اينکه مي بينيد بقاياي «ربع رشيدي» است؛ دومين شهرک دانشگاهي بزرگ ايران (بعد از جندي شاپور در زمان ساسانيان). ربع رشيدي به اسم خواجه رشيد الدين فضل الله - سياستمدار،تاريخ نويس و پزشک بزرگ ايراني - است که وزيرايلخان هاي مغول بود. اين شهرک دانشگاهي چهار دانشکده،کتابخانه،مدرسه، مسجد، دارالايتام، حمام، مهمانسرا، بيمارستان، کارگاه هاي صنعتي و خوابگاه داشت. طرح دانشگاه آکسفورد از روي ربع رشيدي برداشته شده.
$ربع رشيدي تا همين 50 سال پيش سرپا بود ولي حالا از آن، جز ويرانه هايي باقي نمانده و به جايش يک محله در تبريز به نام «رشيديه» وجود دارد. اين عکس، متعلق به اواخر قاجاريه است.
$خواجه رشيدالدين براي اينکه امور شهرک دانشگاهي اش (همان ربع رشيدي) بدون گرفت و گير بگذرد، املاک زيادي را وقف آن کرده بود. اينکه مي بينيد وقفنامه اي است که به خط خود خواجه نوشته شده و حالا از طرف يونسکوبه عنوان يکي از 158 اثر «ميراث بشري» شناخته مي شود.
$خواجه رشيد الدين را درست مثل همين مجسمه اي که حالا در تبريز از او هست،به دو نيم کردند. خواجه در موقع مرگ، به کسي که توطئه قتلش را چيده بود گفته بود: «بي گناه قصد من کردي. در روزگار جزاي اين کار در کنار تو نهداً تفاوت اين قدرباشد که گور تونوواز آن ما کهنه باشد».
$اينکه مي بينيد، مينياتوري است که خواجه رشيد الدين را در کنار اولجايتوي مغول نشان مي دهد. اگر زنجان رفته باشيد، حتماً گنبد سلطانيه (بزرگ ترين گنبد جهان) را ديده ايد که اولجايتو بعد از شيعه شدن آن را ساخته بود و مي خواست ائمه (ع) را به آنجا بياورد و دفن کند.
$اولين اسکناس جهان را چيني ها چاپ کردند. اولين اسکناس ايران را هم خواجه رشيد الدين،خواجه اين کار را بعد از تماس با وزراي چيني مغول ها،ياد گرفت. اسم اولين اسکناس ايران «چاو» بود.
$خواجه رشيدالدين کتابي نوشته با اسم «جامع التواريخ» که ويژگي اش ترجمه منابع اصلي است. اين کار، براي اولين بار توسط خواجه انجام شد و شش قرن بعد،مولفان «تاريخ جهان کمبريج» نوشتند که ما کار خواجه رشيد الدين را ادامه مي دهيم.
منبع:نشريه همشهري جوان، شماره 220.