چنان که گفته شد از نظر مفهومی لهو و لغو در معنا و مفهوم جداگانه هستند، ولی می تواند مصادیق آن ها یکی باشد. بنابراین، این بدان معنا نیست که از وحدت مصداق قائل به وحدت مفهوم شویم.
در آیات قرآنی و روایات تفسیری، برای لغو مصادیق چندی بیان شده که در این جا به آن ها اشاره می شود. از جمله مصادیق می توان به هر کار باطلی اشاره کرد که انسان انجام می دهد. از آیات ۱ و ۳ سوره مومنون برمی آید که مراد از لغو هر کار باطل و ناحقی است. از این رو لغو، به سخن، عمل بی فایده، باطل، دروغ و قسم و مانند آن گفته می شود. (التبیان، ج ۷، ص ۳۴۸)
تهمت و نسبت دادن گفتارهای باطل یا عملی ناروا به افراد از دیگر مصادیق لغو است. امام صادق (ع) درتفسیر لغو می فرماید: نسبت دادن گفتار باطل یا عملی ناروا از سوی کسی بر تو که حقیقتی ندارد، لغو است (تفسیرنورالثقلین، ج ۳، ص ۵۲۹، حدیث ۱۶، ذیل آیه ۳سوره مومنون) دروغ از دیگر مصادیق لغو و بیهوده گویی در سخن است. (مومنون، آیات ۱ و ۳) هم چنین براساس همین آیات می توان سخن بی فایده و بیهوده را از مصادیق لغو برشمرد.
سخنی که بدون ذکر خداوند و بیرون از دایره یاد الهی باشد نیز از سخنان لغو و بیهوده دانسته شده است. از امیرمومنان روایت است که لغو را به هرگفتار و سخن بی یاد و ذکر خداوند تفسیر کرده است. (تفسیر نورالثقلین، ج۳، ص ۵۲۹، حدیث ۱۵)
هرعمل بی فایده از مصادیق دیگر لغو است. همچنین ازآیات قرآن بدست می آید که آمیختن زندگی به اعمال و رفتار لغو نشانه ای از ضعف ایمان است.
غنا و موسیقی مطرب و غنایی از دیگر مصادیق لغو می باشد که در روایات تفسیری بدان اشاره شده است. (تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۵۲۹، حدیث ۱۷)
فحش و ناسزا نیز به عنوان مصداقی از کلام لغو و بیهوده مطرح است. (تفسیر قمی، ج ۲، ص ۳۴۸) هم چنین سوگند و قسم ها از مصادیق لغو دانسته شده است. (مائده آیات ۸۷ تا ۸۹) هرچند که خداوند در آیه ۸۹ می فرماید، مومنان را به سوگندهای لغوشان مواخذه نمی کند، ولی مومنان باید بدانند که این کار تاثیرات سوئی در زندگی دنیوی و اخروی آنان دارد و می بایست شاکر و سپاسگزار خداوند باشند که تاثیرات سوء و بد سوگند را کم کرده است تا مومن به سبب آن در ورطه گمراهی و شقاوت نیفتد. با این همه باید هوشیارانه عمل کرد و از هرگونه سوگند و «به خدا قسم» کردن درهرکاری خودداری کرد. در روایت است که امام زین العابدین (ع) حتی حاضر نشد برای اثبات حق خویش سوگند راست بخورد، پس چگونه به خود اجازه می دهیم که سوگند دروغ یا بیهوده بخوریم تا امری را به کرسی بنشانیم. (فروع کافی، ۷۹۰/ص ۴۳۵، کتاب ایمان).
   
   
 
 
 
      باقر حسین زاده  
 
      روزنامه کیهان ( www.kayhannews.ir )