اخلاق پزشکی
اخلاق پزشکی
اهميت و جايگاه پزشكي
• پيامبر اكرم(ص): «دانش(هاي اصلي و مهم) دو دانش است. يكي علم مربوط به دين و ديگري علم مربوط به بدن انسان».[2]
• امام صادق(ع) فرمود: «اهل هيچ سرزميني از سه كس بينياز نيستند. فقيهي كه دانشمند و خداترس باشد و اميري كه خيرخواه و خيّر و مورد اطاعت مردم باشد و پزشكي كه آگاه به پزشكي و مورد اعتماد باشد».[3]
• امام علي(ع): «هر كس به طب و پزشكي بپردازد، بايد [درباره جان مردم] از خدا بترسد و خيرخواه باشد و تلاش كند [تا بيمار خود را با دقت درمان كند]».[4]
تقوا
همگان براي جلوگيري از لغزش و سقوط، نيازمند تقوا هستند؛ ولي پزشكان به دلايل كاري و ويژگيهاي خاص خدماتي كه انجام ميدهند، با اين صفت نيكو بايد احساس نزديكي بيشتري كنند.
خيرخواهي و آموزش ناصحانه
آموزشهاي پزشكي بايد خيرخواهانه و كاربردي باشد و از فخرفروشي و اظهار معلومات كردن به دور باشد. قرآن افرادي را كه در چرخاندن زبانشان به نحوي كه يافتههاي خود را به جاي كلام خدا به ناآگاهان بنمايند، مذمت ميكند.[5]
نظم در امور
همه افراد، به ويژه آنان كه مسئوليت سنگينتري از لحاظ خدمات به ديگران برعهده دارند، نيازمند نظم در كارها هستند؛ براي صاحبان مشاغل پزشكي نيز در كنار تقوا، داشتن نظم ضروري است.
مهارت
امام صادق(ع) سه ضرورت را براي صاحبان مشاغل لازم ميدانند كه به نظر ميرسد اصحاب طب بايد توجه بيشتري بر اين سه موضوع داشته باشند.
1) مهارت در كار و تخصص 2) اداي امانت 3) جلب اعتماد.
اداي امانت
علم پزشكي، بهعنوان يك امانت الهي در نزد برخي به وديعه نهاده شده كه حفظ صحيح اين علم، وظيفه اين قشر است.
جلب اعتماد مردم
وجود تقوا،آگاهي، تلاش صادقانه، اداي دين و بسياري ديگر از ويژگيهاي قابل تقدير در يك پزشك، اولين بارمثبتي كه با خود به همراه دارد جلب اعتماد مردم است.
بصير بودن
بصير بودن، ثمره داشتن آگاهي است و پزشكان ارجمند، بسيار به آن نيازمندند.
رفق
تأكيد بر حسن خلق همراه با صميميت و دلسورزي و مهرباني در حرفه پزشكي، انكارناپذير است.
رسيدگي خوب به بيمار
رسيدگي به افراد نيازمند به كمك، از بهترين صدقات و كارهاي نيك است. حضرت رسول(ص) ميفرمايد: «هر كس ضعيف و بيماري را در امورش ياري كند، خداوند او را در روز قيامت محافظت ميكند و به سلامت به بهشت ميرساند».[6]
آراستگي به محاسن و مكارم اخلاقي
آراستگي به محاسن اخلاقي چون ايثار، عفت، وقار، تواضع، ... و اخلاص فرونشاندن خشم[7] صبر و استقامت، عاطفه،توكل به خدا، زهد، اداي امانت، بلندهمتي و دوري از صفات و اعمال زشت، هواي نفس، غرور، غيبت، بخل، حسد، خشم، بيعفتي و... از جمله مواردي است كه از يك پزشك مؤمن، معتقد و پايبند به دين و اصول پزشكي، انتظار ميرود.
چراغ راه
بقراط
«جايي كه عشق به پزشكي هست، عشق به انسانيت نيز هست».
نظامي عروضي، چهارمقاله
«طب، صناعتي است كه بدان صناعت، صحت در بدن انسان نگهدارند و چون زائل شود باز آرند» و «بيارايند او را به درازي موي و پاكي روي و خوشي و گشادگي، اما طبيب بايد كه رقيقالخلق باشد».
امام محمد غزالي، احياءالعلوم
«اينكه حرفه پزشكي واجب كفايي است، مطلبي آشكار و واضح است؛ چرا كه نياز انسان به طب، نيازي اصيل است، نه يك احتياج فرعي، كه اگر نباشد به كيان انسان لطمهاي وارد نشود».
علي بن اهوازي [ركن مهم طب اسلامي و ايراني] در پندنامهاي خطاب به پزشكان ميگويد:
«نخستين موعظه آن است كه ستايش پروردگار و فرمانبرداري خداوند ـ عزوجل ـ را به جاي آوريد و پس از آن استادان خود را بزرگ داريد و در خدمت و سپاسگزاري و گراميداشتن آنان همت گماريد».
«پزشك بايد پاك و پاككيش و خداپرست و خوشزبان و نيكوروش باشد و از هر ناپاكي و پليدي و گناه دوري جويد، طبيب بايد راز بيماران را محفوظ دارد و از افشاي آن نزد خودي و بيگانه دوري جويد... اگر بدين رويه رفتار نمايد، درمانش در بيماران مؤثر خواهد گشت و مردم به او اعتماد نموده، بدو خواهند گرويد و او نيز به دوستي و ذكرخير آنان نائل خواهد شد».
پی نوشتها :
[1]. كنز العمال، ح 28102.
[2]. بحارالانوار، ج 1، ص 220.
[3]. همان،ج 75، ص 235.
[4] .همان، ج 59، ص 74.
[5]. آل عمران: 87 .
[6]. نك: بحارالانوار، ج 75.
[7]. «وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ». (آل عمران: 134)