سرطان

يعني رشد ، تکثير و گاهي انتشار غير طبيعي سلولهاي بدن. تمامي سرطانها داراي الگوي رشد مهارگسيخته و تمايل به جدا شدن از منشا اصلي و متاستاز هستند.

جسم انسان از ميليونها ميليون سلول تشکيل شده است که در کنار هم ، بافتهايي مانند ماهيچه‌ها ، استخوان و پوست را مي‌سازند. اغلب سلولهاي طبيعي بدن در پاسخ به تحريکاتي که از داخل و خارج بدن به آنها وارد مي‌شود، رشد و توليدمثل مي‌کنند و در نهايت مي‌ميرند. اگر اين فرآيند در مسير تعادل و صحيح خود اتفاق بيفتد ، بدن سالم مي‌ماند و عملکرد طبيعي خود را حفظ مي‌کند. اما مشکلات ، زماني شروع مي‌شود که يک سلول طبيعي دچار " جهش " و يا تغيير شده و به سلول سرطاني تبديل مي‌شود.

يک سلول طبيعي ممکن است بدون هيچ دليل واضحي به يک سلول سرطاني تبديل شود، ولي در اغلب موارد ، تبديل در اثر مواجهه مکرر با مواد سرطانزا مانند الکل و دخانيات صورت مي‌گيرد. شکل ظاهري و نيز عملکرد سلولهاي سرطاني شده با سلولهاي طبيعي تفاوت دارد. جهش يا تغيير ايجاد شده در DNA يا ماده ژنتيکي سلول اتفاق مي‌افتد. DNA همان مسئول کنترل شکل ظاهري و عملکرد سلول است. وقتي DNA يک سلول تغيير مي‌کند، آن سلول با سلولهاي سالم کنار خود تفاوت مي‌يابد و ديگر کار سلولهاي طبيعي بدن را انجام نمي‌دهد. اين سلول تغيير يافته از سلولهاي همسايه‌اش جدا مي‌شود و نمي‌داند چه زماني رشدش بايد به پايان برسد و بميرد. به عبارت ديگر سلول تغيير يافته از دستورها و علائم داخلي که سلولهاي ديگر در کنترل آنها هستند، پيروي نمي‌کند و به جاي هماهنگي با سلولهاي ديگر خودسرانه عمل مي‌کند.

سرطان يک فرايند پويا است که توسط متغيرهاي ناشناخته و مستقل متعددي موجب تغييرات مولکولي سلول شده و منجر به تداخل در سيستم تکثير سلول مي‌شود.

اولين تغيير سلولي آشکار در پيدايش سرطان، تراريختي و تغيير شکل سلول است. عواملي که به ايجاد سلولهاي سرطاني کمک مي‌کنند عبارتند از:

استعداد ميزبان: عوامل ژنتيکي از جمله نقايصي در کروموزوم‌ها و يا انتقال ژن معيوب به جنين

عوامل ايمنولوژيک(ايمني): مانند نارسايي مکانيسم ايمني طبيعي بدن

داروهاي سرکوبگر ايمني: موجب سرکوب مکانيسم ايمني طبيعي شده و زمينه‌ ابتلا به سرطان را فراهم مي کنند

عوامل محيطي: تماس با مواد سرطان‌زا مانند آزبست، پرتونگارها و راديوم‌ـ پرتوهاي يونيزه شامل امواج الکترومغناطيسي

ويروسهاي القا کننده سرطان: ويروسهايي هستند که قابليت تغيير دادن شکل سلولي را که آلوده مي‌کنند، دارند و در نتيجه منجر به تکثير خارج از کنترل سلول‌هاي مورد نظر مي‌شوند. اين تکثير فزاينده موجب تومور يا سرطان مي‌شود.

عوامل ترشح هورموني: عوامل ترشح هورموني اغلب موجب تسريع روند بدخيمي بيماري مي‌شود.

وقتي سلول " جهش يافته " تقسيم مي‌شود ، به 2 سلول جديد " جهش يافته " تبديل مي‌گردد و اين فرآيند به همين ترتيب ادامه مي‌يابد تا همان يک سلول موذي به توده‌اي از سلولها که تومور ناميده مي‌شود، تبديل مي‌گردد. گاهي اين تومورها ، بوده و رشد نمي‌کنند. ولي در صورتي که سلولهاي تومور رشد کنند و تقسيم شوند و سلولهاي طبيعي اطراف خود را از بين ببرند و به نقاط ديگر بدن هم دست‌اندازي کنند، تومور محسوب مي‌شود. بزرگترين خطر تومورهاي بدخيم ، توانايي آنها در حمله به بافتهاي سالم و پخش شدن در بدن است و اين همان متاستاز سرطان است. هر چه تومورها رشد کنند و بزرگتر شوند، جلوي رسيدن مواد غذايي و اکسيژن را به سلولهاي سالم مي‌گيرند و با پيشرفت سرطان ، سلولهاي سالم مي‌ميرند و عملکرد و سلامت بيمار از بين مي‌رود. اگر جلوي اين فرآيند گرفته نشود، سرطان به مرگ مي‌انجامد.

در مجموع چهار گروه ژن مسئول تقسيم سلولي به شمار مي‌روند:

۱- آنکوژن‌ها (ژن‌هاي عامل تومور) (Oncogene) که در شرايط عادي در فرستادن پيام به سلول براي تکثير نقش دارند. اختلال و تغيير در اين سلول‌ها منجر به تکثير نامنظم سلول شده و سلول سرطاني بشمار مي‌رود.

۲- ژن‌هاي سرکوبگر تومور- (Tumour suppressor genes) اين ژن‌ها پروتئين‌هاي خاصي را توليد مي‌کنند که در شرايط عادي وظيفه معکوس آنکوژن‌ها را داشته و به سلول پيام توقف تکثير مي‌دهد. يکي از مهم‌ترين ژن‌هاي اين گروه ژني‌ به نام p۵۳ است.

۳- ژن‌هاي خودکشي – (Suicide genes) خودکشي سلول‌ها يا مرگ سلول يکي از مهم ‌ترين عوامل پيچيده سلولي است که به سلول توانايي خودکشي در شرايط غيرمعمول را مي‌دهد تا مانع شيوع تکثير و آسيب‌ديدگي به ساير سلول‌ها ‌شود. هنگامي که ژن‌هاي خودکشي آسيب پيدا کنند ديگر قادر به فعاليت خود براي نابود کردن سلول معيوب نبوده و سلول سرطاني محسوب مي‌شود.

۴- ژن‌هاي ترميمي دي ان اي- (DNA repairing genes) اين ژن‌ها مسئول ترميم دي ان اي آسيب ديده و معيوب هستند که با ترشح پروتئين‌هاي متفاوت زمينه ترميم دي ان اي آسيب ديده را فراهم مي کنند. اما زماني که خود اين ژن هاي ترميمي دي ان اي آسيب مي بينند، سلول، ديگر توانايي ترميم خود را از دست داده و اختلالات ژنتيکي و ترميم نشدن دي ان اي منجربه سرطان مي‌شود.

اغلب سرطانها به سه دسته عمده تقسيم مي‌شوند:

·    شامل سرطانهايي مي‌شود که از سلولهايي که سازنده پوست هستند(مثل سرطان پوست) و يا لايه داخلي اعضا را مي‌پوشانند (مثل سرطان ريه) و يا سازنده غدد هستند (مثل سرطان سينه) منشا مي‌گيرد.

·     اين دسته سرطانهايي هستند که از بافت همبند مثل غضروف ، استخوان و ماهيچه منشاء مي‌گيرند. از اينرو سرطان استخوان يا سرطان ماهيچه را در هر نقطه از بدن سارکوم مي‌گويند.

·    شامل سرطانهايي است که از سلولهاي تشکيل دهنده خون و سلولهاي ايمني منشاء مي‌گيرند.

در کشورهاي غربي ، سرطان پوست شايعترين سرطان است و پس از آن سرطان سينه ، ريه ، پروستات ، روده بزرگ ، مثانه و رحم قرار دارد.

·         خونريزي غير طبيعي در هر نقطه از بدن.

·         پيدايش هرگونه توده سفت سلولي در زير پوست، مثلا در سينه يا نقاط ديگر.

·         پيدايش زخمي که به آساني بهبود نمي‌يابد (بويزه در اطراف زبان ، دهان و لبها)

·         سوء هاضمه دائمي

·    تغييراتي در وضع خالها يا زگيل از قبيل تغيير رنگ ، بزرگ شدن ، خارش ، دردناک شدن و يا خونريزي از آنها که به مدت طولاني ادامه يابد.

·         پيدايش آشفتگي در اعمال روده‌ها يا مثانه که با درمانهاي عادي بهبودي نيابد.

·         سرفه ، گرفتگي صدا و يا مشکل شدذن عمل بلع به مدت طولاني.

اگر هر يک از اين علائم فوق بيش از دو هفته ادامه يابد، بايد بيمار تحت بررسي تخصصي قرار گيرد. البته در بشتر موارد اين علائم حاکي از وجود سرطان نيستند.

پيشگيري اوليه از سرطان با اجتناب از عامل مسبب يا مصرف ماده‌اي که مانع از پيدايش فرايند بدخيمي مي‌شود ، صورت مي‌گيرد و عوامل پيشگيري شيميايي داروها يا ريز مغذيها (مواد معدني يا ويتامينها) هستند. عوامل زير نيز در پيشگيري از سرطانها موثرند.

·         عدم استفاده از مشروبات الکلي و دخانيات.

·         صرف غذاهايي که به صورت آب‌پز تهيه مي‌شود.

·         عدم استفاده از غذاهايي که آثار سوختگي در آنها نمايان است.

·         استفاده از سبزيجات و انواع ميوه‌ها

·         استفاده کمتر از گوشت قرمز

·         رعايت کامل امور بهداشتي

۱- بيش از ۱۰۰ نوع سرطـان  شناسايي شده است و اين سرطــان ها در هر قسمتــي از بدن مي تواند تظاهر پيدا كنند.

۲- مرگ ناشي از سرطان در سال ۲۰۰۵ ، ۶/۷ ميليون نفر بوده است كه ۱۳% از كل ۵۸ ميليون مرگ در سراسر جهان را به خود اختصاص مي دهد.

۳- بيش از ۷۰% تمام مرگ هاي ناشي از كانسر در كشورهاي كم درآمد يا با در آمد متوسط اتفاق مي افتد .

۴- ۵ سرطان شايع و كشنده در مردان در سراسر جهان عبارتند از ريه ـ معده ـ كبد ـ كولوركتال و ازوفاگوس ( مري).

۵- ۵ سرطان شايع و كشنده در زنان به ترتيب عبارتند از سرطان سينه ـ ريه ـ معده ـ كولوركتال و سرويكس.

۶- مصرف دخانيات بزرگترين و تنها عامل قابل پيشگيري از سرطان ها در جهان مي باشد.

۷- يك پنجم كل سرطانهاي سراسر جهان با يك عفونت مزمن، براي مثال ويروس پاپيلوهاي انساني (HPV) كه باعث كانسر سرويكس مي شود و ويروس هپاتيت( B HBV) كه باعث كانسر كبد مي شود در ارتباط است.

۸- يك سوم كانسر ها اگر در مراحل اوليه تشخيص داده و به اندازه كافي درمان شوند، قابل درمان مي باشند.

۹- درصورتيكه  دانش فعلي در رابطه با كنترل درد و درمان نگهدارنده يك سرطان وجود دارد، بايدنسبت  به تسكين درد آنها كمك شود.

۱۰- ۴۰% سرطان ها عمدتاً بوسيله عدم مصرف دخانيات، داشتن تغذيه سالم، انجام فعاليت بدني و پيشگيري از عفونت هايي كه ممكن است منجر به كانسر شوند، قابل پيشگيري هستند.

تا کنون بيش از ۲۰۰ نوع مختلف سرطان شناخته شده است. اين سرطان ها مي‌توانند بافتهاي مختلف بدن را احاطه کنند.

هر نوع سرطان عوامل، مشخصات و همچنين درمان خاص خود را دارد اما روش هاي اصلي درمان سرطان عبارتند از:

ا- جراحي

۲- راديوتراپي

۳- شيمي درماني

۴- هورمون درماني

۵- ژن درماني

کاربرد شکل هاي جديد اشعه همانند پرتوهاي ليزر که به بافت‌ هاي طبيعي صدمه نمي ‌زنند و توسعه انواع هورمون درماني به تنهايي و يا در ترکيب با ساير درمان‌ها از پيشرفتهاي مهم در خصوص پيشگيري و درمان سرطان به شمار مي رود. اخيرا موفقيتهاي تشخيص و درمان سريعتر بيماران، تکامل روشهاي جديد تشخيصي و درماني مانند شيمي درماني و هورمون درماني و الگوهاي معاينات ادواري و عمومي سرطان توانسته مرگ و مير ناشي از اين بيماري را کاهش دهد.

 تحقيقات دانشمندان نشـان داد , دارويي كه براي درمان سرطان سگ ها توليـد شده ممكن است در انسان ها نيز موثر واقـع شود.

پزشكان دانشكده پزشكي هاروارد مي گويند ” داروي آزمايشي اس يو ۱۱۲۴۸ احتمـالا بـراي مقابله با سرطان هاي ريه , سينه و كلـيـه موثر خواهد بود.”

اين دارو مـانـع از آن مـي شـود كـه پروتئين موسوم به وي ئي جي اف موجـب رشـد رگ هاي خوني شود.

تومورهاي سرطاني به رشد رگ هاي خوني وابسته اند و بدون آنها به سرعت با كمبود اكسيژن مواد مغزي روبرو مي شوند.

قرار است آزمايش وسيعي براي بـررسـي امكان استفاده از داروي اس يو ۱۱۲۴۸ براي درمان تومورهاي استرومائي معده اي و روده اي كه هر سال حدود هزاران نفر به آن مبتلا مي شوند در امريكا آغاز شود.

پزشكان دانشگاه هاروارد  گزارش دادند اين دارو مـوجـب كـوچـك شـدن تومورها در ۶۰ نفر از ۹۰ بيمار مبتـلا بـه سرطان استروماي معـده اي و روده اي شـد , گرچه اين افراد كامل درمان نشدند اما وضع آنان بهبود يافت.

با وجودي که پژوهشگران کشورهاي مختلف واکسن‌هاي زيادي را عليه انواع سرطان ساخته اند و در دست آزمايش دارند، اما اولين واکسني که رسماً مورد تأييد اداره ي غذا و داروي آمريکا *(FDA) قرار گرفت و ثابت شد كه قادر است از سرطان پيشگيري کند، واکسن سرطان دهانه ي رحم است.

اين واکسن كه "گارداسيل" (GARDASIL) نام دارد، ساخت يکي از عظيم‌ترين شرکت‌هاي دارويي جهان به نام "مرک" است و در 50 کشور مورد تأييد قرار گرفته است. سرطان دهانه رحم، پس از سرطان پستان دومين سرطان شايع در بين خانم‌ها در دنياست. سالانه نيم ميليون نفر به اين بيماري مبتلا مي شوند و حدود 275هزار زن به علت اين سرطان جان خود را از دست مي‌دهند. اولين واکسني که رسماً مورد تأييد اداره ي غذا و داروي آمريکا *(FDA) قرار گرفت، واکسن سرطان دهانه ي رحم است که "گارداسيل" (GARDASIL) نام دارد. عامل ايجاد سرطان دهانه ي رحم، نوعي ويروس به نام "ويروس پاپيلوماي انساني" يا "HPV " است.واکسن گارداسيل، از آلوده شدن فرد به ويروس پاپيلوماي انساني و در نتيجه ابتلا به سرطان دهانه رحم جلوگيري مي‌کند. اداره ي غذا و داروي آمريکا (FDA) گفته كه اين واكسن عليه چهار نوع مختلف ويروس پاپيلوماي انساني موثر است.

از پيامدهاي مهم اين واكسن ضد ويروس، مي توان به پيشگيري از انتقال ويروس پاپيلوماي انساني به نوزادان اشاره كرد. عفونت رحم از مادر به فرزند قابل انتقال است و نيمي از نوزاداني كه به آن آلوده هستند، در صورت عدم دريافت داروهاي قوي و موثر جان مي سپارند. واکسن گارداسيل براي دختران و زنان در فاصله سني 9 تا 26 سالگي تجويز مي شود و بايد طي دوره اي شش ماهه و در سه نوبت تزريق شود و 360 دلار هزينه خواهد داشت. آزمايشات نهايي اين واکسن که در سال 2005 ميلادي به پايان رسيد، عملکرد آن را 100 درصد موفق ارزيابي کرد، يعني 100 درصد در جلوگيري از "ويروس پاپيلوماي انساني" كه مي تواند به سرطان گردن رحم منجر شود موثر است. اين واکسن داراي مجوز فروش در اروپا، آمريكا، مكزيك، استراليا، كانادا، نيوزيلند و برزيل است و در حال حاضر بسياري از بيمه‌هاي درماني آمريکا و اروپا، گارداسيل را تحت پوشش خود قرار داده‌اند و احتمالاً اين واکسن به زودي جزو برنامه سراسري واکسيناسيون در آمريکا و کانادا قرار خواهد گرفت. جالب است بدانيد که يک پژوهشگر از دانشگاه کاليفرنيا به تازگي دريافته است که استفاده از اين واکسن مي‌تواند خطر بروز سرطان مقعد را نيز کاهش دهد. وي با اين استدلال که بافت موجود در مقعد از لحاظ زيست شناسي به بافت دهانه ي رحم شبيه است، به بررسي اثر گارداسيل در پيشگيري از بروز سرطان مقعد در مردان پرداخته و به نتايج مثبتي رسيده است. به اين ترتيب ممکن است در آينده مردان نيز بتوانند از واکسن گارداسيل استفاده کنند و سود ببرند.

سلول‌هاي بنيادي در افراد پير قدرت توليد سلولهاي ايمني كمتري دارند. مغز استخوان در بدن افراد مسن سلولهاي ايمني كمتري توليد مي‌كند، بنابراين احتمال به سرطان خون در افراد مسن بالاتر است. محققان بر روي موش‌هاي آزمايشگاهي جوان سلول‌هاي بنيادي پير پيوند زدند. آنها انتظار داشتند كه سلول‌هاي بنيادي پير بعد از پيوند همان توانايي سلول‌هاي جوان را داشته باشند و سلول‌هاي ايمني توليد كنند ولي سلولها درست مثل سلولهاي پير رفتار كردند. يكي از پژوهشگران در مقابل اين عكس‌العمل سلول‌ها گفت اگر تفاوت سلول‌هاي بنيادي پير و جوان را بدانيم در آن صورت مي‌توان سلولهاي پير را وادار به جوان شدن كرد. با اين دانش كارايي ايمني دفاعي بدن افراد پير را مي‌توان بهبود بخشيد و از سرطان خون جلوگيري كرد.

زنان چاق ممكن است به انواع ويژه سرطان مبتلا شوند. سرطان رحم در زنان چاق بيش از زناني كه وزن بدن آنها طبيعي است رايج است. اين مي تواند بدين علت باشد كه بدن زنان چاق استروژن بيش از اندازه توليد مي كند همچنين احتمال زيادي وجود دارد كه زنان چاق به سرطان پستان كولون و راست روده مبتلا شوند. به نظر مي رسد كه اين موضوع با رژيم غذايي رابطه ي مستقيم دارد، زيرا اين نوع سرطان احتمالاً با خوردن غذاهايي در ارتباط است كه بدون فيبر بوده ولي چربي و كالري خيلي زيادي دارند. خوشبختانه ، در صورتي كه از وزن خود بكاهيد خطر ابتلا به اين سرطان ها نيز كاهش مي يابد.

 هيچ يك از نظريه هاي جديد نتوانسته اند ريشه هاي گره خورده بيش از ۱۰۰ بيماري عجيب و غريب كه ما آنها را سرطان مي ناميم گره گشايي كنند.

همه اين نظريات نياز به اضافه كردن نقش پديده اي اپي ژنتيك دارند كه احتمال دارد بسيار كليدي باشد اما همچنان اسرارآميز باقي مانده است. تعيين اين كه كدام يك از ايده ها صحيح تر از ديگران است بسيار مهم مي نمايد، چرا كه پذيرش هر يك از آنها پيش بيني هاي متفاوتي را براي درمان وارد كرده و كمك مي كند تا موفقيت عليه سرطان هاي شايع و كشنده بيشتر شود.زماني در آينده علم پاسخ قطعي به پرسش علت ايجاد سرطان را خواهد داد. به احتمال زياد اين پاسخ، يك پاسخ بسيار پيچيده باشد و اميدهاي ما را از داروهايي كه بيماري را معالجه مي كنند به درمان هايي كه از ايجاد آن پيشگيري به عمل مي آورند تغيير مي دهند. حتي بدون فهم دقيق علت آن، پزشكان دريافته اند كه به نظر مي رسد مصرف روزانه آسپيرين باعث جلوگيري از سرطان راست روده در بعضي بالغين مي شود. اثر اندك، اما گامي است براي حركت از شيمي درماني به يك آلترناتيو بهتر: شيمي پيشگيري.

ويروس Epsetein_Barr ، که نوعي ويروس تبخال در انسان است رابطه مستقيمي با ايجاد سرطان خون و همچنين غده هاي سرطان مرکب از بافت‌هاي لنفاوي دارد . اين نتايج حاصل آزمايشات انجام شده روي موش هايي بود که به علت نقص سيستم ايمني به ويروس Epstein _ Barr ، آلوده شده بودند و اين ويروس قادر است پس از مدت زماني کوتاه تغيير ماهيت داده ،‌ژن خود را از دست بدهد و سپس اين ژن آزاد شده قادر است يک سلول آلوده را از بين ببرد و ويروس هاي جديد توليد کند .

پژوهشگران ميگويند از عصاره برگهاى يک گياه چيني شبيه نعناع ميتوان در مبارزه با سرطان بهره گرفت .به گزارش پايگاه اينترنتي بي بي سي نيوز، دانشمندان از عصاره گياهbarbatascutellaria دارويي تهيه کرده اند که با نابودى عروق خون رسان تومورها اثر ميکند.

عوارض جانبي اين دارو در مقايسه با داروهاى متعارف که علاوه بر سلولهاى سرطاني، سلولهاى سالم را نيز مورد هدف قرار ميدهند کمتر است .

پروفسور آلن مکگوان و همکارانش از دانشگاه سالفورد اميدوارند آزمايش انساني اين دارو را هر چه زودتر آغاز کنند.

اين دارو در محيط آزمايشگاه بر روى سلولهاى سرطاني بدست آمده از سرطان سينه و ريه آزمايش شده است .اين دارو عروق خون رسان تومور را مورد حمله قرار ميدهد و با جلوگيرى از رسيدن اکسيژن و مواد غذايي موجبات نابودى سرطان را فراهم ميآورد.

دکتر سيلوى داکي ميگويد هدف قرار دادن عروق خون رسان مانع از تغذيه تومور و در نتيجه گسترش تومور ميشود.اين دارو تنها عروق خون رسان تومور را هدف قرار ميدهد و آسيبي به عروق خون رسان بافتهاى سالم نميرساند.

درمانهاى متعارف علاوه بر سلولهاى تومور سلولهاى سالم را نيز مورد هدف قرار ميدهد که عوارض جانبي بسيارى به همراه دارد.

تمام سرطانها براى بقا و رشد نياز به خون رساني دارند. اگر دانشمندان بتوانند عروق خون رسان تومور را هدف قرار داده و نابود کنند، به شيوه اى دست خواهند يافت که در مورد همه انواع سرطانها در کودکان و بزرگسالان کارايي خواهد داشت .

محققان در شيوه جديد با ترکيب داروها به نتايج بهترى دست يافتند. استفاده از اين گياه در طب سنتي چين براى درمان بيماريهاى گوناگوني مانند برخي انواع سرطانها تاريخ طولاني دارد.

در مبحث تأثير تغذيه در پيش گيري از ابتلا به سرطان، در مورد چربي ها صحبت كرديم و بيان كرديم كه كدام چربي ها را مصرف بكنيم و كدام ها را مصرف نكنيم تا كمتر به سرطان مبتلا شويم.

سبزي ها و ميوه ها ، محتوي نوعي مواد سلولزي هستند كه فيبر ناميده مي شوند . امروزه كليه محققان علوم تغذيه و پزشكي به اين نتيجه رسيده اند كه مصرف ميوه ها و سبزي ها موجب كاهش بروز سرطان روده بزرگ مي شود. بدين ترتيب كه مواد فيبري با تسريع حركت غذا در دستگاه گوارش، سرعت تخليه روده را افزايش مي دهند كه اين امر موجب كاهش تماس مواد سرطان زا با ديواره روده مي شود. همچنين مواد سرطان زا با فيبرها تركيب و بدون جذب شدن از بدن خارج مي شوند. اثر ديگر فيبرها جذب اسيدهاي صفراوي و كاهش عمل باكتري ها بر روي آنها است . فيبرها به رشد باكتري هاي مفيد روده اي نيز كمك مي كنند.

توصيه امسال سازمان بهداشت جهاني براي سلامت تغذيه، قرار دادن يك ظرف پر از سبزيجات براي هر نفر در وعده غذايي است .

يك مطالعه نشان داد در افرادي كه مستعد ابتلا به سرطان روده بوده اند مصرف روزانه سيزده گرم سبوس گندم به مدت 8 هفته، رشد بدخيم سلول هاي روده كاهش يافته است . مصرف فيبر ، ميزان  ابتلا به سرطان سينه را در زنان كاسته است چون مانع از جذب استروژن اضافي در سلول هاي سينه مي شود.

متخصصان تغذيه ، مصرف روزانه 25 گرم مواد فيبري را توصيه مي كنند كه از بهترين منابع فيبري، سبوس گندم، لوبيا قرمز، لوبيا سفيد، لوبيا سبز و حبوبات ديگرمثل نخود و عدس، آرد كامل گندم و نان ها و شيريني هاي تهيه شده از آن، همچنين آلو، سيب ، مركبات و هويج مي باشند.

سبزيجات محتوي كالري كمي هستند و تهيه آنها هزينه زيادي ندارد ،  شامل نمي شود از اينرو سعي كنيد:

1- هميشه از نان تهيه شده با سبوس به جاي نان تهيه شده با آرد سفيد استفاده كنيد. مثلاً نان سنگك خيلي بهتر از نان باگت يا نان لواش است.

2- در رژيم غذايي روزانه و هنگام تهيه غذاها از سبزي هاي تازه بهره بگيريد.

3- دركنار هر غذا يك ظرف سالاد تهيه شده از سبزيجات فصل مصرف كنيد. همچنين از سير، پياز و گوجه تازه استفاده كنيد.

4- گندم بو داده كه حاوي سبوس است ، هم خوراكي لذيذي است و هم بسيار مفيد است.

5- مصرف موادي چون توت خشك، انجير خشك و كشمش در بين وعده هاي غذايي بسيار مفيد است، هم از نظر تأمين املاح كافي براي بدن و هم از نظر تأمين فيبر.

يك توصيه خوب:

متخصصان تغذيه معتقدند خوردن روزي يك عدد سيب با پوست، شما را از ابتلا به سرطان روده مصون مي دارد و تأييد كننده همان مثل معروف است كه :

"An apple a day, keeps the doctor away"

تحقيقات بسيار نشان داده است، كساني كه سبزيجات زيادي مصرف مي كنند با دريافت بيشتر موادي به نام  فيتوكميكال ها، مقاومت بيشتري در برابر ابتلا به سرطان دارند. فيتوكميكال ها موادي هستند كه موجب رنگها وعطرهاي متنوع سبزي ها مي شوند و در بدن تمايل زيادي به جذب مواد سرطانزا دارند و مانع تأثير مخرب آنها بر روي سلول ها مي شوند . در بين سبزي ها، خانواده چليپائيان( تره تيزك يا شاهي) داراي بيشترين اثر ضد سرطاني است. از ديگر سبزيهاي مفيد اين خانواده ، كلم، كاهو و اسفناج است.

برخي محققان اعلام كرده اند با مصرف سبزي هاي خانواده چليپائيان ، خطربروز سرطان سينه و روده بزرگ تا 40 درصد كاهش مي يابد.

تحقيقات نشان داده است كه مصرف تركيبات آنتي اكسيداني همراه با هم، اثر بيشتري دارند ؛ بدين ترتيب اگر ويتامينهايC وE با هم مصرف شوند، خيلي مؤثرترند.

پس با هر وعده ي غذا يك ظرف سالاد ميل كنيد. سالاد شما بايد محتوي سبزي هاي تيره رنگ خصوصاً اسفناج باشد و براي تأمين ويتامينC  كافي از كلم بروكلي، گوجه فرنگي، فلفل سبز، فلفل قرمز و لوبيا سبز استفاده كنيد. براي تأمين ويتامينE، يك قاشق غذاخوري روغن مايع كانولا ، آفتابگردان يا روغن زيتون به سالادتان بيفزائيد و از سس مايونز استفاده نكنيد. براي تكميل اين معجون سلامتي ، كمي جوانه گندم نيز به سالادتان بيفزاييد.

دکتر مصطفي نوروزي، عضو انجمن تغذيه ايران، نسبت به افزايش خطر ابتلا به سرطان معده در اثر مصرف بي‌رويه ترشي‌ها و شورها هشدار داد.

مصطفي نوروزي گفت: «مصرف افراطي ترشي و شور موجب وارد آمدن آسيب‌هاي جدي به سيستم گوارشي مي‌شود.» وي ادامه داد: «سرطان‌ها تا حدود زيادي قابل پيشگيري هستند و تغذيه سالم يكي از راه‌هاي پيشگيري از سرطان است.» عضو انجمن تغذيه ايران اضافه‌ كرد: «در انار ماده ي ضد سرطان پروستات به نام فلاوونوييد يا اسيدآلاجيك، و در پرتقال نيز ويتامين C و پلي‌فنول‌هاي فراوان که عامل ضد سرطان ‌پروستات هستند، وجود دارد.» نوروزي خاطرنشان كرد: «افزايش مصرف سبزي، ميوه و سالاد كه در توليد آنها از سموم و فاضلاب استفاده نشده باشد، به دليل داشتن ويتامين E و C و فلاوونوييد، خطر ابتلا به سرطان را كاهش مي‌دهد.» وي افزود: «همچنين مصرف كرفس به‌دليل داشتن لوتئولين و پياز به علت دارا بودن ماده‌اي حلقوي به‌نام كرسيتين با خاصيت ضد سرطاني، احتمال ابتلا به سرطان را كاهش مي‌دهد.» اين متخصص تغذيه به ‌شهروندان توصيه ‌كرد تا از نان‌هاي باگت ساندويچي، لواش و تافتون به علت درصد پايين سبوس، كمتر استفاده كنند و در مقابل، نان پر سبوس مثل سنگک كه ضد سرطان روده بزرگ است را بيشتر مصرف نمايند. دكتر نوروزي در ادامه افزود: «مصرف ماهي دودي و نمك سود شده، خطر ابتلا به سرطان معده را افزايش مي‌دهد.» وي همچنين در ادامه به شهروندان توصيه ‌كرد، به ‌جاي ظروف تفلون، پلاستيكي و يك‌بار مصرف، از ظروف شيشه‌اي، استيل و چُدني استفاده كنند. عضو انجمن تغذيه ايران در پايان يادآور شد كه غذاهاي ضد سرطان نيز بايد در حد اعتدال مصرف شوند، نه بيش از حد.

 زماني تصور مي‌شد كه رژيم‌هاي غذايي نقشي در مرگ‌هاي ناشي از سرطان ندارند. امروزه محققان ثابت كرده‌اند كه رژيم غذايي روزانه افراد نقش مهمي‌‌ در پيشگيري، بروز و درمان انواع سرطان‌ها ايفا مي‌كند. با پذيرش اين حقيقت كه انسان هر روزه ملزم به مصرف غذا مي‌باشد و به دليل تعداد و تنوع سرطان‌هايي كه بطور بالقوه با رژيم غذايي در ارتباط هستند، مي‌توان گفت كه در حدود يك سوم سرطانهايي كه در نهايت منجر به مرگ مي‌شوند با آنچه كه مي‌خوريم در ارتباط هستند. تاثير تحولاتي كه امروزه در نوع زندگي و عادات غذايي مردم صورت گرفته است را نمي‌توان در ايجاد چنين بيماري‌هايي ناديده گرفت. بدون شك استعداد ابتلا به سرطان در افراد مختلف به دليل تفاوت‌هاي زمينه‌اي و ذاتي با يكديگر متفاوت است و علاوه بر ويژگي‌هاي وراثتي، ‌عوامل بيروني نيز در ايجاد سرطان‌ها تاثير بسزايي دارند. با وجود شيوع روزافزون سرطان در سراسر دنيا هر روزه خبرهاي اميدوار كننده‌اي درباره اين بيماري‌ها مي‌شنويم. اگر نمي‌توانيم در عوامل محيطي خود تغييري ايجاد كرده و يا اگر نمي‌توانيم بر محيط زيست و عوامل تهديدكننده موجود در آن غلبه كنيم، اما مي‌توانيم با اصلاح و متعادل ساختن الگوهاي غذايي خود در طول زندگي احتمال ابتلا به سرطان را در خود به ميزان قابل ملاحظه‌اي كاهش دهيم.

مطالعه جمعيت‌هايي كه از يك منطقه به منطقه ديگر مهاجرت مي‌كنند و در نتيجه مهاجرت، فرهنگ غذايي خود را نيز تغيير مي‌دهند، ‌نشان داده است كه اين مردم در اثر تغيير الگوي غذايي و پذيرش الگوي جديد، در معرض ابتلا به سرطان‌هاي شايع در منطقه قرار مي‌گيرند. بين تغذيه و رژيم غذايي با سرطان ارتباطي پيچيده وجود دارد. غذايي كه مي‌خوريم به طور بالقوه مي‌تواند حاوي مواد سرطان‌زا و پيش‌ساز سرطان و يا بالعكس داراي مواد ضدسرطاني باشد. ماهيت سرطان و ارتباط آن با رژيم غذايي در مناطق مختلف متفاوت است. از اين رو نمي‌توان دستورالعمل‌هاي يكسان را براي تمام مردم پيشنهاد كرد. به طور مثال در كشورهاي صنعتي شمال آمريكا و اروپا مشكل بيش‌بود تغذيه‌اي (over nutrition)  در بروز سرطان‌ها مطرح مي‌باشد و بنظر مي‌رسد كه رژيم‌هاي پرچربي و پركالري رايج در اين كشورها با شيوع روزافزون انواع مختلف سرطانها در ارتباط باشد. در مقابل، ماهيت مشكل در كشورهاي در حال توسعه اساساً متفاوت است. آنچه كه در اين كشورها مساله‌ساز مي‌باشد كمبودهاي تغذيه‌اي (Under Nutrition) و محدوديت تنوع در الگوي غذايي است. در چنين الگويي ميزان ويتامين‌ها و مواد مغذي كه براي سلامت افراد ضروري هستند ناكافي است. علاوه بر آن مشكلات مربوط به انبار و نگهداري غذا نيز كيفيت غذاي مصرفي اين مردم را به ميزان قابل توجهي كاهش مي‌دهد. تفاوت در ماهيت رابطه سرطان و رژيم غذايي بين ملل مختلف ايجاب مي‌كند كه دستورالعمل‌هاي اجرايي براي هر ملتي با توجه به خصوصيات آن جمعيت پيشنهاد شود. در ادامه خلاصه‌اي از دستورالعمل‌هاي توصيه شده توسط سازمان‌هاي حمايتي، ‌محققان، آژانس‌هاي دولتي و ارگان‌هاي بهداشتي كه قابل استفاده براي عموم مردم مي‌باشد، آورده شده است.

1.   رژيمي‌متنوع داشته باشيد. به خاطر داشته باشيد كه مواد مغذي مورد نياز شما تنها از يك يا دو منبع تامين نشود. در رژيم روزانه خود از تمام گروه‌هاي غذايي: ميوه‌ها، سبزيها، غلات، گوشت، محصولات لبني و… استفاده كنيد.

2.   وزن خون را همواره در حد متعادل نگه‌داريد.  چاقي عامل اصلي بوجود آورنده بسياري از بيماري‌ها از قبيل بيماري‌هاي قلبي، ‌عروقي، فشارخون، ديابت و زمينه‌ساز بعضي از سرطان‌ها است.

3.   مصرف چربي زياد، ‌غذاهاي حاوي چربي اشباع شده و كلسترول را محدود كنيد. رژيمي‌كه چربي آن بالاست مي‌تواند خطر ابتلا به سرطان‌هاي پستان، ‌پروستات، كولون و ركتوم را افزايش دهد.

4.   ميزان غذاهاي نشاسته‌اي و فيبري را در رژيم خود افزايش دهيد. به آساني مي‌توان مقدار نشاسته و فيبر رژيم را با خوردن ميوه‌ها، ‌سبزي‌ها، سيب‌زميني، دانه‌ها، نان‌ها و غلات كامل افزايش داد. يك رژيم پرفيبر احتمال ابتلا به سرطان كولون و ركتوم را كاهش مي‌دهد.

5.   مصرف شيريني را محدود كنيد. الگوهاي غذايي حاوي شيريني و غذاهاي شيرين، اغلب پرچرب، با كالري زياد و تهي از مواد مغذي و معدني مي‌باشند كه چنين رژيمي‌زمينه‌ساز بروز بعضي از سرطان‌ها است.

6.      نمك رژيم غذايي خود را تا حد ممكن كاهش دهيد.

7.   مصرف نوشابه‌هاي الكلي را قطع كنيد. مصرف الكل مي‌تواند منجر به سرطان دهان، حلق، مري و كبد شود. ميزان ابتلا به سرطان در الكلي‌هايي كه سيگار مي‌كشند چندين برابر است.

با انتخاب و گنجاندن غذاهاي زير در الگوي غذايي روزانه خود مي‌توانيد احتمال ابتلا به سرطان را كاهش دهيد.

ـ  فيبر غذايي: فيبر قسمتي از ساختمان سلول گياهي است كه دستگاه گوارش انسان قادر به هضم آن نمي‌باشد. فيبر به حركت غذا در لوله گوارش و دفع ضايعات آن از بدن و در نتيجه حفظ سلامت دستگاه گوارش كمك مي‌كند. داشتن رژيمي‌كه ميزان فيبر آن بالا و چربي آن پايين باشد، احتمال ابتلا به سرطان كولون و ركتوم را مي‌كاهد. ميزان مصرف فيبر در جوامع امريكايي 11 گرم در روز مي‌باشد كه به توصيه انستيتو بين‌المللي سرطان NCI اين ميزان بايد به 30 ـ 20 گرم در روز افزايش يابد. NCI  مصرف بيش از 35 گرم فيبر در روز را توصيه نمي‌كند زيرا مصرف بيش از اين ميزان مي‌تواند اثرات نامطلوبي به وجود آورد.

براي يافتن فيبر مورد نياز، به جاي مكمل‌هاي فيبري مصنوعي، از منابع غذايي غني از فيبر استفاده كنيد. به اين منظور انواع نان ها، ماكاروني‌ها و غلات تصفيه نشده را در رژيم خود بگنجانيد. سعي كنيد مصرف محصولاتي كه از آردهاي تصفيه شده ساخته مي‌شوند را كم كنيد.

سيب درختي، هلو، گلابي و حتي سيب‌زميني را با پوست و محصولاتي كه از آردهاي تصفيه شده ساخته مي‌شوند را كم مصرف كنيد. لوبيا و نخود پخته منابع بسيار خوبي از فيبر هستند. غذاهاي پرفيبر معمولا چربي پاييني دارند.

ـ در رژيم غذايي روزانه خود تا حد امكان از گوشت‌هاي كم چرب استفاده كنيد. قبل از اين كه گوشت را بپزيد تمام چربي‌هاي قابل رويت آن را جدا كنيد و دور بريزيد و اگر چربي باقي ماند، قبل از خوردن آن را جدا كنيد. مصرف ماهي را افزايش دهيد. گوشت سفيد را به جاي گوشت قرمز استفاده كرده و قبل از پخت، پوست و چربي آن را جدا كنيد.

ـ ميوه‌ها و سبزي‌ها را جايگزين تنقلات سرخ‌شده و پرچرب كنيد.

ـ به جاي مواد لبني پرچرب (شير كامل، ‌خامه، سرشير و...) از محصولات لبني كم‌چربي استفاده كنيد. اين گروه از مواد غذايي منابع خوبي از پروتئين، ويتامين‌ها و مينرال‌ها (مواد معدني) به ويژه كلسيم هستند كه براي حفظ سلامت فرد مفيد مي‌باشند.

ـ مصرف غذاهاي حاوي ويتامينA ، بتاكاروتن و ويتامينC  احتمال ابتلا به سرطان‌ها را كاهش مي‌دهند. ميوه‌ها و سبزي‌هاي زيادي وجود دارند كه داراي مواد فوق مي‌باشند. سعي كنيد در رژيم غذايي روزانه خود از سبزي‌هاي برگي شكل سبز تيره، ‌زرد و نارنجي و ميوه‌ها بويژه مركبات استفاده كنيد.

ـ سبزي‌هاي خانواده كلم اغلب كاهش دهنده احتمال ابتلا به انواع سرطان‌ها هستند. اين سبزي‌ها منابع خوبي از فيبر، ويتامين‌ها و مينرال‌ها مي‌باشند. از اين خانواده مي‌توان به كلم چيني، كلم بروكلي، كلم بروكسل، كلم پيچ، گل‌كلم و كلم‌قمري اشاره كرد.

ـ  لزومي‌ ندارد كه شما براي حفاظت خود در مقابل حمله سرطان، غذاهايي را كه دوست داريد كنار بگذاريد. به جاي آن سعي كنيد در اغلب موارد غذاهايي را انتخاب كنيد كه احتمال ابتلا به سرطان را كاهش مي‌دهند و مصرف غذاهايي را كه احتمال بروز سرطان را افزايش مي‌دهند محدود كنيد.

ـ سعي نكنيد كه عادات غذايي خود را يك شبه تغيير دهيد. ميوه‌ها و سبزي‌ها را به تدريج و در طول يك دوره چند هفته‌اي به رژيم خود اضافه كنيد.

ـ سعي كنيد هر بار كه به خريد مي‌رويد يكي از مواد غذايي پرچرب را با مشابه كم‌چرب آن جايگزين كنيد.

 ـ به جاي مواد غذايي كه از آردهاي تصفيه شده و غلات فرآينده شده درست شده‌اند مانند نانهاي سفيد، از محصولاتي با آرد كامل و غلات كامل استفاده كنيد.

ـ از روش‌هايي براي پخت غذا استفاده كنيد كه نيازي به افزودن روغن نداشته باشد. مانند تنوري كردن، بخارپز كردن و آب‌پزكردن. 

ـ در روش‌هايي مانند كباب‌كردن و بريان‌كردن از تماس غذا با دود جلوگيري كنيد. تماس غذا با دود مي‌تواند منجر به توليد مواد سرطان‌زا در غذا شود.

ـ سعي كنيد غذا  را قبل از كباب يا بريان كردن در فويل بپيچيد و آن را از منبع حرارتي دور نگهداريد تا مدت زمان پخت طولاني‌تر شود.

ـ سعي كنيد با توجه به برچسب غذاها و ميزان چربي، كالري و فيبر در آنها، براي هر روز خود يك برنامه غذايي تنظيم كنيد

سلامتي شما دوستان عزيز ، آرزوي ماست.

1.      پايگاه اطلاع رساني پزشکان ايران

2.      خبرگذاري ايرنا

3.      زيست اول دبيرستان

4.      www.daneshnameh.roshd.ir

5.      www.fa.wikipedya.com

6.      www.tebyan.net

7.      www.pezeshk.us

8.      www.mardoman.com