انواع سلولهای خون
مقدمه
خونرا باید بافتی به شمار آورد که زنده و فعال است و فعالیتهای حیاتی کلیه اندامهای بدن به نحوی با فعالیت و سلامت این بافت بستگی دارد. اگر مقدار خون از یک انسان بگیریم و درون لیوانی بریزیم و آنرا در یخچال نگهداری کنیم تا منعقد شود پس از مدتی بخشی از خون رسوب میکند و محتوای لیوان به دو بخش مشخص تقسیم میشود. بخش بالایی که مایعی شفاف و به رنگ زرد بسیار کم رنگ است
پلاسمانام دارد و در زیر پلاسما ، توده قرمز رنگی دیده میشود که محتوی
گلبولهای قرمزاست بین پلاسما و توده گلبولهای قرمز یک لایه بیرنگ دیده میشود که از اجتماع
گلبولهای سفید خونتشکیل شده است.
گلبولهای سفید
این گلبولها در
مغز استخوان،
تیموس،
گرههای لنفاویو
طحالتولید میشوند گلبولهای سفید کلیه اجزای یک
سلول جانوریرا دارند و همه نوع فعالیتهای حیاتی را انجام میدهند. تعداد گلبولهای سفید در هر میلیمتر مکعب خون انسان در حدود هفت هزار است که در مقایسه با تعداد گلبولهای قرمز این مقدار بسیار کم است. گلبولهای سفید به دو گروه
گرانولوسیت(دانهدار) و
آگرانولوسیت(بدون دانه) تقسیم میکنند.
گرانولوسیتها
هسته چند قسمتی و
سیتوپلاسمآنها دانهدار است و 70 درصد از گلبولهای سفید خون را تشکیل میدهند. این گلبولها خاصیت بیگانه خواری دارند و به هنگام گردش در خون ،
باکتریهاو سایر مواد خارجی را با ایجاد پاهای کاذب و عمل
فاگوسیتوزبه درون خود میکشند و آنها را هضم میکنند و از بین میبرند. این گلبولها همچنین میتوانند از میان
سلولهای پوششی جدار مویرگهاعبور کرده و وارد فضای بین سلولی شوند و این عمل سلولهای سفید را دیاپدز میگویند. گرانولوسیتها به سه گروه تقسیم میشوند.
سلولهای کروی ،
هستهدارای دو یا چهار لب پیوسته به هم توسط رشتههای باریک است. 15 - 12 میکرومتر قطر دارند. و کار فاگوسیتوز (ریزه خواری)
جانداران میکروسکوپیرا انجام میدهند.
سلولهای کروی ، هسته با دو لب نامشخص و 12 - 10 میکرومتر قطر دارند. و
هیستامینکه باعث
التهاب بافتهامیشود و
هپارینکه جلوگیری از تشکیل لخته میکند را آزاد میسازند.
سلولهای کروی ، هستهها اغلب دو لب دارند، 12 - 10 میکرومتر قطر دارند و مواد شیمیایی که باعث کاهش التهاب میشود ترشح میکنند و به
کرمهای انگلیمعینی حمله میکنند.
آگرانولوسیتها
هسته نسبتا درشت و
سیتوپلاسمیکنواخت دارند و شامل لنفوسیتها و مونوسیتها هستند.
سلولهای کروی با هسته گرد ، سیتوپلاسم تشکیل حلقه باریک را در اطاف هسته می دهد 8 - 6 میکرومتر قطر دارند.
لنفوسیتهادر افراد بالغ حدود 25 درصد از
گلبولهای سفیدرا تشکیل میدهند. و بیشتر در
دستگاه لنفاوییافت میشوند. لنفوسیتها دو نوعند : نوع B که در
مغز استخوانتولید و بالغ میشوند. اما در گرههای لنفاوی جای میگیرند و نوع T که پس از ساخته شدن در مغز استخوان در
تیموسمراحل رشد و نمو خود را طی میکنند.
ظاهر لنفوسیتها T , B در زیر
میکروسکوپبهم شبیه است اما فاصلههای آنها متفاوت است. سلولهای B آنتی کور (
پادتن) ترشح میکنند. آنتی کورها ملکولهای پروتئینی و از نوع
گلوبولینهاهستند. سلولهای T بر خلاف سلولهای B در سطح فرد گیرندههای آنتی کور مانندی دارد که به کمک آنها به
آنتی ژنمیکروبها میچسبند. بدین ترتیب سلولهای T متحرک هستند و خود به محل عفونت یافته میروند.
سلولهای کروی یا نامنظم میباشند. هستهها گرد یا کلیدی شکل و یا نعل اسبی شکلند. نسبت به لنفوسیتها ،
سیتوپلاسمبیشتری دارند. 15 - 10 میکرومتر دارند. در
خونبه عنوان سلولهای فاگوسیت کننده عمل میکنند
دستگاه گردش خونرا ترک کرده و تبدیل به
ماکروفاژهامیشوند که باکتریها ، سلولهای مرده ، اجزای سلولی و بقایای درون بافتی را
فاگوسیتوزمیکنند در بدن بخصوص در
کبد،
طحالو
گرههای لنفاوییافت میشود.
گلبولهای قرمز
گلبولهای قرمز (اریتروسیتها) به شکل دیسکهای مقعرالطرفین ، بدون هسته و 8 - 7 میکرومتر قطر را دارند در انتقال
اکسیژنو
دیاکسید کربندارند و به تعداد تقریبی 5 میلیون در هر میلیمتر مکعب خون یافت میشوند
گلبولهای قرمززندهاند و مواد غذایی را از راه
تخمیربدست میآورند، زیرا
میتوکندریندارند و همچنین هسته متوسط گلبولهای قرمز 120 روز است برای اینکه میزان گلبولهای قرمز در خون ثابت بماند باید در هر ثانیه حدود یک میلیون گلبول قرمز در مغز استخوان ساخته شود. گلبولهای قرمز در دوره جنینی در
کبدبه طحال و گرههای لنفاوی ساخته میشود اما در ماههای آخر دوره جنینی و پس از تولد تنها در مغز قرمز استخوان بوجود میآید.
در مغز استخوان بافت زایندهای وجود دارد که با چند تقسیم سلولی گلبولهای قرمز را میسازد. سلولهای زاینده در ضمن این تغییرات هسته خود را از دست میدهند و مقداری زیادی هموگلوبین در ستوپلاسم خود میسازند.
فعالیت ماهیچهای، صعود به ارتفاعات و گرم شدن هوا تولید گلبولهای قرمز را افزایش میدهد سلولهای مولد گلبولهای قرمز در مغز استخوان نسبت به
اشعه ایکسبسیار حساسند و کمبود
ویتامین B،
آهن،
مسدر غذا نیز موجب کاهش تولید گلبولهای قرمز میشوند.
پلاکتها
این سلولها بسیار ریزند و شامل قطعات سلولی که بوسیله
غشای سلولیاست احاطه شده است و حاوی دانههایی میباشند 5 - 2 میکرومتر قطر دارند. و در عمل
انعقاد خوننقش دارند و مواد شیمیایی لازم را برای لخته خون آزاد میکنند .
مطالعه سلولهای خونی در زیر میکروسکوپ
برای مطالعه سلولهای خونی ابتدا قطرهای از خون را روی لام شیشهای گذاشته و با استفاده از لام دیگری آن را پخش میکنیم (تهیه گسترش خونی یا blood smear). پس از خشک شدن گسترش خونی ، آن را با الکل متیلیک فیکسه کرده و سپس رنگ آمیزی میکنیم. برای رنگ آمیزی میتوان از
،
و یا
استفاده کرد. بعد از شستشوی رنگهای اضافی و خشک کردن لام آن را در زیر
میکروسکوپمطالعه کرده و انواع سلولهای خونی را تشخیص میدهیم.