ويژگيهاي عصر ظهور

مصاحبه با مهدى نصيرى

 احمد شيري فراسو: در روايات در مورد قيام حضرت مهدى(عج) آمده است كه مركب ايشان و يارانش است و سلاحشان شمشير مى‏باشد. آيا با اسب و شمشير مى‏توان در مقابل جنگ‏افزارهاى نوين ايستاد؟

نصيرى: اصولاً در مورد قيام و نهضت حضرت مهدى(عج) بايد بدانيم كه اين نهضت، هم در مقطع ظهور و هم در دوره تأسيسف جامعه و تمدن مهدوى، در بسترى از معجزات الهى صورت مى‏گيرد و به همين دليل، يكى از القاب حضرت(عج)، «مَبْدأف الآيات» است يعنى «مَظْهر و يا مفظْهفر معجزات الهى» (البته بخشى از آن هم، طبق روال و اسباب عادى خواهد بود). نگاهى به دهها روايتى كه در كتب معتبر ما در اين باب آمده است، بيانگر اين مسأله است. اصلاً «منصور بالرّعب و مفؤيّد بالظفر» يعنى همين. با اين وجود چه جاى استبعاد و انكار است كه حضرت با اسب و شمشير از عهده سلاحهاى مدرن برآيند.
در يكى از ادعيه‏اى كه سيد بن طاووس(ره) در كتاب جمال الاسبوع نقل مى‏كنند و محدث عاليقدر حاج شيخ عباس قمى هم در اواخر مفاتيح آورده‏اند، چنين مى‏گوييم: «خدايا از تو مى‏خواهيم كه به ولى و حجتت(عج) اجازه ظهور بدهى تا عدالتت را اجرا كند و از تو مى‏خواهيم كه هنگام ظهور، هر پايگاه و سنگرى از جور و كفر را درهم شكنى و هر سلاحى را كند كنى و از كار و خاصيت بياندازى». مثلاً در مورد رويارويى لشگر عظيم سفيانى با حضرت(عج)، در روايتى از امام باقر(ع) مى‏خوانيم كه: 
 

«در شام بانگ برآورده مى‏شود كه عرب حجاز (حضرت و يارانش) عليه سفيانى گرد آمده‏اند. سفيانى مى‏پرسد: آنها كى هستند و چه مى‏گويند؟ پاسخ مى‏دهند: آنها جز شتر و خرما چيزى ندارند و ما تا به دندان مسلح هستيم، ما را به سوى آنها بفرست؛ آنگاه سفيانى با لشگرى بالغ بر صد و هفتاد هزار نفر كه به انواع سلاحها مسلح هستند، خارج مى‏شوند. مهدى(عج) نيز با لشكريان خود به سوى او حركت مى‏كند. چون سفيانى به درياچه طبريه مى‏رسد، خشم خدا و مخلوقات خدا متوجه او مى‏شود، پرندگان با بالهاى خود لشگر او را مى‏زنند و كوهها سنگهاى خود را به سوى آنها فرو مى‏ريزند و فرشتگان با صداى خود بر آنها نهيب مى‏زنند، يك ساعت نمى‏گذرد مگر اين‏كه همه سپاه سفيانى هلاك مى‏شود و از سپاه سفيانى جز خود او حتى يك نفر هم نمى‏ماند. مهدى(عج) او را گرفته، در كنار درياچه طبريه، سر او را مى‏برد». (الزام الناصب/ ص‏201؛ منتخب الأثر/ ص‏183). هم‏چنين در احاديث آمده است كه حتى فرشتگان و جنّيان همراه با حضرت، وارد كارزار و جنگ مى‏شوند و فى‏المثل جنيانى كه در روز عاشورا از سيدالشهداء(ع) اجازه جنگ خواستند اما آن حضرت موافقت نكرد، در ركاب حضرت حجت(عج) خواهند جنگيد و مردم نيز آنها را خواهند ديد و با آنها گفت‏وگو خواهند كرد. (بنده تعداد زيادى از اين احاديث را در فصل ششم كتاب «اسلام و تجدد» با عنوان «امام زمان(عج) و تمدن جديد» ذكر كرده‏ام)

فراسو: حديثى داريم كه مى‏گويد «خداوند مقدرات خود و امور را جز از راه اسباب و مجارى عادى آن، جريان نمى‏دهد»، آيا اين‏كه ظهور حضرت در بسترى از معجزات باشد، خلاف اين حديث نيست؟

نصيرى: بله، امام صادق(ع) مى‏فرمايد: «أبى الله أن يفجرى الأشياءَ إلّا بأسبابها» اما بايد بدانيد كه اين، اگر چه يك قاعده و قانون الهى است و در طول تاريخ نيز چنين بوده است اما قاعده و قانونى غيرقابل استثناء نيست. در طول تاريخ، اين قاعده، بارها استثناء خورده است، مثل نوع حكومتى كه خداوند به حضرت سليمان(ع) اعطاء كرد كه همه چيز مسخر او بود و از آنها در امر حكومت‏دارى استفاده مى‏كرد. اساساً همه معجزات الهى، استثنايى از قانون فوق است. مثلاً چرا خداوند، دريا را براى موسى مى‏شكافد تا او و يارانش از دريا بگذرند و فرعون و يارانش در آن هلاك شوند؟ بنابراين فكر نكنيم كه حديث فوق در صدد بيان قانونى غيرقابل تبصره و استثناء است. اين قانون، در زمان ظهور حضرت و در دوران تأسيس جامعه و مدينه مهدوى(عج)، بيش از هر مقطع ديگر، نقض خواهد شد و اساساً قرار بر اين است كه خداوند با بالاترين قواها و قدرتها، زمين را تحت حاكميت حجتش(عج) قرار بدهد. البته باز تاكيد مى‏كنم كه بخشى از ماجرا هم طبق روال عادى خواهد بود. بالاخره جنگ هم رخ مى‏دهد و كسانى هم در ركاب حضرت به شهادت مى‏رسند.

فراسو: نحوه برخورد حضرت با تمدن و تكنولوژى موجود چگونه خواهد بود؟ اگر پاسخ نفى كامل باشد، آيا اين امر تدريجى صورت مى‏پذيرد يا دفعى؟

نصيرى: اگر نسبت بين اسلام و دنياى مدرن و تمدن جديد را تعارض كامل ببينيم (كه به نظر حقير، چنين است و به تفصيل در كتاب «اسلام و تجدد» ادله خود را بيان كرده‏ام) بالطبع حضرت به كلى آن را نفى خواهند كرد. ما باز از روايات متعدد چنين مى‏فهميم كه حضرت نه در دوران ظهور و نه در دوران تأسيس، از هيچ‏يك از سازوكارهاى تمدن جديد استفاده نخواهند كرد و تمدن آن حضرت، به هيچ رو، تداوم تمدن مدرن نخواهد بود. حضرت اين تمدن بحران‏زا را از بيخ‏وبن بر خواهند انداخت و تمدنى ديگر را پى‏ريزى خواهند كرد. البته ما در دوران حضرت در بنيانها و شاكله كلى، به تمدن سنتى ما قبل مدرن يعنى تمدن طبيعى و غيرماشينى، رجعت مى‏كنيم اما با اين تفاوت كه تمدن مهدوى(عج)، حاوى امكانات و توانمنديهاى ويژه و خارق‏العاده‏اى است كه از نوع توانمنديهاى تمدن تكنولوژيك مدرن نيست. مثلاً مؤمنان، قدرت طىّ‏الارض پيدا خواهند كرد و سرتاسر زمين را در لحظاتى كوتاه طى خواهند كرد. و اما اين‏كه نفى تمدن جديد، دفعى صورت مى‏گيرد يا تدريجى، از احاديث چنين به نظر مى‏رسد كه در دورانى كوتاه صورت خواهد گرفت. يعنى بخشى از آن در دوران جنگها و نبردهاى حضرت(عج) از بين خواهد رفت و با استقرار آرامش و آغاز دوران سازندگى، تمدن مهدوى(عج)، در مدتى اندك جايگزين آن خواهد شد.

فراسو: تمدن متعادل مهدوى(عج) بر چه زيربناهايى شكل مى‏گيرد؟

نصيرى: سؤال جالبى است. حضرت پس از ظهور و استقرار به آبادانى زمين مى‏پردازند و اين خود بدان معناست كه زمين قبل از ظهور ويران بوده است. در دعاى شريف عهد مى‏خوانيم: «و اعمر اللهمّ به بلادك و أَحْىف به عبادك فانّك قلت و قولك الحقّ: ظهر الفساد فى البرّ و البحر بما كسبت أيدى الناس» بر اساس روايتى در تفسير آيه «ظهر الفساد...» اساساً زمين از آغاز غصب ولايت حضرت امير(ع) و غصب ولايت و خلافت ائمه معصومين(ع) رو به ويرانى در همه ابعاد نهاده است. يك جنبه از اين ويرانيها، ويرانى طبيعت و محيط زيست است كه با ظهور تمدن مدرن، بروز و ظهور پيدا كرد و اكنون ابعادى بسيار نگران‏كننده و زيانبار پيدا كرده است. حالا حضرت وقتى كه ظهور مى‏كنند چگونه اين همه ويرانى را ترميم مى‏كنند؟ آيا با ابزار و سازوكارهاى مدرن؟ نه! چرا كه اين سازوكارها براى آن‏كه مشكلى را حل كنند، گاه چند مشكل ديگر و يا مشكلى حادتر را ايجاد مى‏كنند. مى‏دانيد كه اخيراً گفته‏اند به جاى سوختهاى فسيلى مثل بنزين كه موجب گرم شدن كره زمين و تخريب لايه افزن شده است، قرار است سوخت هيدروژنى جايگزين شود ولى آخرين بررسيها نشان مى‏دهد كه سوخت هيدروژنى، منجر به عارضه سرد شدن كره زمين خواهد شد و خود عواقب زيانبار ديگرى را در پى خواهد داشت. در اينجا نيز براساس امداد الهى و تلاش حضرت و مردم، زمين به حالت اوليه و طبيعى خود بر مى‏گردد و تباهيها اصلاح مى‏شوند.
در روايات آمده است كه آسمان با سخاوت خواهد باريد و زمين نيز با سخاوت محصول خواهد داد و هرگونه خرابى و تباهى از بين خواهد رفت و زمين آباد خواهد شد.

فراسو: معمارى و شهرسازى در عصر حضرت به چه شكل خواهد بود؟ آيا اصولاً «شهر» به معناى نوين آن در عصر حضرت وجود خواهد داشت؟ حضرت با معماريهاى عصر نوين چه خواهند كرد؟

نصيرى: قطعاً ما شهرسازى و معمارى فاقد روح و آرامش و آكنده از شلوغى و دود و انواع آلودگيها و برجهاى سر به فلك كشيده را نخواهيم داشت و در اساس، بازگشت به معمارى ساده و با روح سنتى خواهد بود و از جمله نشانه‏هاى آخرالزمان هم ـ كه اغلب اين نشانه‏ها ماهيت منفى دارند ـ بلند مرتبه‏سازى و ساختمانهاى مرتفع است و لابد شنيده‏ايد كه يكى از اقدامات حضرت پس از ظهور، ويران كردن مناره‏هاى طويل مساجد و يا مساجدى است كه تزيين شده‏اند. چرا كه اين نوع مسجدسازى در سنت رسول خدا(ص) و ائمه معصومين(ع) نبوده است.

فراسو: آيا تشابهى بين نوع حكومت حضرت و اجزاى آن با مدلهاى حكومتى نوين وجود دارد؟ (به عنوان مثال آيا مواردى چون تعدد و تفكيك قوا، انتخابات و همه‏پرسى، پارلمان و... در حكومت ايشان به چشم مى‏خورد؟)

نصيرى: قطعاً تشابهى وجود ندارد. بسيارى از اين مقولات، ابداع كفار است و اخذ آنها، تحت عنوان «تشبه به كفار» قرار خواهد گرفت كه ساحت حضرت(عج) مبرّاى از آن است. (البته اين كه ما امروز از باب برخى اضطرارها اجزايى از اين مدلها را پذيرفته‏ايم، بحث ديگرى است). شيوه حكومتى حضرت مانند شيوه حكومتى حضرت رسول(ص) و على(ع) خواهد بود، البته با تواناييها و امكاناتى خارق‏العاده كه ناشى از اعجاز و امدادهاى الهى است.

فراسو: حضرت براى تحقق عدالت در جامعه خود با نابرابريهاى اقتصادى، شكافهاى طبقاتى و... چه خواهند كرد؟

نصيرى: از جمله تحولات مهمى كه در دوران حضرت(عج) رخ مى‏دهد، اين است كه عقول مردم رشد كرده و يقين، متاعى است كه به وفور در بين مردم توزيع خواهد شد. جامعه اهل يقين، به‏طور طبيعى و خودجوش از بسيارى از گناهان و مفاسد عارى خواهد شد. اگرچه حضرت، با قدرت، حق مظلومان را از ظالمان خواهد گرفت اما در كنار آن، ديگر كسى در فكر ظلم به ديگران نخواهد افتاد. جامعه اهل يقين به دنبال رانت‏خوارى و حرام‏خوارى و حتى بخل و تكاثر نخواهد بود. در جامعه مهدوى(عج) كسانى مى‏خواهند اموالشان را انفاق كنند اما نه فقيرى يافت مى‏شود و نه كسى كه حاضر باشد بخششى را قبول كند. طلا و نقره در محلى عمومى تلنبار مى‏شود و كسى نيست كه به سراغ آنها برود. باطن زودگذر و فانى دنيا، به همه رخ مى‏نمايد و مردم لذتها و نعمتهاى موجود در آخرت را بر لذتهاى دنيوى ترجيح مى‏دهند. نه‏تنها انسانها اهل ظلم و تجاوز و تعدى نخواهند بود بلكه حيوانات موذى نيز طبيعتى عارى از آزار و اذيت پيدا مى‏كنند. گرگ و ميش در كنار هم مى‏چرند و كودكى، افعى را از سوراخش بيرون مى‏كشد و با او بازى مى‏كند، بدون آن‏كه گزندى متوجه او باشد.