوک‌ آن‌) و کولونوسکوپی‌ (روشی‌ برای‌ تشخیص‌ بیماری‌های‌ کولون‌ با مشاهده‌ داخل‌ کولون‌ از طریق‌ یک‌ کولونوسکوپ‌ قابل‌ انعطاف‌، یک‌ وسیله‌ فیبر نوری با چراغی‌ در نوک‌ آن‌)
جراحی‌ معمولاً برای‌ برداشت‌ پولیپ‌ با قراردادن‌ پروکتوسکوپ‌ یا سیگموییدوسکوپ‌ در ناحیه‌ مقعد انجام‌ می‌شود. پولیپ‌ها به‌ وسیله‌ سوزاندن‌ یا جریان‌ برق‌ جدا شده‌ یا تخریب‌ می‌گردند. اگر گزارش‌ آسیب شناسی نشان‌دهنده‌ بدخیم‌ بودن‌ پولیپ‌ باشد، برداشت‌ کامل‌ پولیپ‌ و بافت‌ اطراف‌ ضروری‌ است‌.
در مورد پولیپ‌های‌ متعدد، ناحیه‌ درگیر کولون‌ ممکن‌ است‌ از طریق‌ برش‌ جراحی‌ در شکم‌ (لاپاراتومی‌) برداشته‌ شود.
ب) داروها
▪ در این‌ اختلال‌ معمولاً دارو نیاز نیست‌.
ج) فعالیت در زمان ابتلا به این بیماری
▪ محدودیتی‌ وجود ندارد.
د) رژیم‌ غذایی‌
▪ رژیم‌ غذایی‌ پرفیبر و کم‌چربی
● درچه شرایطی باید به پزشک مراجعه نمود؟
▪ در صورت‌ دفع‌ ترشح‌ خونی‌ یا بلغمی‌ از مقعد
ابتلای‌ سایر اعضای‌ خانواده‌ به‌ پولیپ‌ یا سرطان روده بزرگ. در این‌ شرایط‌ مراجعه‌ دوره‌ای‌ به‌ پزشک‌ جهت‌ معاینه‌ ضروری‌ است‌.
▪ رخداد موارد زیر پس‌ از جراحی‌:
الف) افزایش‌ خونریزی‌ مقعدی‌
ب) تب‌، لرز یا درد محل‌ عمل‌؛ این‌ علایم‌ ممکن‌ است‌ نشان‌دهنده‌ عفونت محل‌ باشند.  

  پولیپ یک بافت اضافه است که در داخل بدن شما رشد می کند. پولیپهای کولون در روده بزرگ رشد می کنند. کولون که روده بزرگ هم خوانده می شود بخشی از دستگاه گوارش است و یک لوله دراز تو خالی در انتهای دستگاه گوارش است و بدن در آن مدفوع را ساخته و ذخیره می کند.
● آیا پولیپ ها خطرناکند؟
بیشتر پولیپ ها خطرناک نیستند بلکه بیشتر آنها خوش خیم بوده، یعنی آنکه سرطان نیستند. اما با گذشت زمان بعضی از انواع پولیپ به سرطان تغییر پیدا می کنند. معمولاً پولیپ هایی که کوچکتر از یک نخود هستند مضر می باشند. اما پولیپ های بزرگتر می توانند سرطانی شوند یا تقریباً سرطانی باشند. برای اطمینان پزشکان تمام پولیپ ها را برمی دارند و آزمایش می کنند.
● چه کسانی دچار پولیپ می شوند؟
هر کسی می تواند دچار پولیپ شود، اما افراد خاصی بیشتر از دیگران احتمال ابتلا دارند. اگر موارد زیر را دارید بیش از دیگران احتمال ابتلا به پولیپ دارید:
▪ سن شما بیش از ۵۰ سال است. هر چه سن افزایش می یابد، احتمال بروز پولیپ بیشتر می شود.
▪ قبلاً پولیپ داشته اید.
▪ کسی در خانواده شما پولیپ داشته است.
▪ کسی در خانواده شما سرطان روده بزرگ داشته است.
اگر کارهای زیر را انجام دهید احتمال بیشتری برای ابتلا به پولیپ دارید:
▪ غذای چرب زیادی می خورید
▪ سیگار می کشید.
▪ الکل می نوشید.
▪ ورزش نمی کنید.
▪ اضافه وزن دارید.
● نشانه های پولیپ چیست؟
بیشتر پولیپهای کوچک علامتی ایجاد نمی کنند. اغلب افراد تا زمانی که پزشک پولیپشان را در حین یک بررسی معمولی یا بررسی آنها برای یک مشکل دیگر کشف کند از وجود آن بی خبرند.
اما بعضی افراد ممکن است نشانه هایی مانند موارد زیر داشته باشند:
▪ خونریزی از مقعد. ممکن است پس از دفع متوجه وجود خون در لباسهای زیر خود شوید
▪ یبوست یا اسهالی که بیش از یک هفته طول می کشد.
▪ خون در مدفوع. خون می تواند رنگ مدفوع را سیاه نماید یا به صورت رگه های قرمز رنگ بر سطح مدفوع نمایان شود.
اگر هر یک از این نشانه ها را دارید به یک پزشک مراجعه کنید تا مشکل را پیدا کند.
● پزشک چگونه پولیپ ها را آزمایش می کند؟
پزشک می تواند چهار آزمایش یرای بررسی پولیپ انجام دهد:
▪ معاینه انگشتی مقعد: پزشک پس از پوشیدن دستکش راست روده (قسمت انتهایی روده بزرگ) را بررسی می کند تا ببیند آیا طبیعی به نظر می رسد یا خیر. این آزمایش فقط پولیپهایی را که در راست روده وجود دارند شناسایی می نماید، بنابراین پزشک ممکن است نیاز داشته باشد که یکی از تستهای دیگری را که در زیر فهرست شده برای یافتن پولیپهایی که در قسمت بالاتر روده قرار دارند انجام دهد:
▪ تنقیه باریوم: پزشک مایعی را به نام باریوم پیش از گرفتن عکس با اشعه X در راست روده شما قرار می دهد. باریوم باعث می شود روده شما در تصویر سفید به نظر برسد. پولیپها تیره هستند بنابراین به آسانی دیده می شوند.
▪ سیگموییدوسکوپی: با این آزمایش، پزشک می تواند داخل روده شما را ببیند. پزشک لوله نازک و انعطاف پذیری را درون راست روده شما قرار می دهد. این وسیله سیگموییدوسکوپ نام دارد و یک چراغ و دوربین ویدئویی کوچکی در داخل آن تعبیه شده است. پزشک سیگوئیدوسکوپ را برای مشاهده یک سوم انتهایی روده بزرگ به کار می برد.
▪ کولونوسکوپی:این آزمایش مانند سیگموئیدوسکوپی است، اما پزشک تمام روده بزرگ را بازبینی می کند. این کار معمولاً نیاز به تسکین دارد.
● چه کسی باید برای پولیپ مورد آزمایش قرار گیرد؟
اگر موارد زیر را دارید با پزشک خود برای بررسی پولیپ صحبت کنید:
▪ نشانه های پولیپ را دارید.
▪ بیش از ۵۰ سال سن دارید.
▪ کسی در خانواده شما پولیپ یا سرطان روده بزرگ دارد.
● پولیپ چگونه درمان می شود؟
دکتر پولیپ را بر می دارد. گاهی پزشک حین انجام سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی پولیپ را
برمی دارد. یا پزشک ممکن است تصمیم به جراحی از طریق شکم بگیرد. در اینصورت پولیپ برای رد سرطان مورد آزمایش قرار می گیرد. اگر پولیپ دارید پزشک ممکن است از شما بخواهد که به طور منظم در آینده مورد بررسی قرار بگیرید.
● چگونه می توان از پولیپ پیشگیری نمود؟
پزشکان هیچ راه مطمئنی برای پیشگیری از پولیپ نمی شناسند. اما شما می توانید خطر ابتلا به آنها را از طرق زیر کاهش دهید:
▪ میوه و سبزیجات بیشتر و غذاهای چرب کمتری بخورید.
▪ سیگار نکشید.
▪ از الکل پرهیز کنید.
▪ هر روز ورزش کنید.
▪ اگر اضافه وزن دارید وزن خود را کم کنید.
مصرف بیشتر کلسیم و فولات نیز خطر ابتلا به پولیپ را کم می کند. بعضی غذاهایی که کلسیم فراوانی دارند شامل شیر، پنیر و کلم هستند. برخی غذاهایی که فولات زیادی دارند شامل نخود فرنگی و لوبیا و اسفناج است.
برخی پزشکان تصور می کنند آسپیرین می تواند از بروز پولیپها پیشگیری کند. مطالعات در این زمینه ادامه دارد.
نکاتی برای به خاطر سپردن
۱) پولیپ یک بافت اضافه در بدن شماست.
۲) بیشتر پولیپ ها زیان بخش نیستند.
۳) نشانه ها شامل یبوست یا اسهالی که بیش از یک هفته طول می کشد یا وجود خون در لباس زیر یا روی مدفوع است.
۴) بسیاری پولیپها ممکن است علائمی ایجاد نکند.
۵) اگر موارد زیر را دارید با پزشک خود برای بررسی پولیپ صحبت کنید:
۶) نشانه های پولیپ را دارید.
۷) بیش از ۵۰ سال سن دارید.
۸) کسی در خانواده شما پولیپ یا سرطان روده بزرگ دارد    

  درمان زمانی جواب می دهد که سرطان در همان مراحل اولیه شناسایی شود. بسیاری از مردم از اینکه راههای پیشگیری از این بیماری جدی تا چه حد ساده است، بی خبر می باشند. اطلاعات خود را در مورد نحوه زندگی و رژیم غذایی بالا ببرید.
سرطان روده به رشد بی رویه سلول های بدخیم در داخل روده و یا مقعد اطلاق میشود. معمولا زنگ خطر از بزرگ شدن بواسیر و یا رشد پلیپ هایی در داخل روده، به صدا در می آید. بواسیر معمولا بدون اینکه هیچ گونه علامت خاصی داشته باشد به سرطان تبدیل می شود.
هرچند این سرطان دارای نشانه های زیادی نیست، اما علائم زیر بیانگر وجود سرطان در روده و یا سایر بیماری های خطرناک در روده و یا مقعد می باشند:
▪ یبوست و یا اسهال ( برای یک مدت طولانی)
▪ وجود خون در و یا بر روی مدفوع
▪ نفخ و درد شکم، احساس پر بودن شکم
▪ احساس خستگی بیش از اندازه
▪ احساس وجود گاز در معده به طور مکرر
▪ خالی نشدن شکم به طور کامل در هنگام دفع مدفوع
▪ خستگی دائمی
▪ کاهش وزن بدون وجود هیچ گونه دلیلی
● رشد بیماری معمولا در ۴ مرحله انجام می پذیرد:
▪ مرحله یک: رشد پلیپ هایی در دیواره روده
▪ مرحله دو: سرایت سلول های سرطانی به سایر بافت های نزدیک به روده (گسترش بیماری)
▪ مرحله سه: سرایت به گره های لنفاوی دور روده
▪ مرحله چهار: سرایت به سایر قسمت های بدن
در حالی که دلیل قطعی سرطان روده شناخته نشده است اما اعتقاد بر این است که وراثت و محیط زیست از فاکتورهای مهم ابتلا به بیماری می باشند. این سرطان هم در مردان و هم در زنان دیده شده و تمام افراد بالای ۵۰ سال به نوعی در معرض ابتلا به آن قرار دارند. کسانی که یکی از افراد خانواده شان دارای بیماری های روده ای و یا تورم مخاط روده بزرگ بوده است دارای ریسک بیشتری برای ابتلا می باشند.
امید به درمان در مرحله اولیه بسیار بالاست. اما در مراحل بعدی درصد بهبودی تا حد بسیار زیادی کاهش پیدا می کند.
هر فرد ۵۰ ساله و بالای آن باید حتما آزمایش مدفوع بدهد و هر ۵ سال یکبار نیز "سیگموایداسکوپی" شود. در این آزمایش از یک تیوپ نازک که دارای چراغی در نوک آن می باشد برای امتحان لایه های داخلی راست روده و قسمت های انتهایی روده که معمولا بیشترین درصد سلول های سرطانی و پلیپ ها در آن جا رشد می کنند، استفاده می شود.
آزمایش به هیچ وجه دردناک نبوده و در مطب پزشک هم می توان آرا انجام داد. در هر حال کلیه آزمایشات می بایست تحت نظر پزشک انجام شود.
هر ۵ تا ۱۰ سال نیز باید از طریق اشعه X از روده های شما عکسبرداری شود. در این روش ابتدا از طریق داروهای خاصی عمل تنقیه انجام شده تا هوا وارد روده ها شود و سپس عکسبرداری انجام می شود. این عکس ها می توانند تمام مشکلات احتمالی موجود در روده ها را نشان دهند. این آمایش معمولا در مطب دکتر انجام شده و نیازی به بیهوشی ندارد.
عکسبرداری از روده معمولا تنها در موارد پر خطر تجویز می شود. این تست تمام قسمت های روده را به پزشک نشان داده و در صورت لزوم امکان نمونه برداری از پلیپ های مشکوک را نیز فراهم می آورد. این آزمایش معمولا در بیمارستان انجام می شود و برای اینکه بیمار احساس ناراحتی نکند ملزم به خوردن داروهای مسکن است.
یک روش تقریبا جدید برای تشخیص سرطان وجود دارد که بسیار سریعتر و کم درد تر از عکسبرداری و استفاده از اشعهX و تنقیه می باشد. این روش CTکلوگرافی نام دارد. در این حالت برای ۲ دقیقه به داخل روده ها هوا تزریق می شود و عکس های گرفته شده چیزی در حدود ۱۰ دقیقه بعد آماده می شوند. کل آزمایش نیز بیش از دو دقیقه به طول نمی انجامد. در این تست از یک فرستنده مارپیچ CT به همراه یک نرم افزار ویژه استفاده می شود. اختراع این دستگاه یک پیشرفت قابل توجه در حیطه شناسایی سرطان روده به شمار می رود.
اکثر پلیپ ها را می توان به راحتی خارج نمود و نیازی به جراحی نیست. در مراحل اولیه رشد سرطان، آن قسمت از روده که سرطانی شده را می توان از طریق جراحی از بدن خارج کرد. زمانیکه سرطان در داخل شکم و انتهای روده قرار داشته باشد عمل کلستومی انجام می شود.
در طی این عمل یک شکاف در محل وجود سرطان ایجاد می شود و سپس آنرا از بدن بیرون می اورند. بیمار ممکن است در موارد حادتر به شیمی درمانی، پرتو درمانی و یا جراحی احتیاج پیدا کند.
تحقیقات نشان می دهد که افرادی که دارای اضافه وزن هستند و نسبت به سایرین کم تحرک تر می باشند در معرض خطر بالاتری در ابتلا به این بیماری قرار دارند. اثبات شده که پایین آوردن وزن و ورزش کردن ریسک ابتلا به بیماری را به نصف کاهش می دهد.
رژیم غذایی پر چرب میزان جریان زرداب صفرا به روده را افزایش می دهد، همانطور که می دانید این اسید در بدن برای هضم غذا استفاده می شود. محققین به این نتیجه دست پیدا کرده اند که میزان بیش از حد این اسید، سلول های سرطانی را به فعالیت وا می دارد و نهایتا ریسک رشد سرطان را زیاد می کند. دانشمندان پیشنهاد می کنند که سعی کنید روزانه بیش از ۳۰% کالری مصرفی خود را از چربی ها نگیرید.
استفاده از رژیم غذایی که سرشار از مواد فیبردار باشد می تواند سلاح مناسبی در مقابل سرطان روده باشد. فیبر قسمتی از مواد غذایی است که در حین فرایند هضم تجزیه نمی شود و به راحتی از دستگاه های گوارشی عبور می کند. فیبرها آبی که در حین عملیات گوارش آزاد می شود را جذب می کنند. این کار باعث می شود تا سوخت و ساز بدن روند هماهنگ تری پیدا کند.
هرچه غذا مدت زمان کمتری در بدن باقی بماند، مواد زیان آور مدت زمان کمتری پیدا می کنند تا بتوانند به بدن آسیب برسانند. این مواد زیان آور به کمک فیبرها خیلی سریعتر دفع می شوند. بهترین منبع فیبر حبوبات، غلات، سبزیجات و میوه ها می باشد.    
 

  گاز روده محصول طبیعی فرعی عمل گوارش است. تولید گاز روده بدین معناست که دستگاه گوارش شما به خوبی کار می کند. همه کس به خوبی با عوارض وجود گاز اضافی در روده نظیر نفخ، آروغ و گاه مشکلات اجتماعی حاصل از آن آشنایی دارد.اگر چه وجود گاز در روده امری کاملاً طبیعی است، اما می تواند مشکل ساز باشد. تغییر رژیم غذایی یا مصرف برخی داروها می تواند در پیشگیری یا کاهش گاز روده موثر باشد.
● گاز روده چیست
بیش از ۹۹ درصد گازهای روده مخلوطی از همان گازهای بی بویی است که در محیط اطراف ما پراکنده اند. این گازها شامل نیتروژن، اکسیژن، دی اکسیدکربن، هیدروژن و گاه متان هستند. اما درصد این گازها از فردی به فردی دیگر متغیر است که این امر بستگی به شیمی بدن و رژیم غذایی دارد.نیتروژن، اکسیژن، و بیشتر دی اکسیدکربن موجود در گازهای روده از هوایی می آید که آن را در حال جویدن آدامس، خوردن و آشامیدن و سیگار کشیدن می بلعیم. واکنش های شیمیایی که در معده ما اتفاق می افتند نیز بخشی از دی اکسید کربن موجود در گازهای روده را تامین می کند.باکتری هایی که به صورت نرمال در روده بزرگ هستند، هیدروژن و متان موجود در این گازها را تولید می کنند. این باکتری ها از غذای گوارش نشده تغذیه کرده و طی فرآیندی به نام تخمیر گاز آزاد می کنند.
● چه غذاهایی گاز روده را سبب می شوند
نوشیدن نوشابه های گاز دار می توانند تولید گاز در روده را سبب گردند. همچنین مواد غذایی کربوهیدراتی به دلیل این که حاوی قندهای غیرقابل گوارش، نشاسته و فیبر هستند، نیز مولد گاز هستند.
▪ لاکتوز؛ شیر و فرآورده های لبنی از قبیل پنیر و بستنی، همچنین برخی نان های فرآوری شده، غلات و سس های سالاد حاوی لاکتوز هستند. بیشتر افراد می توانند لاکتوز را به خوبی هضم کنند اما برخی در این زمینه با مشکلاتی مواجه هستند چرا که همه یا بخشی از آنزیم لاکتاز را که لاکتوز را به بخش های قابل هضم تجزیه می کند، تولید نمی کنند. بدون لاکتوز شیر و سایر غذاهای غنی از لاکتوز در روده تخمیر شده و گاز اضافی تولید می کند.
▪ فروکتوز؛ گوارش پیاز، آرتیشو (کنگر فرنگی)، گلابی، گندم و برخی نوشیدنی های غیرالکلی و غذاهای پروسس شده حاوی قند می تواند دشوار باشد.
▪ سوربیتول؛ سیب، گلابی، هلو، آلو خشک و برخی غذاهای فاقد شکر، آبنبات و آدامس حاوی الکل سوربیتول هستند. هضم این محصول نیز می تواند دشوار باشد.
▪ رافینوز؛ این قند در لوبیا، کلم پیچ، کلم بروکسل، بروکلی، مارچوبه و غلات سبوس دار یافت می شود.
برنج تنها نشاسته ای است که تقریباً به طور کامل از راه روده کوچک جذب می شود. از آنجایی که نشاسته برنج هرگز به روده بزرگ نمی رسد، باکتری های مولد گاز نمی توانند آن را تجزیه کنند. اما سایر نشاسته ها شامل سیب زمینی، ذرت، رشته فرنگی و گندم گاز تولید می کنند. فیبرهای غذایی موجود در لوبیا و سبوس گندم نیز می توانند مولد گاز باشند.
● آیا برخی افراد گاز بیشتری در روده خود دارند
بلی. یک فرد بالغ روزانه به طور متوسط در حدود یک تا چهار پیمانه نیم لیتری گاز تولید کرده و ۱۴ الی ۲۳ بار گاز دفع می کند. گیاهخواران، کسانی که عادت به جویدن آدامس دارند، افرادی که تند تند غذا می خورند، و سیگاری ها، بیش از میزان متوسط گاز تولید می کنند. افرادی که مقدار زیادی غذاهای مولد گاز مصرف می کنند نیز در این گروه قرار دارند.
● توصیه هایی برای کاهش گاز روده
رایج ترین راه ها برای کاهش گاز روده تغییر رژیم غذایی، پرهیز از بلع هوا و مصرف داروهایی است که بدون نسخه به فروش می رسند.
رژیم غذایی خود را تغییر دهید؛ اگر دچار کمبود لاکتاز یعنی همان آنزیمی هستید که برای گوارش شیر لازم است، ممکن است پزشک شما توصیه کند که فرآورده های لبنی را از غذای خود حذف کرده و کلسیم مورد نیاز خود را از مکمل های غذایی یا آن دسته از فرآورده های لبنی تامین کنید که لاکتاز بدان ها افزوده شده و امکان هضم لاکتوز را فراهم می کنند. به جز این ممکن است نیازی به توقف مصرف تمامی گروه های غذایی نداشته باشید. در عوض می توانید مصرف تعداد محدودی از غذاهای مولد گاز را برای یکی دو هفته کاهش داده یا قطع کنید. در صورت بهبود علائم مشکل شما حل شده است.
گاز کمتری ببلعید؛ برای بلعیدن مقدار کمتری گاز از مکیدن آبنبات یا جویدن آدامس خودداری کنید. البته ممکن است این خوراکی ها در دفع گاز به صورت آروغ زدن به شما کمک کند. آنزیم گوارشی لاکتاز (لاکتایید و لاکتراز) ممکن است در کاهش گاز تولید شده به وسیله فرآورده های لبنی موثر بوده و گاز ایجاد شده توسط لوبیا و سایر کربوهیدرات های حاوی قند رافینوز را کاهش دهد.
● زمانی که می بایست به پزشک مراجعه کنیم
گاز روده به خودی خود به ندرت علامت و نشانه یک بیماری جدی است. اما در صورتی که گاز روده شما دائمی یا شدید بوده یا با استفراغ، اسهال، کاهش ناخواسته وزن، وجود خون در مدفوع و یا سوزش سردل همراه باشد، به پزشک مراجعه کنید. گاز اضافی می تواند نشانه بیماری دیگری چون بیماری سلیاک، گاستریت، بازگشت اسید معده به مری (ریفلاکس) یا سندرم روده تحریک پذیر باشد. گاز روده می تواند سبب ناراحتی و اضطراب گردد اما معمولاً تنها نشانه این است که دستگاه گوارش شما به خوبی کار می کند.     دکتر زهرا عباسپورتمیجانی

  همه ما در زندگی روزمره‌مان حالت ترش کردن یا سوزش سردل را تجربه‌ کرده‌ایم و بسیاری نیز به راحتی از کنار آن گذشته‌ایم و با یک لیوان آب، شیر یا شربت آلومینیوم ام.جی‌.اس آن را درمان کرده‌ایم اما شاید ندانید که این علامت در صورت تداوم، نشانه بیماری خطرناکی به نام ریفلاکس است که می‌تواند حتی موجب سرطان مری شود. برای آشنایی بیشتر با این مشکل شایع دکتر ایرج خسرونیا نظرات خود را خواهند گفت .
ا● فرادی که دچار سوزش سردل هستند اغلب از ترش کردن شکایت می‌کنند. به نظر شما این مشکل نوعی بیماری است یا اینکه طبیعی به شمار می‌رود؟
به احتمال زیاد شما نیز تا به حال احساس ناخوشایند ترش کردن را تجربه کرده‌اید. این فرآیند که به علت برگشت محتویات معده به ویژه اسید به داخل مری ایجاد می‌شود، در حدود پنج تا هفت درصد مردم جامعه را مبتلا می‌کند.
آیا به جز ترش کردن و احساس جوشش در پشت جناغ سینه، این بیماری علامت دیگری نیز دارد؟
بله، احساس جوشش در پشت جناغ سینه شایع‌ترین علامت این بیماری است، اما آروغ زدن مکرر، خشکی و تلخی مزمن دهان، افزایش ترشحات بزاق دهان و جمع شدن آب در دهان، درد پشت جناغ سینه، گرفتگی صدای صبحگاهی و خس‌خس سینه، پوسیدگی سریع دندان‌ها و همچنین برگشت محتویات معده به دهان و اختلال و درد در بلع غذا(در موارد پیشرفته و شدید بیماری) از دیگر علایم این بیماری به شمار می‌رود.
● گاهی این علایم به معنی تشخیص حتمی تلقی می‌شود؟
همان‌طور که اشاره کردم، علایم این بیماری بسیار متنوع است و بسیاری از آنها حداقل یک بار در طول زندگی تجربه می‌شوند، ولی باید توجه داشت که بروز گاه‌به‌گاه این علایم نمی ‌تواند بیماری تلقی شود، بلکه ترش کردن بیش از دو تا سه بار در هفته و وجود حالت مزمن علایم یاد شده می‌تواند حاکی از بیماری مزمن ریفلاکس یا برگشت اسید معده به مری باشد.
● ساز و کار این بیماری چگونه است؟
ساز و کار این بیماری از بین رفتن عملکرد صحیح دریچه‌ای است که بین معده و مری قرار دارد و در حالت طبیعی مانع برگشت محتویات معده به مری می‌شود. همچنین صنعتی شدن زندگی انسان‌ها و به دنبال آن کم‌تحرکی، چاقی، مصرف فست‌فودها(غذاهای آماده و فوری) و غذاهای کنسروی شیوع بیماری ریفلاکس را افزایش داده است.
● اهمیت تشخیص و پیشگیری از بیماری ریفلاکس چیست؟
بسیاری از مردم بر این باورند که ترش کردن چند بار در هفته آن‌قدر اهمیت ندارد که نیاز به مراجعه به پزشک داشته باشد، ولی باید توجه داشت که بیماری ریفلاکس در صورت درمان نشدن می‌تواند عوارض مهمی در پی داشته باشد.
● مهم‌ترین این عوارض شامل چه مواردی می‌شود؟
نخست ایجاد جراحت در مری است، به طوری که محتویات معده به علت خاصیت اسیدی می‌تواند موجب آسیب به سلول‌ها شود. جدار معده دارای ساز و کارهای دفاعی متعددی برای جلوگیری از صدمه اسیدی است، ولی جدار مری چنین خاصیتی ندارد و تماس مداوم اسید با آن می‌تواند به جراحت‌هایی در مخاط مری منجر ‌شود که به آن ورم انتهای مری یا ازوفاژیک می‌گویند. جراحت‌های حاصل از برگشت اسید به مری در صورت درمان نشدن پیشرفت می‌کند و ممکن است به زخم در مری منجر شود.
عارضه دیگر، تنگی مری و گیر کردن غذا در مری است. بروز زخم و جراحت در مری ممکن است موجب تنگی انتهای مری شود و عبور غذا را با مشکل مواجه کند. این عارضه اغلب در ریفلاکس‌های شدید و طولانی مدت ایجاد می‌شود.
تغییر ماهیت بافت انتهای مری نیز از عوارض دیگر است. در اثر تحریک مداوم اسید در مری، سلول‌های مخاط مری ممکن است تغییر ماهیت دهند و به اصطلاح مری بارت ایجاد شود که برای بروز سرطان مری بسیار مستعد است و مهم‌ترین عارضه نیز ایجاد سرطان مری است که در نهایت بعد از سال‌ها ریفلاکس و ایجاد بارت در مری احتمال بروز سرطان مری در فرد افزایش می‌یابد.
● با توجه به اینکه این بیماری حتی می‌تواند به سرطان مری منجر شود، چه توصیه‌هایی برای تشخیص و درمان به موقع آن دارید؟
هر فردی که بیش از دو تا سه بار در هفته علایم یاد شده را که مهم‌ترین آن ترش کردن و جوشش پشت جناغ است تجربه کند، باید به پزشک مراجعه کند. در صورت سن بالای ۴۰ سال، طول کشیدن علایم بیشتر از پنج سال، احساس گیر کردن غذا یا کاهش وزن باید برای بررسی عوارض احتمالی، اقدامات تشخیصی از جمله اندوسکوپی انجام شود، ولی در صورتی که سن فرد کمتر از ۴۰ سال و مدت شروع علایم کمتر از پنج سال باشد، توصیه می ‌شود در دوره‌ای چهار تا شش هفته‌ای با تجویز پزشک از داروهای آنتی‌اسید استفاده شود.
● به جز درمان دارویی، چه توصیه‌هایی از نظر رژیم و عادات غذایی خاص برای این افراد دارید؟
افرادی که دچار چنین مشکلی هستند، بهتر است از دراز کشیدن بلافاصله پس از مصرف غذا پرهیز کنند. از مصرف غذاهای حجیم و پرچرب و پرخوری خودداری کنند. همچنین از مصرف مایعات زیاد همراه غذا اجتناب کنند و بیش از حد قهوه، شکلات و نوشابه‌های گازدار نخورند. هنگام خواب نیز توصیه می‌شود سر و شانه‌ها ۱۵ درجه بالاتر از کمر قرار گیرد. به همین دلیل برای مثال، با گذاشتن پتو زیر تشک یا شیب‌دار کردن تخت می‌توان این کار را انجام داد. همچنین باید از پوشیدن لباس‌های تنگ و کمربند سفت هنگام غذا خوردن و تا دو ساعت بعد از صرف غذا پرهیز شود.     دکتر ایرج خسرونیا متخصص داخلی
 

  کمتر فرد بزرگسالی را می‌توان یافت که پس از صرف یک وعده سنگین غذایی احساس سوزش سر دل را تجربه نکرده باشد. تعداد زیادی از این مردم به طور مداوم یا گاهگاهی با این مشکل مواجه هستند.
هرچند این مشکل در میان بزرگسالان شایع‌تر است اما این به معنای اختصاص این بیماری به بزرگسالان نیست چرا که شیوع آن در میان نوزادان هم زیاد است. شیرخواران را اصلاً بدون بالاآوردن و احساس بی‌تابی پس از شیر خوردن نمی‌توان تصور کرد. اگرچه بسیاری از این نوزادان با گذشت زمان و بدون نیاز به هیچ‌گونه درمانی بهبود می‌یابند اما برای رفع مشکل تعدادی از این بیماران ناگزیر باید از شیوه‌های مختلف درمانی استفاده کرد.
● آیا من مبتلا به رفلاکس هستم؟
۱) آیا اغلب اوقات با هر یک از این مشکلات مواجه هستید؟
الف- احساس ناراحتی و سوزش در پشت استخوان جناغ سینه
ب- احساس سوزش در ناحیه پشت گلو
ج- احساس مزهٔ تلخی همراه با سوزش در دهان
۲) آیا اغلب پس از صرف غذا (به ویژه وعده‌های سنگین و چرب) دچار این مشکل می‌شوید؟
۳) آیا بیش از دوبار در هفته دچار سوزش سر دل می‌شوید؟
۴) آیا مصرف داروهای آنتی اسید مثل شربت آلومینیوم ام جی به طور موقت علایم شما را برطرف می‌سازد؟
۵) آیا علی‌رغم دریافت دارو برای درمان سوزش سر دل مشکل همچنان ادامه دارد؟
در صورتی که حداقل به دو سؤال از پنج سؤال فوق پاسخ مثبت داده باشید، به شما توصیه می‌کنیم ضمن مطالعهٔ این مطلب، در صورت ادامه علایم جهت پیگیری و انجام اقدامات درمانی لازم حتماً به پزشک خود مراجعه نمایید.
● رفلاکس چیست؟
در حالت عادی، مواد غذایی پس از بلع از طریق مری وارد معده می‌شوند. به حالتی که در آن محتویات معده در خلاف جهت طبیعی به مری برمی‌گردند، بازگشت محتویات معده به مری یا «رفلاکس» گفته می‌شود.
بین مری و معده دریچه‌ای عضلانی قرار دارد که این دو را به یکدیگر مرتبط می‌سازد و در عین حال مانند یک دروازه عمل می‌کند؛ به این معنی که در زمان بلع به محض عبور غذا بسته می‌شود، در نتیجه از بازگشت محتویات معده به مری ممانعت می‌کند. اگر این عضله شل یا ضعیف شود، در آن صورت محتویات معده مجال بازگشت به مری را خواهند یافت که به آن بازگشت مری به معده یا (GERD) گفته می‌شود.
● آیا ابتلا به رفلاکس مسأله مهمی است؟
اگرچه رفلاکس بیماری شایعی است و معمولاً با خطرات جدی همراه نیست اما رفلاكس درمان‌نشده، طول‌کشیده، شدید و همراه با سوزش سر دل طولانی می‌تواند موجب ایجاد مشکلات جدی برای فرد مبتلا شود. التهاب مری در اثر تماس با اسید بازگشته از معده که می‌تواند حتی به خونریزی و زخم مری منتهی شود، یکی از این موارد است. به علاوه آثار به‌جا مانده از بافت صدمه‌دیده می‌تواند باعث تنگی مری و در نتیجه ایجاد مشکل در بلع شود. همچنین در برخی افراد به مرور زمان با ادامه این بیماری سلول‌های بافت داخلی مری تغییر می‌یابند (مری بارت) که با گذشت زمان طولانی در نهایت می‌تواند به نوعی سرطان مری موسوم به آدنوکارسیوم منتهی شود (مثلاً بر اساس تحقیقات انجام‌شده، خطر ایجاد سرطان مری در فردی با سابقه ۲۰ ساله رفلاکس شدید و درمان‌نشده، بیش از ۴۳ برابر یک فرد بدون رفلاکس می‌باشد).
رفلاکس همچنین می‌تواند باعث ایجاد یا تشدید علایم و بیماری‌هایی مانند سرفه‌های طولانی‌مدت، خشونت صدا، آسم و پنومونی (عفونت ریه) شود.
رفلاکس در کودکان علاوه‌ بر مشکلاتی مانند التهاب مری می‌تواند با ورود محتویات معده به مری و از آن طریق به نای و ریه موجب التهاب و عفونت ریه و حتی گاهی توقف تنفس (آپنه) در کودک شود که گاهی با خطرات جانی برای کودک همراه است.
● آیا رفلاکس بیماری نادری است؟
خیر، این بیماری به مراتب شایع‌تر از چیزی است که در گذشته تصور می‌شد، چرا که تست‌های تشخیصی جدید به شناخت بیماران کمک کرده است. به عنوان مثال در آمریکا بیشتر از ۶۰ میلیون نفر حداقل یک بار در ماه سوزش سر دل را تجربه می‌کنند و بر اساس برخی مطالعات، تخمین‌زده می‌شود که حدود ۱۹ میلیون نفر در این کشور هر روزه با این مشکل مواجه هستند و ۷ میلیون کودک نیز با این بیماری دست به گریبانند.
● علایم رفلاکس چیست؟
سوزش سر دل شایع‌ترین علامت این بیماری در کودکان و بزرگسالان است. این حالت ممکن است حتی تا دو ساعت در روز ادامه یابد و بعد از هر وعده غذایی نیز علایم تشدید شود. همچنین ممکن است فرد بازگشت غذا به دهان و مزه تلخ سوزنده اسید معده را در گلو و دهان احساس کند (ترش کردن). احساس درد در ناحیه قفسه سینه و به ویژه پشت استخوان جناغ، سرفه‌های طولانی‌مدت، صاف‌کردن مداوم گلو، خشونت صدا و مشکل در بلع از دیگر علایم این بیماری هستند.
● چه عواملی موجب تشدید رفلاکس می شود؟
برخی از عوامل تشدیدکننده رفلاکس عبارتند از:
ـ کشیدن سیگار
ـ چاقی
ـ مصرف الکل
ـ بارداری
مصرف برخی مواد غذایی تحریک‌کننده مانند مرکبات، نوشابه‌های گازدار، ترشی، شکلات، نوشیدنی‌های کافئین‌دار، غذاهای چرب و سرخ‌کردنی‌ها، پیاز و سیر، سرکه، ادویه‌جات، غذاهای تند و غذاهایی که گوجه فرنگی در آن به مقدار فراوان به کار رفته، مثل سس گوجه فرنگی یا املت.
● برخی داروها
▪ رفلاکس چگونه تشخیص داده می‌شود؟
این بیماری اغلب به سادگی با گرفتن یک شرح‌ حال دقیق از بیمار تشخیص داده می‌شود. گاهی اوقات برای تشخیص بیماری به اقدامات تشخیصی پاراکلینیکی نیاز خواهیم داشت که از جمله این اقدامات می‌توان انجام نوعی عکس‌برداری خاص با اشعهٔ ایکس به نام «بررسی بلع باریم» با فلوروسکوپی را نام برد که بر اساس آن وجود یا عدم وجود رفلاکس و نیز وضعیت مری از نظر آزردگی‌ها و تغییرات فیزیکی احتمالی ایجادشده قابل ارزیابی است.
روش حساس‌تر دیگر، کنترل PH مری است. در این روش یک لوله قابل انعطاف در مری گذاشته می‌شود که به وسیله آن میزان اسیدی بودن ناحیه تحتانی مری در طول یک شبانه‌روز کنترل و در صورتی‌که میزان آن بالا باشد، تشخیص رفلاکس مطرح می‌شود.
آندوسکوپی بخش فوقانی لوله گوارش هم از دیگر راه‌های تشخیصی است که به وسیله آن مری، معده و بخشی از روده باریک به طور مستقیم مشاهده و بررسی می‌شود در صورت نیاز نمونه‌برداری تشخیصی نیز صورت می‌گیرد.
● راه درمان چیست؟
رفلاكس مشكلی است كه عمدتاً روزها علایم خود را نمایان می‌سازد و شب‌ها صدمات خود را وارد می‌کند. ۳ نکته مهم در درمان این بیماری باید مد نظر قرار گیرد:
۱) حذف علایم
۲) بهبود التهاب مری
۳) پیشگیری از عود مجدد التهاب مری یا سایر عوارض بیماری
در بسیاری از افراد، این بیماری مزمن و عودکننده است و بنابراین یکی از رموز مهم موفقیت در درمانش، استمرار تداوم به کارگیری تدابیر درمانی، اصلاح شیوه زندگی در درازمدت و توجه به توصیه‌های پزشک معالج است.
در صورتی‌که علایم رفلاکس را تجربه می‌کنید باید به پزشک خود مراجعه نمایید. پزشک معالج شما بر اساس شدت بیماری ممکن است یکی از درمان‌های اصلاح شیوه زندگی، تجویز دارو یا جراحی را برای حل مشکل شما انتخاب نماید.
▪ اصلاح شیوه زندگی
ـ اگر اعتیاد به مصرف سیگار دارید، آن را ترک کنید.
ـ در صورتی‌که اضافه وزن دارید، از وزن خود بکاهید.
ـ از مصرف الکل خودداری کنید.
از مصرف غذاهایی که رفلاکس را تشدید می‌کند، بپرهیزید.
وعده‌های غذایی خود را سبک کنید (حتی‌الامکان قبل از سیر شدن دست از غذا بکشید) و در صورت نیاز، بر تعداد وعده‌های غذایی خود بیفزایید.
بین زمان صرف غذا و استراحت حتی‌الامکان تا ۳ ساعت فاصله بیندازید. در صورتی‌که به خواب نیم روز عادت دارید، سعی کنید روی صندلی دقایقی استراحت نمایید. (از خوابیدن بلافاصله پس از صرف غذا و به ویژه به پهلوی راست خودداری کنید.)
در موقع خواب سر خود را بین ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر بالاتر قرار دهید. بهتر است این کار را با گذاشتن یک جسم سخت مانند آجر یا مکعب چوبی زیر پایه‌های تخت خود انجام دهید (توجه داشته باشید گذاشتن بالش اضافه برای انجام این کار، کافی نیست).
از پوشیدن لباس‌های تنگ و سفت‌بستن کمربند خودداری کنید.
▪ دارودرمانی
گاهی پزشک بر اساس شرایط بیمار علاوه‌ بر توصیه‌های لازم جهت تصحیح شیوه زندگی، دارودرمانی را نیز در دستور کار قرار می‌دهد.
ـ آنتی‌اسیدها: این داروها معمولاً نخستین داروهایی هستند که برای درمان رفلاکس خفیف تجویز می‌شوند و با خاصیت قلیایی که دارند، اسید معده را خنثی می‌کنند و از وارد آمدن صدمه به مری جلوگیری به عمل می‌آورند. البته این داروها مانند تمامی داروهای دیگر بدون عارضه نیستند. از جمله این عوارض می‌توان به یبوست ناشی از مصرف آنتی‌اسیدهای حاوی ترکیبات آلومینیوم و اسهال ناشی از مصرف آنتی‌اسیدهای حاوی ترکیبات منیزیم اشاره کرد.
مهارکننده‌های گیرنده H۲: این داروها از تولید اسید ممانعت می‌کنند. از این داروها برای درمان کوتاه‌مدت رفلاکس استفاده می‌شود و باید توجه داشت این داروها نباید به مدت طولانی مصرف شود. این داروها علایم حدود نیمی از مبتلایان به رفلاکس را برطرف می‌سازند. در مواردی از این داروها همراه با داروهای مهارکنندهٔ پمپ پروتونی استفاده می‌شود.
داروهای مهارکننده پمپ پروتونی: این داروها از تولید اسید ممانعت می‌کنند. صرفاً با تجویز پزشک قابل تهیه هستند، نسبت به گروه‌های قبلی از توانایی بیشتری برای بهبود بخشیدن به علایم بیمار برخوردارند و در موارد شدید و رفلاکس علامت‌دار، با پاسخ بالینی ضعیف تجویز می‌شود.
داروهای محرک حرکت دستگاه گوارش: این داروها عضله تنگ‌کننده میان مری و معده را تقویت می‌نماید و ضمن بهبود بخشیدن به حرکات لوله گوارش، به تخلیه سریع‌تر معده نیز کمک می‌کنند.
از آن‌جا که مکانیسم عمل داروها با یکدیگر متفاوت است، لذا تجویز ترکیبی از داروهای ذکرشده می‌تواند علایم بیماری را کنترل کند. به عنوان مثال در کسانی که پس از وعده‌های غذایی دچار سوزش سر دل می‌شوند با ترکیبی از آنتی اسید و مهارکننده H۲ از یک‌سو اسیدیته محتویات معده کنترل می‌شود و از سوی دیگر ترشح اسید کاهش می‌یابد؛ به این ترتیب علایم بیمار نیز رو به بهبودی می‌گذارد.
توجه داشته باشید بهترین کسی که می‌تواند با لحاظ شدت علایم و مسایل جانبی مانند سن، جنس، مدت زمان ابتلا ، عوارض احتمالی بیماری و ... تصمیم مناسبی در این زمینه اتخاذ کند، پزشک شما است.
●جراحی
در صورتی که اصلاح شیوه زندگی و دارودرمانی باعث بهبود بیماری نشود، جراحی به عنوان گزینه بعدی مطرح خواهد شد. در چنین شرایطی جراحی، جایگزین مناسبی برای یک عمر مصرف دارو و تحمل رنج و ناراحتی خواهد بود.
ـ به خاطر داشته باشید:
شما ممکن است رفلاکس داشته باشید اما سوزش سر دل، نه. علایم شما ممکن است به صورت بیش از حد صاف کردن گلو، مشکل در بلع، احساس گیرکردن غذا در گلو، احساس سوزش در گلو و دهان یا درد قفسه سینه ظاهر شود.
در اطفال رفلاکس ممکن است باعث استفراغ‌های مکرر، سرفه و دیگر مشکلات تنفسی شود اما اغلب اطفال تا یک سالگی به تدریج بهبود می‌یابند.
در صورتی‌که بیش از دو هفته از آنتی‌اسید استفاده نمودید اما تغییر محسوسی در علایم بیماری مشاهده نکردید، به پزشک خود مراجعه نمایید.
● با دل‌پیچه اشتباه نشود
چنان‌که گفته شد این بیماری به بزرگسالان اختصاص ندارد و نوزادان و اطفال نیز با آن دست به گریبان هستند. البته باید توجه داشت که این بیماری در اطفال به هیچ‌وجه ناشایع و نادر نبوده است. به ویژه وجود آن در ماه‌های اول تولد (در صورتی‌که با مشکلات دیگری همراه نباشد، عارضه‌ای ایجاد نمی‌کند) طبیعی است، به طوری‌که طبق آمار حدود ۷ میلیون کودک در آمریکا دچار این مشکل هستند. به تدریج و با افزایش سن کودک تا یک سالگی، این مشکل در درصد قابل توجهی از کودکان برطرف می‌شود به طوری که کمتر کودک ۲ ساله‌ای را می‌توان یافت که همچنان دچار این مشکل باشد اما به هر صورت حل مشکل درصد کمی از این بیماران، نیازمند مداخلات درمانی خواهد بود.
رفلاکس در کودکان معمولاً زمانی که حجم غذایی که طفل خورده زیاد باشد و نیز در موقع آروغ‌زدن که می‌تواند علاوه ‌بر مشکلاتی مانند التهاب مری، با ورود محتویات معده به مری و از آن طریق به نای و ریه موجب التهاب و عفونت ریه و حتی گاهی توقف تنفسی (آپنه) در کودک شود، بعضاً با خطرات جانی برای کودک همراه است.● علایم رفلاکس در اطفال چیست؟
علایم مختلفی برای این بیماری وجود دارد که کودک شما ممکن است تنها تعدادی از آن‌ها را داشته باشد.
شایع‌ترین علایم این بیماری در کودکان عبارت است از:
ـ درد، بی‌تابی و گریه مداوم یا ناگهانی پس از خوردن غذا (که بسیاری از اوقات با دل‌پیچه اشتباه می‌شود).
ـ بالاآوردن و استفراغ مکرر بعد از وعده‌های غذایی.
ـ ادامه یافتن بالاآوردن‌های کودک پس از یک سالگی.
ـ خوب‌ نخوابیدن کودک.
ـ وزن‌ نگرفتن یا کاهش وزن.
ـ غذا نخوردن یا کم غذا خوردن علی‌رغم گرسنه‌ بودن.
▪ علایم کمتر شایع عبارتند از:
ـ خوردن و نوشیدن مداوم (برای تسکین‌ دادن سوزش گلو).
ـ عدم تحمل نسبت به برخی غذاها.
ـ مشکلات بلع (مانند عق‌زدن یا تنگی).
ـ خشن ‌شدن صدا.
ـ احساس سوزش گلو به طور دایم.
ـ مشکلات تنفسی دایمی (مانند التهاب و عفونت ریه، برونشیت، خس‌خس سینه، سرفه).
گلیز کردن (تراوش آب از دهان).
● رفلاکس در اطفال چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص رفلاکس بر پایه علایم بیمار استوار است و بنابراین در صورتی‌که بیمار علایم بارز رفلاکس را داشته باشد، پزشک بدون انجام هرگونه آزمایش تشخیصی اضافه‌ای اقدام به شروع درمان خواهد کرد. در صورتی‌که کودک به درمان به خوبی پاسخ دهد، طبیعتاً نیاز به اقدام تشخیصی خاصی نخواهد بود، مگر این‌که پاسخ به درمان مناسب نباشد یا پزشک به وجود مشکلات دیگری فکر کند كه در آن صورت از اقدامات تشخیصی که پیشتر به آن اشاره گردید، کمک خواهد گرفت.
● آیا این بیماری می‌تواند عوارضی برای طفل داشته باشد؟
بسته به این‌که کدامیک از ۳ اتفاق زیر برای شیر یا غذای خورده‌شده کودک بیفتد، عوارض آن متفاوت خواهد بود:
۱) شیر یا غذای بازگشته از معده از راه دهان به خارج ریخته شود؛ ورود اسید معده به مری باعث ایجاد سوزش سر دل می‌شود. همچنین اسید معده می‌تواند باعث قرمزی و التهاب مری شود که این امر می‌تواند موجب درد و کاهش میل به غذا شود. التهاب شدید مری می‌تواند به خونریزی مناطق ملتهب مری منجر شود. بافت ایجاد‌شده متعاقب زخم می‌تواند باعث تنگی در مری شود. همچنین کودک ممکن است دچار عق‌زدن شود.
به تدریج با از دست دادن بخشی از مواد غذایی خورده‌شده از یک‌سو و کاهش اشتهای ناشی از درد از سوی دیگر، کودک دچار اختلال رشد می‌شود و در صورت ادامه این روند ممکن است تکامل ارگان‌های حیاتی کودک دچار اختلال شود. در عین حال به دلیل نقصان انرژی ممکن است قدرت یادگیری و تحرک کودک کاهش یابد.
اسید معده همچنین می‌تواند باعث صدمه مینای دندان کودک شود که در چنین شرایطی لازم است دندان‌پزشک، دندان‌های کودک را از نظر ضایعات احتمالی مورد معاینه قرار دهد.
۲) شیر یا غذای بازگشته از معده از راه مری وارد نای می‌شود:
با ورود محتویات معده به بینی، نای و ریه، کودک ممکن است دچار مشکلات تنفسی شود. وقفهٔ تنفسی، عفونت ریه، آسم، سرفه، تنفس صدادار و عفونت سینوس‌ها از عوارض این وضعیت هستند.
۳) مواد بازگشته از معده دوباره به معده برمی‌گردد:
در این حالت به علت درد و سوزش ایجادشده طفل دچار بی‌قراری می‌شود و بدون تمایل به خوردن چیزی گریه می‌کند. سایر عوارض ناشی از تماس محتویات معده با مری که در مورد اول ذکر شد، در این بخش نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
توجه داشته باشید که ممکن است کودک دلبند شما به هیچ‌یک از عوارض جدی گفته شده دچار نشود، اما نکته مهم آن است که با دانستن عوارض احتمالی که امکان وقوع آن وجود دارد در مواقع لزوم با پزشک مشورت و با به کار بستن توصیه‌های پزشک از وقوع هر مشکل دیگری پیشگیری کنید.
● چه وقت لازم است به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورتی‌که کودک شما دچار هر یک از مشکلات ذکرشده گردید، او را نزد پزشک ببرید. پزشک پس از بررسی وضعیت رشد کودک و اطمینان از سلامت وی و عدم وجود عوارض مختلف ناشی از این بیماری، ضمن بیان توصیه‌های لازم از شما می‌خواهد تا برای جلوگیری از ایجاد یا پیشرفت هرگونه عارضه احتمالی به طور منظم جهت انجام معاینات به پزشک مراجعه نمایید. در صورتی‌که بیماری باعث ایجاد عارضه‌ای در کودک شده باشد در آن صورت حسب شرایط، پزشک تصمیم به اتخاذ تدابیر درمانی و از جمله تجویز دارو خواهد گرفت. در صورتی‌که علی‌رغم اتخاذ تدابیر درمانی اولیه، بیماری همچنان ادامه یابد ممکن است با نظر پزشک معالج انجام اقدامات تشخیصی و درمانی تکمیلی ضرورت یابد.
● در مواجهه با این بیماری چه می‌توان کرد؟
با توجه به طبیعی ‌بودن این مسأله به ویژه در ماه‌های نخست تولد، اولین مسأله حفظ آرامش است. موارد زیر را به کار ببندید و برای بررسی بیشتر، کودک را نزد پزشک ببرید.
هنگام غذا دادن، طفل را در وضعیت قائم قرار دهید.
در صورتی‌که طفل با شیشه شیر می‌خورد، هر ۳ تا ۵ دقیقه آروغ کودک را بگیرید.
کودک را بلافاصله پس از خوردن غذا به حالت افقی نخوابانید (حداقل تا ۳۰ دقیقه). در صورت به خواب‌ رفتن طفل او را با رعایت نکات ایمنی حتی‌الامکان روی سطحی با شیب بخوابانید به طوری‌که سر طفل بالاتر از بدن او قرار گیرد.
در برخی موارد با غلیظ‌ترشدن غذا، از میزان رفلاکس کودک کاسته می‌شود. در چنین شرایطی با مشورت پزشک معالج می توانید ۲ تا ۳ قاشق لعاب برنج به هر وعده غذای کودک اضافه کنید. توجه داشته باشید برای عبور این مایع غلیظ‌شده حتماً سوراخ‌ سر شیشه باید گشادتر شود.
کم کردن از مقدار شیر خورده‌شده در هر وعده و در عوض افزودن تعداد دفعات خوردن شیر نیز در مواردی به کاهش رفلاکس در اطفال کمک می‌کند.
در گذشته توصیه می‌شد برای جلوگیری از ورود مواد غذایی به نای و ریه‌ها و ایجاد خفگی در کودکان مبتلا به رفلاکس از به پشت خواباندن این کودکان خودداری شود و بنابراین کودک را پس از خوردن غذا به روی شکم می‌خواباندند، اما امروزه این مسأله به دلیل افزایش خطر سندرم مرگ ناگهانی شیرخواران زیر سؤال قرار گرفته است و لذا توصیه می‌شود در این مورد با پزشک معالج کودک خود مشورت نمایید تا بر اساس شدت بیماری و سابقه توقف تنفسی در این مورد اظهارنظر کند.
● سفر به دالان هزار تو
خوردن غذا یکی از نیازهای اساسی برای زنده ماندن است، زیرا بدن برای پیشبرد واکنش‌های شیمیایی و تأمین مواد مورد استفاده در بافت‌های جدید و ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده خود، از این طریق کسب انرژی می‌کند. اما نکته مهم این‌جا است که سلول‌ها نمی‌توانند از مواد غذایی به همان صورتی که خورده می‌شوند استفاده کنند. بنابراین لازم است مواد غذایی برای استفاده سلول‌ها به صورت ملکول‌های ریز درآیند و این همان کاری است که دستگاه گوارش در کنار سایر وظایفش به انجام می‌رساند.
دستگاه گوارش از لوله گوارش و اعضای مرتبط با آن تشكیل می‌شود. لوله گوارش یك لوله پیچ‌خورده به طول حدود ۹ ‌متر است كه از دهان شروع و به مقعد ختم می‌شود و غذا در حین هضم شدن، از آن عبور می‌كند. این لوله شامل دهان، حلق، مری، معده، روده‌های باریک و بزرگ، راست‌روده و مقعد است. ساختارهای فرعی گوارشی عبارتند از: دندان‌ها، زبان، غدد بزاقی، كبد، كیسه صفرا و لوزالمعده؛ که به استثنای زبان و دندان، سایر ضمایم گوارشی با مواد غذایی تماس مستقیم ندارند.
▪ حركات دودی
اعمال حرکتی لوله گوارش به کمک لایه‌های مختلف عضله صاف که در دو لایه حلقوی و طولی بخش عضلانی دیواره لوله گوارش را می‌سازند، انجام می‌گیرد. عملکرد این لایه عضلانی غیر ارادی است و توسط دستگاه عصبی خودکار، هورمون‌ها و پیام‌های شیمیایی موضعی کنترل می‌شود. هدف اصلی انقباضات غیر ارادی عضلات صاف، خرد کردن غذا و مخلوط کردن آن با ترشحات گوارشی و جلو راندن مواد غذایی در طول لوله گوارش است. غذا در طول لوله گوارش به وسیله توالی مداوم انقباضات عضلانی كه حركات دودی نام دارند، به جلو رانده می‌شود. به این ترتیب که با اتساع لوله گوارش به خاطر تجمع غذا، روده تحریک و جدار روده در مناطق بالاتر از محل تجمع غذا منقبض می‌شود و این حلقه انقباضی به سمت جلو حرکت می‌کند و باعث ایجاد حرکت دودی و راندن لقمه غذا به جلو می‌گردد.
▪ ● دهان و مری
فرایند گوارش، در دهان آغاز می‌شود. دندان‌ها و زبان در طول جویدن، غذا را برای بلع به قطعات نرم و كوچك‌تر تبدیل و در عین حال، آن را با بزاق نیز مخلوط می‌کنند و مواد موجود در بزاق، كربوهیدارت‌های موجود در غذا (از جمله نشاسته) را تجزیه می‌كنند. در هنگام بلع، زبان لقمه غذا را از گلو به حلق می‌راند. ورود غذا به مری آغاز حرکت غیر ارادی لقمه غذا است. حرکات رودی‌شکل مری همراه با یک سری حرکات دیگر و تغییراتی که از عضلات گردن حنجره و زبان کوچک (اپی‌گلوت) ایجاد می‌شود باعث می‌گردد غذا به راحتی ابتدای لوله گوارش به سمت معده سر بخورد. دریچه‌ی عضلانی انتهای مری با رسیدن حرکات رودی شل می‌شود و به غذا اجازه عبور می‌دهد. پس از آن مجدداً منقبض می‌گردد و از بازگشت غذا به داخل مری جلوگیری می‌کند.
▪ معده
غذا از مری به داخل معده می‌رود و در معده انبار می‌شود. بدین ترتیب امکان مصرف مقدار زیادی از غذا در یک وعده میسر خواهد شد. در معده سه کار عمده صورت می‌گیرد، که عباتند از: انبارسازی مقادیر زیادی غذا و تحویل تدریجی آن به دوازدهه، مخلوط کردن غذا با ترشحات معده و ایجاد سوپ معدی و تخلیه آهسته مواد غذایی به روده باریک جهت هضم و جذب روده‌ای مناسب.
غذا در معده تحت تأثیر مایع مترشحه از سلول‌های معدی (که به این مایع شیره معده می‌گویند) قرار می‌گیرد.
بخشی از کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها و چربی‌ها در نتیجه عمل شیره معده هضم می‌شوند. در عین حال هضم پروتئین‌ها که بر اثر آنزیم‌های معدی به قطعات کوچک‌تری تقسیم شده‌اند، در روده تسهیل خواهد شد.
۲ تا ۶ ساعت پس از خوردن غذا، محتویات معده به تدریج به داخل دوازدهه تخلیه می‌شوند. مواد غذایی غنی از کربوهیدرات مدت زمان کمتری در معده توقف می‌کنند؛ در حالی که غذاهای حاوی پروتئین، مدت بیشتری در معده می‌مانند. بیشترین زمان ماندن غذا در معده، متعلق به غذاهای حاوی چربی است، زیرا این غذاها باعث کندی سرعت تخلیه معده می‌شوند.
▪ روده كوچك
سوپ معدی یعنی غذایی که با شیره معده مخلوط و تا حدود هضم شده است، وارد دوازدهه (قسمت اول روده كوچك) و تحت تأثیر مایعات گوارشی كبد و لوزالمعده مجدداً تجزیه می‌شود. مرحله نهایی هضم در بقیه روده كوچك صورت می‌پذیرد. در روده كوچك، آنزیم‌هایی که از جدار روده آزاد می‌شوند، مواد غذایی را به واحدهای شیمیایی كوچكی تبدیل می‌كنند، به طوری كه بتوانند از جدار روده وارد شبكه رگ‌های خونی اطراف آن شوند.
کار اصلی روده‌ی باریک جذب مواد غذایی (پروتئین‌ها، چربی‌ها،کربوهیدرات‌ها)، ویتامین‌ها و آب است؛ به طوری که حدود ۹۰ درصد از جذب مواد غذایی در روده باریک انجام می‌گیرد. مواد غیر قابل هضم یا غیر قابل جذب در روده باریک، دست‌‌نخورده باقی می‌مانند و به روده بزرگ می‌رسند.
روده باریک با حرکات عضلات خود دو وظیفه مهم را به انجام می‌رساند؛ یکی این‌که سوپ معدی را با ترشحات گوارشی مخلوط می‌کند و تماس آن را با جدار روده افزایش می‌دهد و دیگر این‌که سوپ معدی را از دوازدهه به سمت روده بزرگ به جلو می‌راند که این کار حدوداً بین ۲ تا ۴ ساعت طول می‌کشد.
▪ روده بزرگ
پس از جذب مواد غذایی در روده كوچك، مواد باقی‌مانده وارد روده بزرگ می‌شوند. بیشتر آب موجود در این مواد به داخل بدن بازجذب می‌شوند و ماده دفعی نیمه جامد باقی‌مانده (مدفوع)، وارد راست‌روده می‌شود و در آن‌جا تا زمانی كه با یك حركت روده‌ای خارج شود، نگهداری می‌گردد.
عملکرد اصلی روده بزرگ جذب آب، یون سدیم و تعدادی مواد معدنی دیگر است. همچنین انبارسازی مواد و دفع به موقع مدفوع نیز از اعمال مهم روده بزرگ محسوب می‌شود، با این تفاوت که نیمه ابتدایی روده بزرگ بیشتر در عمل جذب و نیمه انتهایی آن بیشتر در انبارسازی مواد دخیل هستند.
یکی از حرکات مهم روده بزرگ، حرکات توده‌ای آن است که به میزان ۱ تا ۳ بار در روز و به ویژه طی ساعات اول پس از صرف صبحانه ایجاد می‌شود و محتویات روده بزرگ را با قدرت به سمت جلو و مناطق انتهایی روده منتقل می‌کند که پس از ورود مواد دفعی به راست‌روده و اتساع آن، عمل دفع آغاز می‌گردد.
▪ كبد، كیسه صفرا و لوزالمعده
كبد، كیسه صفرا و لوزالمعده، به تجزیه شیمیایی غذا كمك می‌كنند. كبد از محصولات گوارشی برای ساخت پروتئین‌هایی مثل پادتن‌ها (كه به مقابله با عفونت‌ها كمك می‌كنند) و عوامل لخته‌كننده خون استفاده می‌كند. كبد همچنین سلول‌های خونی فرسوده را تجزیه می‌كند و مواد اضافی را به صورت صفرا دفع می‌كند كه این مواد در كیسه صفرا ذخیره می‌شوند و در گوارش چربی‌ها نقش دارند. ورود غذا به دوازدهه (اولین قسمت روده كوچك)، كیسه صفرا را تحریك می‌كند تا از طریق مجرای صفراوی، صفرا را به درون دوازدهه بریزد. لوزالمعده،‌ مایعات گوارش‌كننده قدرتمندی را ترشح می‌كند كه در هنـگام ورود غذا به دوازدهـه، وارد آن می‌شوند. این مایعات، همراه با مایعات گوارش‌كننده‌ای كه به وسیله سطح داخلی روده تولید می‌شوند، كمك می‌كنند تا مواد غذایی به موادی قابل جذب خون شدن تجزیه گردند و به كبد برده ‌شوند.

  متأسفانه تعداد کثیری از افراد (در رده میلیون) به بیماری «اسید ریفلکس» مبتلا می باشند و شرکتهای دارویی سود کلانی از فروش داروهای ضد اسیدی، بدون نسخه و یا با نسخه دکتر به دست می آورند. اجازه بدهید در اینجا از علائم، آزمایشهای مربوطه و درمان پزشکی غرب صحبت کنیم و به دنبال آن، در مورد هضم غذا و عوامل مسبب ناراحتی معده و در خاتمه، راه حل طبیعی مبارزه با این بیماری را بررسی کنیم.
● علائم:
۱) سوزش معده به خصوص در ناحیه جناغ سینه به همراه مزه ترشی در دهان.
این علائم به خصوص بعد از خوردن هر غذایی و خصوصا موقعی که شخص به حالت دراز کشیده باشد صورت می گیرد.
۲) درد قسمت بالای شکم که در بعضی مواقع باعث بیدار شدن شخص مبتلا می گردد.
۳) سخت بلعیدن غذا
۴) آروغ زدن مکرر با طعم اسیدی
۵) ترشی و تلخی دهان در اکثر مواقع
۶) گرفتگی صدا به خصوص در صبح
۷) گلودرد
۸) سرفه مکرر و یا احتیاج به باز کردن صدا
البته این را به یاد داشته باشید که به عنوان مثال هر گلو دردی به خاطر G.E.R.Dنمی باشد و در نتیجه این ترس را نداشته باشید که حتما شما مبتلا به این بیماری می باشید.
● آزمایشهای مربوطه:
معمولاً پس از آنکه داروهای اولیه موجب بهبود علائم شخص مبتلا نگردید، به وسیله آزمایشهای مختلف می توان ناحیه اتصال مری به معده، دریچه اسفنگتر(Sphincter) که محل اتصال این دو قسمت می باشد و حتی حرکات مری که باعث پایین رفتن غذا به سوی معده می گردند را بررسی کرد. در این موارد از آزمایشهای متــداول برای این بیماری Esophagoscopy که به طور رایج به Endoscopy معروف است استــفاده می گــردد. و نیز Barium Swallow که عکس مری را بهتر نشان می دهد، Cardiac Evaluation(در صورتی انجام می شود که شخص از درد سینه شکایت داشته باشد) و Esophageal Manometry می باشند. البته این آزمایشها می توانند نرمال باشند اما شخص هنوز از علائم درج شده در بالا شکایت داشته باشد. این شخص کماکان داروهای ضد اسیدی را استفاده می کند و تشخیص بیماری همان G.E.R.D. خواهد بود.
● درمان:
درمان رایج این بیماری تجویز داروهای ضد اسیدی Prilosec ،Antiacid و به طور کلی داروهایی است که اسید معده را خنثی می کنند. زمانی که G.E.R.D به خاطر حرکات کند دستگاه گوارشی باشد، داروهایی چون Reglanتجویز می شود وبسیاری مواقع،ترکیبی از این دو نوع دارو مورد استفاده قرار می گیرد. زمانی که بیماری چنان شدید باشد که سلولها و بافتهای ناحیه صدمه عمیق دیده باشند، با عمل جراحی دستگاه Enteryx را در بدن شخص مبتلا جاسازی می کنند.
هر چند از بین بردن علائم این بیماری مهم می باشند، اما به یاد داشته باشید که تا زمانی که عامل بیماری بر جا باشد، معالجه دارویی راه حل بیهوده و کوتاه مدت است. مثالی که همیشه از آن صحبت کرده ام چراغ داخل اتومبیل (Engine Light) می باشد. اگر این چراغ علامت آن را بدهد که موتور اتومبیل شما احتیاج به توجه دارد، آیا شما این چراغ را خاموش می کنید یا موتور ماشین را مورد بررسی قرار می دهید؟ مطمئن هستم که جواب مشخص است و موتور ماشین اولین جایی است که شما به آن توجه می کنید.
چطور است که جواب این سئوال در مثال بالا واضح است، اما وقتی که ما در مورد بدن، بیماری و سلامت صحبت می کنیم ،اکثرا این موضوع ندیده گرفته می شود؟ چطور است که شما داروهایی که اسید معده را کم می کنند استفاده می کنید، اما هیچگاه از خود نم یپرسید که چرا معده شما اسید اضافه ترشح می کند؟ چگونه است که از ابتدا این اضافه ترشح اسید معده را نداشته و به ناگاه دچار آن شده اید؟‌اگر به اتومبیل خود نیز به همین اندازه بی توجه باشید که نسبت به بدن خود هستید، مطمئنا وسیله نقلیه شما پس از مدتی کوتاه از کار می افتد.
متوجه باشید که روزی که بدن شما، این ماشین پیچیده، در نیمه راه شما را رها کند ،عواقب ناگواری در انتظار شما خواهد بود!
برای آنکه شما بتوانید متوجه نادرستی استفاده از داروهای ضد اسیدی برای مبارزه با این بیماری شوید، اجازه بدهید با آناتومی این منطقه و فیزیولوژی اندامهای آن کمی آشنایی پیدا کنیم.
غذای جویده شده، از طویق مری وارد معده می شود. برای آنکه محتوی معده به مری بر نگردد، دریچه اسفنگتر، مری را به معده متصل می کند. زمانی که غذاوارد معده می شود، معده آنزیمهای لازمه و اسید را برای هضم غذا ترشح می کند.
مواد غذایی هضم شده از طریق خون به قسمتهای مختلف بدن می رسد و مازاد آن وارد روده می شود. در روده، مقدار بیشتری از مواد غذایی جذب بدن شده و نهایتاً در قسمت پایین روده، Colon، آنچه که دیگر مورد جذب نیست دفع می گردد. حال اگر آنزیمهای معده و اسید معده به اندازه کافی ترشح نشوند، سرعت تخلیه معده کند می شود و در نتیجه غذای وارد شده به معده، در معده فاسد شده وتولید اسید می کند
دوباره یادآوری می کنم که با خوردن Antacid یا Prilosec که اسید معده را خنثی می کند، نه تنها اسید غذای فاسد شده خنثی می شود، بلکه اسید معده که خود از آغاز اندک بود کمتر می شود و در نتیجه، این ناراحتی کماکان ادامه می یابد. اگر چه با خوردن دارو، علائم ترشی معده و G.E.R.D از بین می رود، ولی آیا این بدان معنی است که معده اسید کافی ترشح می کند؟
پیشنهاد من این است که به جای آنکه اسید معده و غذای فاسد شده را خنثی کنید بیایید آنزیمهای لازمه برای هضم غذا را تقویت کنید، تا تخلیه غذا از معده به روده چنان صورت گیرد که غذا فاسد نگردد و در این صورت هضم غذا به طور صحیح صورت گیرد، مقدار اسید تولید شده ادر معده کافی باشد و بدن دچار ناراحتیهای مختلف و کمبود ویتامین ها نگردد.
پزشک آگاه و طبیعی -درمانی بدون تجویز دارو، بهترین انتخاب برای رفع این مشکل می باشد. دوباره متذکر می شوم که سلامت یعنی توازن تمام سیستمهای بدن ونادرستی در یک سیستم مطمئناً سیستمهای دیگر را تحت الشعاع قرار می دهد. راه حل صحیح برای درمان هر بیماری، یافتن عامل ناهماهنگی است. زمانیکه سیستم متزلزل ترمیم می شود، هماهنگی یا Homeostatsi&#۰۳۹;s اندامها و سیستمها صورت می گیرد. اینجاست که بدن، این ماشین پیچیده، به همان صورتی که به طور کامل آفریده شده است، به کار خود ادامه می دهد و شما از سلامت نهایی بهره مند می گردید. بایدبه جای از بین بردن درد، عامل درد را بیابیم. سرنوشت سلامت ما در دست خود ما است و هرگز اجازه ندهیم این باور تغییر کند.     نویسنده : دکتر مامک شکیب
 

  چرخ‌های دوچرخه‌های قدیمی را یادتان هست؟ همان‌ها که گاهی از فرط کهنگی ترک می‌خوردند و تیوپ پرباد داخل‌شان از لای ترک‌ها بیرون می‌زد، برجستگی‌های مشکی و نرمی که پنچری را به‌دنبال داشتند.
هرنی یا فتق هم چیزی شبیه همین اتفاق در بدن است. هرنی به بیرون‌زدگی و یا خارج‌شدن هر چیزی از جای اصلی خودش در بدن گفته می‌شود. زمانی که یک ارگان، یک بخش کوچک از یک عضو یا حتی یک بافت کوچک از جای اصلی خود خارج می‌شود و در داخل یک محفظه یا به اصطلاح ساک به محیط کناری‌اش برجستگی پیدا می‌کند، فتق به‌وجود می‌آید.
‌ ● فتق چیست و در کجاها اتفاق می‌افتد؟
هر جایی که جداره بافت نگه‌دارنده یک ارگان ضعیف باشد، فتق می‌تواند اتفاق بیفتد. عضلات ضعیف جدار شکم، بافت کلاژنی ضعیف یک دیسک بین مهره‌ای یا حلقه شل‌شده دیافراگم به دور مری، هرکدام می‌توانند زمینه یک فتق را به‌وجود بیاورند. به‌طور کلی یک فتق یا هرنی از ۳ بخش تشکیل شده است. دهانه فتق که بیرون‌زدگی از آن اتفاق می‌افتد (مثل ترک لاستیک دوچرخه)، ساک فتق (مثل جدار تیوپ داخلی) و محتویات فتق (که در مثال فوق می‌تواند هوای داخل تیوپ باشد).
اکثر فتق‌ها در شکم اتفاق می‌افتند. عضلات مختلف، غشاءهای متعدد و فشارها و آسیب‌هایی که به فضای شکمی وارد می‌شود، باعث می‌شود تا شایع‌ترین فتق‌ها در این عضو اتفاق بیفتند.
هنگامی که ضعف در دیواره شکم به یک حفره یا سوراخ منجر شود، ممکن است بخشی از محتویات شکم از بین این نقص و پوشیده شده در بخشی از پرده صفاق وارد این حفره شوند و در زیر پوست شکم یک فتق به‌وجود بیاورند.
بعد از فتق‌های شکمی، فتق دیسک بین مهره‌ها، شایع‌ترین است که باعث علائم کمردرد شدید و بیماری سیاتیک می‌شود.
فتق اینگواینال (بیرون‌زدن محتویات شکمی از حفره‌ای در کشاله ران) و فتق محل زخم‌های جراحی هم در کنار فتق نافی از فتق‌های شایع دیگر هستند.
در یک فتق، معمولا ابتدا بافت چربی که دور اعضای داخلی بدن را می‌پوشاند، بیرون می‌زند و با پیشرفت بیماری و ضعیف‌تر شدن جدار بقیه عضو وارد کیسه فتق می‌شود. افزایش فشار داخلی عضو (مثلا فشار داخلی شکمی به‌خاطر بلندکردن اجسام سنگین یا سرفه‌های شدید) باعث پیشرفت سریع‌تر فتق می‌شود.
● فتق اینگواینال، شایع‌ترین فتق و شناخته‌شده‌ترین
فتق اینگواینال ۷۵ درصد فتق‌های شکمی را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل شایع‌ترین علت جراحی محسوب می‌شود. گفته می‌شود ۵درصد جمعیت ممکن است به این بیماری متبلا شوند. علت این مساله هم به آناتومی منطقه اینگواینال مربوط است. کانال اینگواینال، یک کانال در اطراف کشاله ران است که از دوران جنینی وجود دارد.
از درون حلقه‌های اینگواینال بعضی عروق و اعصاب که از داخل شکم می‌آیند، عبور می‌کنند. گاهی اوقات با ضعیف‌شدن حلقه‌های اینگواینال و افزایش فشار داخلی شکم، محتویات شکم از داخل این کانال و از این حلقه‌ عمقی وارد کانال اینگواینال می‌شوند گاهی اوقات هم این محتویات از داخل حلقه عبور نمی‌کنند بلکه از منطقه یک‌ جدار ضعیف شکمی وارد کانال می‌شوند.
این بیماری در آقایان ۲۵ برابر بیشتر اتفاق می‌افتد. فتق به صورت یک برجستگی و تورم کوچک در زیر پوست کشاله ران خود را نشان می‌دهد که با سرفه، فریاد زدن و ایستادن به وجود می‌آید و با دراز کشیدن از بین می‌رود. اغلب این برجستگی‌ها دردناک هستند و در ابتدا یک درد مختصر و با بزرگ شدن فتق درد بیشتری دارند. در مراحل ابتدایی بیماری، می‌شود محتویات را با انگشت به جای خود برگرداند اما با زیاد شدن محتویات کیسه فتق و یا حاد شدن بیماری این کار امکانپذیر نیست.
وقتی فتق به‌جای خود برنگردد به آن فتق اینکارسره یا گیرافتاده می‌گویند و اگر این اتفاق با گرفتگی و پیچ‌خوردگی عروق خونی و یا روده‌هایی که به داخل فتق آمده‌اند همراه شود، فتق مختص به وجود می‌آید. هر دو این شرایط بسیار حساس و اورژانسی هستند و ممکن است عواقب مرگباری را به دنبال داشته باشند. انفارکتوس روده‌ها یا مردن آنها و پخش شدن محتویاتشان به داخل فضای شکم، انسداد روده‌ها و یا فشار بر ارگان‌های حساس دیگر از عواقب این نوع فتق‌ها هستند که باید به سرعت جراحی شوند. زمان گیر افتادن یا مختنق شدن فتق اصلاً قابل پیش‌بینی نیست و در بیماران مختلف ممکن است یک فتق ابتدایی تا سال‌ها باقی بماند.
اما دردناک شدن، تغییر رنگ فتق، بازنگشتن به جای خود و یا علائم حیاتی ناپایدار می‌تواند از علائم مشکل‌دار شدن یک فتق اینگواینال باشد. درمان این بیماری چه در مراحل ابتدایی و چه در مراحل حاد جراحی و بستن و محکم کردن کانال اینگواینال است.یک فتق اینگواینال با گرفتن شرح‌ حال، معاینه فتق و انجام سی‌تی‌اسکن و یا سونوگرافی تشخیص داده می‌شود، گاهی اوقات نیز شنیدن صدای روده‌ها با گوشی پزشکی و از روی کیسه فتق خود به تشخیص کمک می‌کند.
● فتق رانی
این نوع فتق بسیار شبیه فتق‌های اینگواینال است اما بیشتر در خانم‌ها اتفاق می‌افتد و شیوع کمتری دارد.
کیسه فتق در این بیماری در کانال رانی یا فمورال تشکیل می‌شود که در منطقه کشاله ران و فمورال پایین‌تر از کانال اینگواینال است. فتق رانی ممکن است درد نداشته باشد اما همان عوارض فتق اینگواینال را دارد. احتمال مختنق شدن فتق رانی و حاد شدن اوضاع بیشتر از بیماری قبلی است و علت آن هم آناتومی خاص این ناحیه است گاهی اوقات هم این فتق باعث انسدادهای روده کوچک می‌شود.
● فتق محل زخم (فتق محل برش)
فتق محل زخم هم جزء فتق‌های شایع جدار شکمی است. بعد از انجام جراحی و ایجاد برش در لایه‌های مختلف جدار شکم، ممکن است در زمانی که هنوز محل برش بهبود کامل پیدا نکرده است و لایه‌های آن در حال جوش خوردن هستند افزایش فشار شکمی باعث شود که در نزدیکی محل زخم جراحی و یا دقیقاً در زیر آن یک برجستگی، محتوی اعضای داخل شکم ایجاد شود.
این فتق در مراحل اول درد ندارد اما به تدریج با شدت گرفتن فتق ممکن است دردناک شود. گیر افتادن روده‌ها و ایجاد انسداد در آنها یکی از عوارض اصلی و خطرناک این نوع فتق است که باید در نظر گرفته شود. فتق‌های محل زخم می‌توانند در هر نوع برش جراحی ایجاد شوند اما بیشتر در برش‌های طولی که در خط میانی شکم ایجاد می‌شوند به وجود می‌آیند.فتق محل برش ممکن است سال‌ها بعد از انجام جراحی هم به وجود بیاید و به خاطر ضعف جدارها و پوشش‌های عضلانی ناشی از انجام جراحی یک منطقه ضعیف و دارای نقص را به عنوان دهانه فتق به وجود بیاورند.درمان فتق‌های محل برش یا زخم از بقیه انواع فتق‌ها سخت‌تر است چون به علت انجام جراحی، ناحیه عمل شرایط طبیعی خود را از دست داده است و چسبندگی ایجاد کرده است.
این نوع فتق‌ها در صورتی که به روش صحیح و با استفاده از مش هم درمان نشوند بسیار احتمال عود دارند و ممکن است در محل جراحی ترمیمی هر یک فتق محل برش به وجود بیاید. این فتق هم به راحتی با معاینه و گرفتن شرح حال و انجام سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.
● فتق نافی
این فتق بیشتر در بین کودکان و نوزادان شیوع دارد و بسته نشدن حلقه نافی در آنها باعث می‌شود تا محتویات شکمشان از داخل این حلقه به زیر پوست شکم بیاید. این فتق بیشتر در پسر بچه‌ها به وجود می‌آید و اگرچه ممکن است زیاد بزرگ شود اما امکان انسداد روده‌ها، گیر افتادن و مختفق شدن فتق در آنها بسیار نادر است. به همین دلیل این فتق‌ها احتیاجی به درمان ندارند و با بزرگ شدن بچه و رسیدن به سن ۵ سالگی اغلب آنها خود به خود درمان می‌شوند. در این فتق‌ها هر چقدر که دهانه کوچک‌تر باشد بیشتر امکان عارضه‌دار شدن آن وجود دارد.
اگر این فتق‌ها بزرگ شوند، یا علامت‌دار شوند و باعث آزار بچه شوند و یا نتوان آنها را جا انداخت باید با انجام جراحی آنها را درمان کرد.
● علائم فتق‌ها به طور کلی چیست؟
علائم کلی فتق‌ها درد، تورم و برجستگی، احساس ناراحتی از وجود فتق و عارضه‌دار شدن آنها، درد پایدار همراه با تب و حالت تهوع نشانه عارضه‌دار شدن این بیماری است که باید به اورژانس مراجعه کرد. افزایش درد با فعالیت و کاهش درد و تورم با استراحت هم نشانه فتق است. البته در بیماری از موارد اولیه فتق هم ممکن است هیچ علامتی وجود نداشته باشد اما در مراحل پیشرفته خود کیسه فتق و محتویات آن، دردناک، حساس به لمس می‌شوند و حتی ممکن است دردهای راجعه ایجاد کنند.
● درمان فتق‌ها چگونه انجام می‌شود
همه فتق‌ها را باید در نهایت با روش جراحی درمان کرد. تنها مورد استثنا همان طور که گفته شد فتق نافی در کودکان است که ممکن است خود به خود درمان شود. فتق‌ها قبل از عارضه‌دار شدن به یک جراحی اکتیو احتیاج دارند. یعنی بیمار به علت علائم به درمانگاه مراجعه می‌کند و پزشک براساس اولویت، به او نوبت جراحی می‌دهد، اما فتق‌های مختنق و گیرافتاده، را باید به طور اورژانسی درمان کرد. روش درمان فتق‌ها ربطی به عارضه‌دار شدن آنها ندارد.
می‌شود از جراحی لاپاروسکوپی و یا جراحی معمولی برای درمان استفاده کرد. محتویات فتق را به جای خود برگرداند و محل فتق را بست و جدار ضعیف عامل فتق را تقویت کرد. برای این کار از بخیه‌های ظریف و یا وسیله‌ای به نام مش استفاده می‌شود که شبیه یک توری ظریف است و باعث می‌شود سلول‌های بافت همبند روی آن بنشینند و مثل یک اسکلت زمینه ساخت یک جدار از سلول‌های بافت جوشگاه را بدهند. این کار باعث تقویت جدار فتق می‌شود اما چسبندگی‌ای که ایجاد می‌کند، انجام اعمال جراحی احتمالی بعدی را به شدت با مشکل مواجه می‌کند.
در زمان عارضه‌دار شدن روده‌ها در داخل یک فتق هم باید بافت‌های آسیب دیده روده و از بین رفته را ترمیم کرد. بخیه زدن صحیح محل جراحی، به غیر از تاثیر آن در مساله زیبایی از ایجاد فتق‌های محل برش جراحی هم جلوگیری می‌کند.برای جا انداختن فتق در مراحل اولیه بیماری باید یک فشار آرام و ملایم و ممتد روی فتق آورد تا به تدریج به محل خود برگردد. در صورت بازنگشتن کیسه فتق به هیچ وجه نباید این کار را به زور انجام داد.    
 

  یبوست یکی از شایع ترین شکایات گوارشی است .طبق تعریف ، یبوست عبارت است از : اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته که معمولاً مدفوع سفت و خشک و همراه با ناراحتی هنگام دفع است و در برخی موارد همراه با احساس پری و سنگینی می باشد .
تصور غلطی که در برخی بیماران وجود دارد این است که اگر روزی یک بار اجابت مزاج نداشته باشند غیرطبیعی است ! در حالی که تصور فوق صحیح نیست ، زیرا تعداد اجابت مزاج در هر فرد بسته به میزان و نوع مواد غذایی مصرفی ، میزان فعالیت و ... متفاوت است . مطالعات نشان داده که هر انسانی در طول زندگی خود یبوست را به نوعی تجربه می کند ، ولی اغلب این موارد گذرا و قابل چشم پوشی است .
● تأثیر رژیم غذایی :
برای جلوگیری از ایجاد یبوست ،‌باید از غذاهایی که فیبر بالایی دارند ، مثل سبزیجات ، میوه ها و غلات بیشتر استفاده کرد . مصرف غذاهای فیبردار باعث می شود که مدفوع حجیم و نرم شود . اما باید توجه داشت که افزایش مصرف غذاهای فیبردار باید به آهستگی صورت گیرد تا بدن به آنها عادت کند . در غیراین صورت ، فرد دچار نفخ شکم و دل پیچه خواهد شد .
همچنین حتی الامکان باید از غذاهایی که فیبر اندک دارند ، مثل : بستنی ، پنیر ، گوشت ، چیپس و سیب زمینی سرخ کرده ، پیتزا ، غذای کنسروی و غذاهای چرب مثل آبگوشت و کله پاچه پرهیز کرد .
● مصرف آب و مایعات :
بسیاری از مواقع به علت مشکلات کاری فراموش می کنیم که به میزان کافی آب مصرف کنیم و این مسئله باعث خشکی سیستم گوارشی و در نتیجه خشکی و سفتی مدفوع می شود .
یکی از توصیه های مهم برای مبارزه با یبوست مصرف مایعات به خصوص آب یا آب میوه ها به میزان کافی است . مصرف روازنه حداقل ۳ لیتر مایعات ( معادل ۱۲ لیوان بزرگ ) برای مبارزه با یبوست بسیار مفید است .
توجه شود که در این راستا از مایعات کافئین دار ( مثل قهوه ، نوشابه و چای پررنگ ) یا نوشابه های الکلی باید جداً پرهیز شود ، چرا که باعث خشکی سیستم گوارشی و اثر معکوس می شوند .
● عدم تحرک :
تحرک کافی یک از کارهای بسیار مفید برای مبارزه با یبوست است . البته نیازی نیست که حتماً یک ورزشکار باشید ، بلکه روزانه حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیاده روی که تداوم داشته باشد بسیار مؤثر خواهد بود .
● نحوه اجابت مزاج :
صرف وقت کافی برای اجابت مزاج از نکات بسیار مهم است . بیشتر مواقع ، به علت شتاب و عجله ، توجه و دقت کافی به زمان اجابت مزاج نمی شود که این یکی از علل مهم ایجاد یبوست است . لذا توصیه می شود که حتماً ساعت معینی از روز به اجابت مزاج اختصاص داده شود و در هنگام اجابت مزاج نیز این عمل را با حوصله انجام داد . حتی اگر فرد در ساعت فوق احساس اجابت مزاج ندارد ، حتماً برای اجابت مزاج به دستشویی مراجعه کند . نکته مهم دیگر این است که هرگز نباید احساس اجابت مزاج را صرفاً به دلیل دوری از منزل یا کارداشتن نادیده گرفت .
● مصرف داروهای ملین یا داروهای گیاهی :
باید از مصرف هر نوع ملین چه گیاهی و چه دارویی بدون تجویز پزشک پرهیز کرد . با اینکه مصرف کوتاه مدت ملین ها برای مبارزه با یبوست ضروری است ، مصرف بی رویه آنها می تواند مشکلاتی را به همراه داشته باشد . برخی از مردم تصور میکنند که مصرف ملین های گیاهی بی ضرر است ، در صورتی که همیشه چنین نیست .
مثلاً مصرف طولانی مدت برگ سنا می تواند مشکلات بسیاری را به دنبال داشته باشد .
از طرفی ، برخی داروها باعث یبوست می شوند .
مثلاً برخی داروهای قلبی ( آدالات )‌ ، قرص کلسیم ، داروهای کدئین دار ،‌شربتهای آنتی اسید ، قرص آهن و داروهای ضدافسردگی از جمله داروهایی هستند که می توانند باعث یبوست شوند .
برای پیشگیری از یبوست میزان فیبر غذایی و مایعات را افزایش دهید . انجام فعالیت های ورزشی و توجه و صرف زمان کافی برای اجابت مزاج در اغلب موارد باعث مرتفع شدن یبوست می شوند .
در نهایت ، باید توجه داشت که در صورت ادامه یبوست ، علیرغم اقدامات فوق ، حتماً به پزشک مراجعه شود .    
 

  تهوع و استفراغ در بسیاری از اختلالات اتفاق می افتد. در اینجا برخی علل شایع و اینکه چطور با معده شما رفتار می کنند آورده می شود.
●● علتها متفاوتند
● تهوع و استفراغ می توانند با بسیاری از عوامل شامل موارد زیر آغاز شوند:
▪ عفونت معده و روده: این التهاب آستر معده و روده مشخصاً به وسیله عفونتهای ویروسی و باکتریایی از آب یا غذای آلوده ایجاد می شود. علاوه بر تهوع و استفراغ ممکن است ، اسهال آبکی وگرفتگی های شکمی هم داشته باشید.
▪ سردرد یا اختلالات گوش داخلی: یک سردرد شدید مانند میگرن می تواند باعث ایجاد تهوع و استفراغ شود. اختلالات گوش داخلی مانند: بیماری حرکت نیز می تواند تهوع ایجاد کند.
▪ درمان پزشکی: درمان با داروهای ضد سرطان و اشعه درمانی غالباً با استفراغ همراه است.
▪ سموم: سطح بالای سموم مانند الکل، نیکوتین و داروهایی مانند آنتی بیوتیکها در خون می توانند باعث بروز تهوع و استفراغ شوند.
▪ هورمونها: تغییرات هورمونی اوائل حاملگی می توانند منجر به حالت تهوع و استفراغ شوند همانگونه که موج هورمونی اغلب در دوره های استرس شدید می تواند چنین کاری را انجام دهد. مشکلات غده تیروئید نیز چه هورمون زیاده از حد تولید نماید و چه کم، می تواند باعث تهوع شود.
▪ زخم گوارشی: زخم های گوارشی زخمهای رو بازی هستند که در آستر معده، قسمت های ابتدایی روده کوچک یا مری اتفاق می افتند. نشانه معمول درد، سوزشی مابین استخوانهای قفسه سینه شماست ولی زخمها در عین حال می توانند باعث تهوع و استفراغ نیز بشوند. بسیاری از زخمهای گوارشی از باکتریی به نام اچ پایلوری ناشی می شوند.
سنگهای کیسه صفرا. سنگهای کیسه صفرا رسوبات جامدی از کلسترول و نمکهای کلسیم هستند که در کیسه صفرا یا نزدیک مجاری صفراوی شکل می گیرند. گاهی سنگهای کیسه صفرا باعث تهوع، استفراغ، سوءهاضمه و درد شکمی می شوند.
▪ پانکراتیت: پانکراتیت وضعیتی است که در آن آنزیمهای گوارشی به جای تجزیه غذا در روده کوچک به لوزالمعده حمله می کنند. این وضعیت باعث درد شکمی خفیف تا شدید که اغلب همراه با تهوع، استفراغ و تب است می گردد.
●● اقدامات مراقبت از خود
● اگر شما احساس تهوع می کنید، این پیشنهادات می تواند کمک کننده باشد:
▪ سخت نگیرید. فعالیت می تواند تهوع را بدتر کند.
▪ آب زیاد بنوشید. قطعات یخی یا نوشابه های میوه ای یخی را بمکید. جرعه های کوچک آب، چای کمرنگ نوشابه های غیرالکلی، نوشابه های ورزشی بدون کافئین یا هر دو را بنوشید. نوشیدن مایعات شکردار ممکن است معده شما را نسبت به سایر مایعات آرامتر نماید.
▪ از بوهای غذایی پرهیز کنید: غذا نپزید، از رستورانها وسایر مکانهایی که بوی غذا می دهند پرهیز کنید.
▪ غذاهای سهل الهضم بخورید. با غذاهای سهل الهضمی مانند ژلاتین، کلوچه ها و نان برشته شروع کنید. وقتی این غذاها را تحمل کردید، غلات، برنج و میوه ها را امتحان کنید. از غذاهای چرب و چاشنی دار پرهیز نمایید.
● چه وقت به پزشک مراجعه کنم.
▪ وجود حالات گاه به گاهی تهوع و استفراغ معمولاً نگران کننده نیستند. در موارد زیر با پزشک مشورت نمایید.
▪ تهوعی که همراه با درد یا سردرد شدید باشد به خصوص اگر این نوع سردرد را پیش از این
نداشته اید.
▪ اگر به مدت ۲۴ سات قادر به نوشیدن هیچ چیز نباشید.
▪ استفراغ بیش از ۲ یا سه روز پایدار بماند.
▪ اگر کم آب شده اید و تشنگی بی اندازه دارید، ادرارتان کم شده یا ادرار ندارید و دچار ضعف، گیجی و سبکی سر شده اید.
▪ استفراغ شما حاوی میزان قابل توجهی خون است یا قهوه ای تیره است.
▪درمان بستگی به علت ایجاد کننده نشانه ها دارد.

  ● مری
مری فقط راه عبور غذاست. غذایی که می‌ خوریم، ممکن است خوب جویده نشده باشد.
● معده
معده با حرکات خود و ریختن شیره معده که حاوی اسید است،‌ غذا را به ذرات ریز میلی ‌متری تبدیل می ‌کند و به آن مجوز عبور از معده را می‌ دهد. غذا که وارد روده باریک شد، ارگان‌های دیگر مثل صفرا و لوزالمعده ترشحات خود را روی آن می‌ ریزند تا با کمک آنزیم‌هایشان به اجزای ساده قابل جذب تبدیل شود(کربوهیدرات‌ها به قند ساده، چربی‌ها به نوع ساده‌تر و پروتئین‌ها به اسید‌آمینه.)
پس از جذب مواد از دیواره روده باریک به داخل خون، همه ارگان‌ها می ‌توانند، مواد لازم برای حیات‌شان را مورد مصرف قرار بدهند و در نهایت تفاله‌ها به روده بزرگ می‌ رود و دفع می ‌شود. این مقدمه را برای آن گفتم که بدانید هر قسمت به دلیل وظایفی که دارد اگر دچار بیماری یا هر گونه دستکاری شود، می‌ تواند در روند خوردن غذا تغییراتی ایجاد کند.
این تغییرات می‌ تواند باعث لاغری یا چاقی شما بشوند. برای مثال وقتی لقمه‌های غذا به معده وارد شود، معده متسع می ‌شود و امواج عصبی را به مغز می ‌فرستد و مغز با برگشت امواجی به آن موجب احساس سیری می ‌شود.
در بیماری‌هایی مثل سرطان یا مواردی که قدرت اتساع معده را می ‌گیرند، سیری زودتر حاصل شده و فرد لاغر می‌ شود. حالا می ‌توانیم از این ترفند استفاده کنیم و با برداشتن قسمتی از معده به وسیله جراحی، حجم معده را کوچک کنیم تا فرد کمتر غذا بخورد و زودتر احساس سیری کند.
راه دوم این است که از غذاهای پرحجم مثل سالاد، میوه و سبزی که کالری کمی دارند اما معده را زود متسع می‌ کنند و به ما احساس سیری می ‌دهند، استفاده کنیم. با این کار کالری کمتری گرفته و چاق نمی‌ شویم.
● روده باریک:
روده باریک مواد غذایی را ریز و قابل جذب می ‌کند و به دلیل طول زیادش (سه متر طول دارد) در مسیر آن، انواع موادغذایی جذب خون می ‌شوند. اگر بیماری‌هایی وجود داشته باشد که عمل جذب را مختل کند، فرد لاغر می‌ شود.
حتی بعضی داروها که جذب موادغذایی خاصی را کمتر می‌ کنند و از عوارض‌شان لاغری است، در این قسمت هم دستکاری انجام می ‌دهند. برای مثال کسی که برای تنظیم فعالیت غده تیروئیدش دارو می ‌خورد، لاغر می‌ شود.
باز ما می‌ توانیم از این ترفند استفاده کنیم. داروهایی که برای درمان چاقی هستند، هضم چربی را مختل می ‌کنند و چربی‌ها بدون اینکه جذب شوند، مستقیماً به روده بزرگ رفته و دفع می ‌شوند.
یا حتی می ‌توان از روش‌های جراحی برای برداشتن یک قسمت از روده باریک کمک گرفت، اما نواحی حساسی که جذب مواد از آن نواحی برای بدن حیاتی است، نباید برداشته شوند. این کارها و دستکاری‌ها قطعاً عوارضی خواهد داشت و در مواقع خاص که چاقی شدید حیات بیمار را تهدید می ‌کند، انجام می ‌شود.
از طرف دیگر، افرادی هستند که تمایل دارند چاق شوند و به جای تصحیح فرم غذا خوردن‌شان دست به مصرف خودسرانه برخی داروها می ‌زنند.
این افراد لاغر باید به پزشک مراجعه کنند و مطمئن شوند به بیماری خاصی مبتلا نیستند چون بیماری‌های هورمونی مثل تیروئید، آدرنال، مشکلات عفونی، بیماری‌های قلبی و کبدی، کلیوی، دلایل عصبی، اجتماعی، روانی و مصرف الکل همه می ‌توانند دلیل لاغری شما باشند اما اگر سالم باشید، شاید با تحریک مرکز اشتها در مغز، مشکل شما به راحتی قابل حل باشد.
چون ما داروهایی داریم که عارضه‌شان پرخوری است، مثل گروه آنتی‌ هیستامین‌ها که محرک اشتها است، اما تذکر مهم من به شما عزیزانی که به افراد غیرمتخصص مراجعه می ‌کنید و با دریافت و مصرف انواع کورتن از اینکه چاق شدید خوشحال می‌ شوید، این است که پوکی استخوان، پیدایش عفونت‌های فرصت ‌طلب، انواع مشکلات گوارشی و پیدایش بیماری قند عوارض کورتن است. این حالت شما چاقی نیست بلکه پف کردن ناشی از کورتن است.
بهتر است در صورت سلامت کامل، با انجام تمرینات ورزشی و خوردن غذاهایی با کالری زیاد و حجم کم (درست برعکس توصیه‌ام به افراد چاق) در وعده‌های بیشتر و فواصل کمتر به وزن دلخواهتان برسید.
آنهایی که معتقدند آب می ‌خورند و چاق می ‌شوند، تصور غلطی دارند چون کالری بیش از نیازشان می‌ گیرند و آن کالری به صورت چربی ذخیره می‌ شود.
به افراد خوش اشتها و چاق توصیه می ‌کنم غذا را ۱۰ تا ۱۵ بار آرام بجوند تا خسته شده و کمتر میل کنند یا به جای قاشق از چنگال استفاده کنند تا به دلیل خسته شدن، غذا خوردن را رها کنند یا وسط غذاخوردن میز را ترک کنند تا از اشتها بیفتند. در این صورت خواهند دید از ذخیره چربی ‌شان استفاده می ‌شود و لاغر می ‌شوند.

  در انتهای مری و در محل اتصال آن به معده اسفنکتری از جنس عضلات صاف وجود دارد که مانند دریچه‌ای مانع از بازگشت محتویات معده به داخل مری می‌شود.
این اسفنکتر در همه اوقات به غیر از مواقعی که باید غذا از داخل مری به معده هدایت شود، بسته است. عضلات صاف این دریچه توسط اعصاب خودمختار کنترل می‌شوند و آن را در اغلب اوقات با یک فشار طبیعی بسته نگه می‌دارند اما گاهی اوقات قدرت این عضلات کافی نیست و دریچه شل می‌شود. اختلال در عملکرد این اسفنکتر تحتانی مری موجب حالتی می‌شود که به آن رفلاکس می‌گویند. حالتی که همه آن را به ترش کردن یا بازگشت اسید به داخل مری می‌شناسند.
با ورود غذا به داخل معده سلول‌های دیواره معده برای هضم غذا اسید و آنزیمی به نام پپسین ترشح می‌کنند. پپسین برای هضم پروتئین‌ها و اسید برای هضم همه غذاها به‌خصوص چربی‌ها ترشح می‌شوند. دیواره معده خود به وسیله یک سپر محافظتی از خطر هضم‌شدن توسط مواد ترشح شده محافظت می‌شود اما بقیه قسمت‌های لوله گوارش دارای این سپر محافظتی نیستند و تماس این ترشحات با آنها می‌تواند موجب آسیب شود. این همان اتفاقی است که به عنوان عوارض رفلاکس بیماران حس می‌کنند؛ تماس اسیدوپپسین با دیواره مری.در بعضی افراد، با ورود حجم کمی غذا داخل معده، قدرت عضلات اسفنکترتحتانی مری کم می‌شود. گاهی اوقات علت، نوع غذاها هستند، مثلا غذاهای پرچربی و غذاهای حاوی بعضی مواد محرک این کار را می‌کنند اما گاهی اوقات هم هیچ‌کدام از این غذاها مقصر نیستند و فقط یکسری اختلالات عصبی باعث این شل شدن می‌شود.
ورود اسید معده و پپسین و تماس آن با دیواره مری، سلول‌های انتهایی مری را ملتهب می‌کند. گاهی اوقات مواد برگشت داده شده از معده ممکن است حتی حاوی صفرا و محتویات دوازدهه نیز باشند که این موضوع هم باعث التهاب بیشتر می‌شود. تحریک و التهاب سلول‌های انتهایی مری در واقع نوعی سپر حفاظتی در برابر رفلاکس است. بدن سعی می‌کند به‌وسیله سلول‌های التهابی مانع اثر بیشتر اسیدها بشود.
اما التهاب، اولین سپر حفاظتی بدن نیست. بدن یک مکانیسم دفاعی دیگر هم برای مقابله با رفلاکس دارد. غذا خوردن در طول روز اتفاق می‌افتد، موقعی که فرد بیدار است. به همین دلیل رفلاکس هم اغلب در طول روز رخ می‌دهد. خوبی اتفاق افتادن رفلاکس در طول روز هم، همان بیدار بودن فرد است. زمانی که ایستاده است، پس جاذبه مانع رسیدن محتویات معده به نقاط بالاتر مری می‌شود و مقدار کمتری هم از معده به مری برمی‌گردد. از طرف دیگر در طول روز چندین بار عمل بلع اتفاق می‌افتد. خوردن و نوشیدن باعث می‌شود محتویات معده که به داخل مری آمده‌اند، دوباره شسته شوند و به معده برگردند. سومین مکانیسم دفاعی بدن در برابر رفلاکس در طول روز ترشح بزاق است. بزاق حاوی بی‌کربنات است که یک قلیاست و می‌تواند اسید معده را تا حدودی خنثی کند. در طول روز ترشح بزاق و بلع آن زیادتر است و به همین دلیل رفلاکس در طول روز کمتر می‌تواند آسیب‌‌رسان باشد. اگرچه در هر حال آزاردهنده خواهد بود.
اما مشکل اصلی بیماران مبتلا به رفلاکس، شب‌ها اتفاق می‌افتد. زمانی که از حالت ایستاده به خوابیده قرار می‌گیرند و محتویات به آسانی به مری می‌آیند. هنگامی که بلع بسیار کمتر اتفاق می‌افتد و موقعی که بزاق کمتر ترشح می‌شود. شب‌ها رفلاکس آزاردهنده‌تر و آسیب‌رسان‌تر خواهد بود.
به غیر از خوردن بعضی غذاهای محرک و اختلالات عصبی، بعضی شرایط طبیعی بدن هم می‌تواند موجب رفلاکس شود. حاملگی یکی از این شرایط است که در آن هم به علت افزایش هورمون‌ها اسفنک‌تر تحتانی مری، شل می‌شود و هم به‌خاطر وجود جنین فشار داخل شکمی افزایش می‌یابد.بعضی بیماری‌های عضلانی هم می‌توانند موجب به وجود آمدن رفلاکس شوند.
● علائم رفلاکس
شایع‌ترین و اصلی‌ترین علامت این بیماری، سوزش سر دل است. درد سوزشی درست پشت جناغ که گاهی تا گردن هم تیر می‌کشد و ممکن است آنقدر شدید باشد که با درد قلبی اشتباه شود. ورود اسید معده به مری به غیر از اینکه به سلول‌های انتهای مری آسیب می‌رساند اعصاب آن ناحیه را هم مورد آسیب قرار می‌دهد.
تحریک این اعصاب باعث درد می‌شود. درد در ابتدای مراحل بیماری به صورت یک سوزش مختصر است اما با افزایش التهاب و آسیب ماهیت تیر کشنده پیدا می‌کند. سوزش سردل که بیشتر بعد از خوردن غذا اتفاق بیفتد از علائم قطعی رفلاکس است اگرچه ممکن است در بعضی بیماری‌های دیگر هم وجود داشته باشد.سوزش سردل با درمان‌های موقت، ممکن است برای مدتی از بین برود اما دوباره بازمی‌گردد و تمامی زمانی که رفلاکس به‌طور اصولی درمان نشود آزارنده خواهد بود.
علامت بعدی رفلاکس، خود بیماری است، یعنی بازگشت محتویات معده به مری، گاهی اوقات این بازگشت تا حلق و دهان هم ادامه پیدا می‌کند و فرد بیمار ناگهان و مدتی بعد از خوردن غذا با بازگشت مایع ترش و تلخ مزه‌ای که گاهی حاوی محتویات غذایی هم هست در دهان خود مواجه می‌شود. به این حالت رگورژیتاسیون می‌گویند. رگورژیتاسیون در مواقعی که فرد بلافاصله بعد از خوردن غذا دراز می‌کشد بیشتر اتفاق می‌افتد و ناراحت‌کننده‌تر است. بسته به فشار فضای شکمی، حجم مایع برگشت داده شده ممکن است کم یا زیاد باشد. این علامت اگرچه خیلی در بین بیماران شایع نیست اما می‌تواند یکی از خطرناک‌ترین علائم رفلاکس باشد. ورود این مواد از مری به داخل نای ممکن است باعث التهاب و عفونت نای و ریه یا حتی خفگی شود.به غیر از سوزش سردل و رگورژیتاسیون، علامت سوم رفلاکس، حالت تهوع است. این علامت در بین بیماران خیلی شایع نیست اما یکی از علت‌های حالت تهوع مداوم به‌خصوص بعد از خوردن غذا می‌تواند بیماری رفلاکس باشد.
● عوارض رفلاکس
التهاب درون مری مزمن که بشود، زخم ایجاد می‌کند. ترک‌های ریز و خونریزی دهنده‌ای که به آندوسکوپی در انتهای مری دیده می‌شود، به‌خاطر رسیدن اثر اسید معده به عروق ریز دیواره مری هستند. زخم انتهای مری باعث وجود درد همیشگی در هنگام بلع و سوزش بیشتر سردل می‌شود.
زخم‌ها که خوب شوند، اسکار یا جوشگاه به‌جا می‌گذارند که باعث می‌شوند بافت مری کشیده شود و مری در قسمت انتهایی تنگ‌تر شود. تنگ شدن مری هم باعث مشکل شدن بلع ورود در حین خوردن غذا می‌شود. سرفه مزمن و آسم هم از عوارض بعدی رفلاکس هستند. به غیر از اعصابی که به‌خاطر اسید معده حس درد را ایجاد می‌کنند، اعصابی هم هستند که با اعصاب دیافراگم مشترک‌اند و آسیب آنها باعث می‌شود بیمار دچار سرفه مزمن شود. سرفه‌های کوتاه خشک و دردناک در ناحیه سینه می‌تواند از عوارض رفلاکس باشد. به غیر از تحریک این اعصاب باعث تقلید علائم آسم هم می‌شود و در کسانی که آسم دارند حمله آسم را موجب می‌شود.رسیدن اسید معده به حلق و نای باعث التهاب این نواحی می‌شود و می‌تواند عوارضی مانند لارنژیت، التهاب حنجره، عفونت ریه، تغییر صدا و خشونت صدا و درد مزمن گوش را به دنبال داشته باشد.اما خطرناک‌ترین عارضه رفلاکس، مری بارت است. تحریک مداوم سلول‌ها، باعث تغییر شکل آنها می‌شود. التهاب مزمن زخم‌های مری آنها را به سلول‌های پیش سرطانی تبدیل می‌کند. سلول‌هایی که در صورت ادامه روند التهاب می‌توانند سرطانی شوند و سرطان مری را به وجود بیاورند. این عارضه، اصلی‌ترین و مهم‌ترین علتی است که باید مورد توجه بیمار و پزشک قرار بگیرد. درمان نکردن یک ترش کردن ساده ممکن است باعث سرطان شود.
● درمان رفلاکس
اولین درمان پیشنهادی برای رفلاکس تغییر سبک زندگی است. نوع غذاها، زمان غذا خوردن، زمان خواب، نحوه خوابیدن، مقدار غذاخوردن و بقیه عادات مرتبط با غذا خوردن باید تغییر کنند. غذاهای محرک را خود بیمار به مرور زمان می‌تواند در رژیم غذایی‌اش مشخص کند، اما مواد حاوی کافئین، غذاهای پرچرب و ... در لیست همه بیماران مشترکند. بهتر است بین زمان غذاخوردن و خواب فاصله بیشتری گذاشت تا معده فرصت خالی شدن پیدا کند. بهتر است محل خواب یک زاویه ۳۰ درجه داشته باشد و سر بالاتر قرار بگیرد. با گذاشتن چیزی زیر پایه‌های تخت، استفاده از بالش اضافه و گذاشتن سر روی لبه تخت روش‌هایی هستند که می‌شود به وسیله آن تا حدودی جلوی رفلاکس شبانه را گرفت اما تنها تغییر سبک زندگی برای درمان این بیماری موثر نیست. درمان‌های دارویی ساده و موثری هستند که باید از آنها هم در کنار تغییر رژیم غذایی استفاده کرد.
استفاده از داروهای مهارکننده پمپ پروتون مانند اومپرازول یا داروهای آنتی‌هیستامینی مثل رانیتیدین و فاموتیدین که ترشح اسید معده را مهار می‌کنند می‌تواند در همان روزهای نخست علائمی مثل سوزش سر دل و حالت تهوع را برطرف کند. داروهای آنتاسید که وظیفه خنثی کردن اسید معده را برعهده دارند از عوارض رگورژیتاسیون جلوگیری می‌کنند. تمام این داروها باید به وسیله پزشک تجویز شوند و تجویز آنها البته بعد از تشخیص بیماری امکانپذیر است.
پزشک با توجه به علائم بیماری که تا اندازه زیادی تشخیصی هستند و اغلب انجام اندوسکوپی برای تشخیص قطعی و تعیین میزان آسیب برای بیمار رفلاکس را تشخیص می‌دهد، گاهی ممکن است در صورت مزمن بودن زخم‌ها از آنها بیوپسی هم تعیین شود. تست PH مری و کنترل ۲۴ ساعته آن برای تعیین قطعی رفلاکس هم می‌تواند توسط پزشک درخواست شود. با پیشرفت عوارض گاهی پزشک مجبور است جراحی و ترمیم مری را هم برای بیمار تجویز کند.ترش کردن، باوجود اینکه یک بیماری ساده است و درمان ساده‌ای هم دارد، اما ممکن است بیمار مجبور باشد در طولانی مدت و گاهی تا آخر عمر درمان‌های این بیماری را انجام دهد. در خیلی از این موارد رفلاکس دلیلی غیر از سبک‌ زندگی و غالبا دلیلی عصبی دارد که ممکن است با برطرف شدن آن اوضاع هم کمی بهتر شود.
● اینها را یادتان باشد تا ترش نکنید
قهوه، الکل، نوشیدنی‌های دارای کافئین (مثل بعضی نوشابه‌ها) و غذاهای حاوی ویتامین C، میزان ترشح اسید معده را افزایش می‌دهند. خوردن این نوع مواد غذایی قبل از زمان خواب، باعث می‌شود رفلاکس بیشتر اتفاق بیفتد و آسیب بیشتری هم برساند. قهوه و الکل هم علاوه بر این، باعث شل‌شدن اسفنکتر تحتانی می‌شوند.
غذاهایی که چربی زیادی دارند هم باعث دیرتر تخلیه‌شدن معده می‌شوند که شانس رفلاکس را افزایش می‌دهد و هم چربی خود از مواد شل‌کننده اسفنکتر مری محسوب می‌شود.
خوابیدن زودتر از ۲ تا ۳ ساعت بعد از غذاخوردن می‌تواند شانس رفلاکس را بیشتر کند.
غذاهای معمولی هم اگر در حجم زیاد خورده شوند، می‌توانند باعث سرریزشدن معده به مری شوند. پربودن معده هنگام حرکات دودی و گوارشی آن باعث فشار به اسفنکتر تحتانی مری و رفلاکس می‌شود.
نوشیدنی‌های گازدار باعث رفلاکس می‌شوند. آنها را از رژیم غذایی‌تان حذف کنید یا حداقل قبل از خواب (موقع شام) ننوشید.
شکلات، نعناع، آدامس‌های نعنایی، میوه‌هایی مثل پرتقال، لیمو و سیب‌زمینی باعث تشدید رفلاکس می‌شوند.
آدامس‌های غیرنعنایی به‌خاطر اینکه باعث افزایش ترشح بزاق می‌شوند، به نفع درمان رفلاکس هستند. یادتان هست که گفتیم بزاق، اثر حفاظتی در برابر اسید معده دارد.
غذاهای نفاخ (نفخ‌زا) مثل کلم، پیاز، کلم بروکلی، اسفناج و بعضی حبوبات به‌علت افزایش فشار معده باعث شل‌شدن اسفنکتر و رفلاکس می‌شوند.
اگر رفلاکس دارید، قبل از خوابیدن شیر نخورید. شیر حاوی کلسیم و چربی فراوانی است که هر دو باعث رفلاکس می‌شوند.
حرص نخورید، سیگار نکشید، موقع غذاخوردن حرف نزنید و موقع غذا، آب زیاد ننوشید. همه اینها باعث رفلاکس می‌شوند.    
 

  نفخ شكایت بسیاری از بیماران مراجعه‌كننده به پزشك است كه گاهی تنها علامت و شكایت بیماران و گاهی همراه با سایر علایم است. به‌طور كلی نفخ ناشی از تجمع گاز در داخل لوله گوارشی است كه اغلب به راحتی از دهان یا مقعد خارج می‌شود ولی گاهی دفع‌نكردن باعث احساس ناراحتی در فرد می‌شود.
بعضی افراد به غلط، سایر علل بزرگی شكم مانند چربی جدار شكم، تجمع مایع داخل شكم و تومورهای شكمی را نفخ توصیف می‌كنند.به‌طور طبیعی، گاز یا همراه غذا و مایعات وارد معده می‌شود و یا در داخل دستگاه گوارش تولید می‌شود. در حالت عادی دفع ۱۵ تا ۲۰ مرتبه گاز در شبانه روز طبیعی است ولی برخی بیماران احساس می‌كنند كه دفع گاز در آنها بیشتر از معمول است و یا از بوی نامطبوع آن شكایت دارند.
بلع هوا یا آئروفاژی در افراد مضطرب و یا آنها كه سیگار می‌كشند و یا آدامس می‌جوند و همین‌طور در آنها كه سریع غذا می‌خورند و حین غذا صحبت می‌كنند و یا مایعات را هورت می‌كشند. بیشتر از معمول است. عمده این گاز بلع شده به‌دنبال غذا، از معده به صورت آروغ‌زدن خارج می‌شود و فقط قسمتی از آن وارد روده می‌شود.
البته این خروج گاز به وضعیت فرد پس از غذا بستگی دارد. آنها كه سریعا بعد از صرف غذا می‌خوابند، مقدار بیشتری گاز وارد روده‌هایشان می‌شود.
قسمت دیگر از گاز موجود در لوله گوارشی هم توسط باكتری‌های موجود در روده بزرگ كه به مقدار بسیار زیاد و انواع گوناگون وجود دارند، تولید می‌شود. این باكتری‌ها مواد غذایی غیرقابل هضم و جذب را كه وارد روده بزرگ می‌شوند، تخمیر كرده و گاز متان تولید می‌كنند.
فاكتور مهم دیگر، تفاوت افراد در توانایی دستگاه گوارش آنها در هضم مواد كربوهیدرات‌دار است. به‌طور مثال تحمل‌نكردن لاكتوز (قند شیر) كه در جوامع مختلف شیوع دارد و افراد با خوردن شیر دچار نفخ، درد شكم و اسهال می‌شوند.
بعضی افراد نسبت به فروكتوز تحمل ندارند. این نوع قند در برخی میوه‌ها مثل گلابی و همین‌طور در پیاز و كنگر وجود دارد و بعضی افراد با خوردن این مواد دچار نفخ می‌شوند.
مواد نشاسته‌ای مثل سیب‌زمینی، ماكارونی و غلات و جو می‌توانند نفخ ایجاد كنند. گاهی انواع ملین‌های حاوی فیبرهای محلول، خصوصا در اوایل مصرف می‌توانند نفخ زیادی ایجاد كنند. بعضی افراد گاز زیادی داخل لوله گوارشی ندارند ولی احساس بیش از حد طبیعی گاز موجود در لوله گوارشی دارند. به‌طور مثال، افراد مبتلا به سندرم روده تحریك‌پذیر كه شبكه‌های عصبی جدار دستگاه گوارش آنها حساس‌تر از طبیعی است.
البته بیماری‌هایی نیز وجود دارند كه نفخ از علایم آنها محسوب می‌شود. مثلا در مواردی كه حركت دستگاه گوارش مختل باشد و نتواند گاز را دفع كند، مانند افراد دیابتی و یا آنها كه به علل مختلف جراحی دستگاه گوارش داشته‌اند و مقداری از لوله گوارشی آنها برداشته شده و یا دچار چسبندگی و به‌دنبال آن رشد بیش از حد باكتری‌ها در لوله گوارشی شده‌اند. عفونت با بعضی انگل‌ها مثل ژیاردیا نیز عامل نفخ است.
بیماری سلیاك (حساسیت به پروتئین گندم و جو) و یا نارسایی لوزالمعده هم موجب هضم و جذب نشدن مواد و ایجاد نفخ می‌شوند.
به‌طور كلی برای جلوگیری از نفخ، موارد زیر را رعایت كنید:
۱) آرام غذا بخورید و از صحبت‌كردن موقع غذا خوردن بپرهیزید.
۲) از هورت كشیدن مایعات، كشیدن سیگار و جویدن آدامس به‌مدت طولانی بپرهیزید.
۳) بلافاصله بعد از غذا نخوابید.
۴) از مصرف زیاد مواد نفاخ مثل سیب‌زمینی و ماكارونی، غلات، كلم، گل‌كلم و پیاز بپرهیزید.
۵) در صورت تحمل‌نكردن شیر، از شیر‌های كم‌لاكتوز و یا ماست استفاده و در صورت بهبود نیافتن، با رعایت موارد فوق برای بررسی بیشتر بیماری‌ها به پزشك مراجعه كنید.     دکتر عباسعلی محرابیان، فوق تخصص گوارش

  ● زخم گوارشی چیست؟
زخم گوارشی زخمی در آستر مخاط معده یا اثنی عشر است. اثنی عشر قسمت ابتدایی روده کوچک است. اگر زخم در معده باشد به آن زخم معده گفته می شود و اگر در اثنی عشر باشد به آن زخم اثنی عشر می گویند. ممکن است بیش از یک زخم داشته باشید.
بسیاری افراد زخم گوارشی دارند. زخم های گوارشی می توانند با موفقیت درمان شوند. اولین قدم مراجعه به پزشک است.
● نشانه های زخم گوارشی چیست؟
▪ درد سوزشی در شکم شایعترین نشانه است. درد خصوصیات زیر را دارد:
▪ شبیه یک درد مبهم احساس می شود.
▪ برای روزها و هفته ها می آید و می رود.
▪ ۱ تا ۳ ساعت بعد از غذا شروع می شود.
▪ نیمه شب وقتی معده شما خالی است می آید.
▪ معمولاً بعد از غذا خوردن از بین می رود.
● سایر نشانه ها شامل موارد زیر هستند:
▪ از دست دادن وزن
▪ بی اشتهایی
▪ درد در حین غذا خوردن
▪ احساس ناراحتی در معده
▪ استفراغ
برخی افراد با زخم گوارشی نشانه های خفیفی دارند. اگر هر یک از این نشانه ها را دارید ممکن است زخم گوارشی داشته باشید و باید پزشک خود را ببینید.
●● چه چیزی باعث زخم گوارشی می شود؟
● زخم های گوارشی عموماً به وسیله موارد زیر ایجاد می شوند:
▪ باکتریی به نام هلیکو باکتر پیلوری یا به اختصار اچ پایلوری.
▪ داروهای ضد درد غیر استروییدی مانند آسپیرین و ایبوبروفن
▪ سایر بیماریها
بدن شما اسید قویی را برای هضم غذاها تولید می کند. یک آستر قسمت داخلی معده و اثنی عشر شما را از این اسید محافظت می کند. اگر این آستر از هم گسیخته شود، اسید می تواند به دیواره ها آسیب بزند. هر دو مورد اچ پایلوری و داروهای ضد درد غیر استروئیدی آستر را ضعیف می کنند و در نتیجه اسید می تواند به دیواره معده یا اثنی عشر برسد.
اچ پایلوری تقریباً باعث دو سوم زخمهاست. بسیاری افراد اچ پایلوری دارند اما همه کسانی که عفونت دارند دچار زخم گوارشی نمی شوند.
بقیه زخمها بیشتر به دلیل داروهای ضد درد غیر استروئیدی ایجاد می شوند. به ندرت سایر بیماریها می توانند باعث بروز زخم شوند.
● آیا استرس یا غذاهای چاشنی دار می توانند باعث بروز زخم شوند؟
خیر، نه استرس و نه غذاهای چاشنی دار هیچیک نمی توانند با عث بروز زخم شوند. اما می توانند زخمها را بدتر کنند. نوشیدن الکل و سیگار کشیدن نیز می تواند زخمها را بدتر کند.
● چه چیزی خطر ابتلا من به زخمهای گوارشی را بیشتر می کند؟
▪ در صورت وجود موارد زیر احتمال بیشتری برای ابتلا به زخم گوارشی دارید:
▪ داشتن عفونت باکتری اچ پایلوری
▪ استفاده از داروهای ضد درد غیر استروئیدی
▪ کشیدن سیگار
▪ نوشیدن الکل
▪ داشتن فامیلی که زخم گوارشی دارد
▪ سن بالای ۵۰ سال
● آیا زخم گوارشی ممکن است بدتر شود؟
زخم گوارشی در صورتی که درمان نشود می تواند بدتر شود. اگر هرکدام از علائم زیر را دارید به پزشک خود اطلاع دهید:
▪ درد ناگهانی وتیز که از بین نمی رود.
▪ مدفوع سیاه رنگ یا خونی
▪ استفراغ خونی یا استفراغی که به رنگ قهوه به نظر می رسد.
● این علائم می تواند نشانه هایی از موارد زیر باشند:
▪ زخم در عمق معده یا اثنی عشر پیشرفت کرده است یا آنها را سوراخ کرده است.
▪ زخم یک رگ خونی را شکافته است.
▪ زخم باعث توقف حرکت غذا از معده به اثنی عشر ( دوازده) شده است.
●● این علائم باید به سرعت درمان شوند. شما ممکن است نیاز به جراحی داشته باشید.
● چگونه بدانیم که آیا زخم گوارشی داریم یا خیر؟
▪ اگر نشانه ای دارید به پزشک مراجعه کنید. پزشک ممکن است موارد زیر را در خواست نماید:
▪ یک تصویر اشعه X از معده و اثنی عشر به نام «مجموعه گوارش فوقانی» شما باید مایعی به نام باریوم را بنوشید تا معده و اثنی عشرتان در تصویر مشخص باشد.
▪ آندوسکپی از یک لوله (چراغ دار با یک دوربین کوچک در انتهایش) برای مشاهده معده و اثنی عشرتان استفاده می کنند. شما داروهایی برای آرامش یافتن استفاده می کنید و بنابراین پزشک می تواند لوله نازک را از دهان شما به داخل معده و اثنی عشرتان بفرستد. پزشک ممکن است نمونه کوچکی از بافت معده شما را برای مطالعه در زیر میکروسکوپ بردارد. این روش نمونه برداری نام دارد.
▪ اگر زخم گوارشی دارید پزشکتان ممکن است آزمایش تنفسی، خون یا بافتها را انجام دهد تا ببیند آیا باکتری باعث ایجاد زخم شده یا خیر؟
▪ زخمهای گوارشی چگونه درمان می شوند؟
● زخمهای گوارشی قابل درمان هستند. داروهای زخم گوارشی این داروها هستند:
▪ مهار کننده های تولید اسید
▪ آنتی بیوتیکهایی برای کشتن باکتری
بسته به نشانه هایی که دارید میتوانید یک یا چند داروی زیر را به مدت چند هفته استفاده کنید. این داروها درد را متوقف می کنند و به بهبودی معده یا اثنی عشرتان کمک می کنند.
زخمها برای بهبودی نیاز به زمان دارند. داروهایتان را حتی در صورت برطرف شدن درد مصرف کنید. اگر این داروها باعث شدند شما احساس ناخوشی یا سرگیجه کنید یا باعث بروز اسهال یا سردرد شدند، پزشک ممکن است داروها را تغییر دهد.
اگر داروهای ضد درد غیر استروئیدی باعث بروز زخم باشند باید استفاده از آنها را متوقف کنید. اگر سیگار می کشید آن را ترک کنید. سیگار کشیدن بهبودی زخم را کند می کند.
● آیا می توانم از ضد اسیدها استفاده کنم؟
▪ بله. اگر زخم گوارشی داشته باشید استفاده از ضد اسید می تواند:
▪ عملکرد اسید را متوقف کند و درد را کاهش دهد.
▪ به بهبودی زخم کمک کند.
ضد اسید ها باکتری را از بین نمی برند، بنابراین حتی اگر درد از بین برود زخم شما باز خواهد گشت.
● آیا ممکن است زخمهای گوارشی باز گردند؟
بله اگر استفاده از آنتی بیوتیک را زود متوقف کنید نه تمام باکتریها از بین می روند و نه تمام زخمها بهبود
می یابند. اگر همچنان سیگار بکشید یا از داروهای ضد درد غیر استروئیدی استفاده کنید، زخم ممکن است باز گردد.
● اگر زخمهای گوارشی بهبودی نیابند چه؟ آیا نیاز به جراحی هست؟
در بسیاری موارد داروها باعث بهبودی زخمها می شوند. در صورتی که زخم دچار حالات زیر شود ممکن است نیازمند جراحی شوید:
▪ بهبود نیابد
▪ مداوماً بازگردد
▪ سوراخ شود، دچار خونریزی شود، معده یا اثنی عشر را مسدود کند
● جراحی می تواند:
▪ زخم را بردارد
▪ میزان اسید تولیدی معده را کاهش دهد.
● برای پیشگیری از زخمهای گوارشی چه کنم؟
▪ استفاده از داروهای ضد درد غیر استروئیدی را متوقف کنید. با پزشکتان در مورد از بین برنده های درد صحبت کنید
● برای کاهش خطر ابتلا به زخمهای گوارشی چه کنم؟
▪ سیگار نکشید
▪ الکل ننوشید