خواب رفتن ، گزگز و مورمور شدن دست و پا را همه مان تجربه کرده ايم اما همين حس خواب رفتن و مورمور شدن اگر طولاني و مکرر شود ، مي تواند نشانه برخي مشکلات در بدن ما بايد . فکر مي کنيد اين علامت در چه مواقعي نياز به ارزيابي و بررسي پزشکي دارد ؟  در گفتگو با دکتر حميد بهتاش ، ارتوپد و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشکي ايران کوشيده ايم پاسخي برا ياين سوال و سوالاتي از اين دست بيابيم .
سلامت : آقاي دکتر ! تقريباً همه ما ، تجربه ي مورمور شدن و خواب رفتن دست را داشته ايم اما گاهي اوقات در بعضي افراد ، اين مشکل شدت مي يابد . چرا ؟
افرادي که هميشه از خواب رفتگي يا مورمور شدن دست مي نالند و نياز به بررسي بيشتر دارند ، شايد به نوعي دچار آسيب شبکه عصبي بازويي شده باشند . به صور مثال اين افراد دچار ضعف ، خواب رفتگي و مورمور شدن در يک ست و بازو مي شوند . اين درد حاصل آسيب کتف يا ناحيه ي زير بغل است که بر شبکه عصبي ، موسوم به کلاف بازويي تاثير منفي مي گذارد .
سلامت : گاهي اوقات بيماران از خواب رفتگي و مورمور شدن شبانه مي نالند و م يگويند تا بالاي بازوي شان تير مي کشد .
بله ، چنين موردي که اشاره کرديد اگر شست ، انگشت سبابه و انگشت وسطي ا درگير کند يا اينکه فرد دچار ضعف عضلاني شود ، مطرح کننده اختلالي موسوم به نشانگان تونل مچ است .
سلامت : اختلال تونل مچ چطور بروز مي کند ؟
همان طور که م يدانيد داخل مچ انسان يک مسير عبوري براي وترها و عصب مديان وجود دارد . التهاب يا تورم بافت هاي داخل تونل م يتواند عصب مديان را تحت فشار قرار دهد . عصب مديان مسئول حس لامسه در انگشت شست ، انگشت اشاره ، انگشت مياني و قسمتي از انگشت حلقه اي است . تحت فشار قرار گرفتن اين عصب موجب توليد طرحي خاص از بي حسي و درد مي شود که تحت عنوان نشانگان تونل کارپ شناخته مي شود . بسياري اوقات اين نشانگان در هر دو مچ دست پديد مي آيد .
سلامت : چه عواملي ما را متسعد اين اختلال م يکند ؟
اگر چه نشانگان تونل کارپ اغلب بدون علت اختصاصي شکل مي گيرد اما تعدادي از عوامل مي توانند شامل التهاب مفصل ، چاقي ، سيگار کشيدن ، بارداري و مشاغلي خاص است که در برگيرنده ي حرکات مکرر و قوي دست هستند . به طور مثال نشانگان تونل کارپ مي تواند افراد قاليباف ، قصاب ، پيانيست ، مکانيک و به ندرت افرادي که به طور تفريحي گلف ، دو چرخه سواري يا قايق سواري انجام مي دهند را گرفتار مي سازد . عامل اصلي انجام فعاليت هاي تکرار شونده و با نيروي زايد ، در حالي که مچ دست خم است ، مي باشد . البته نشانگان تونل کارپ مي تواند در همراهي بعضي اختلالات غدد درون ريز نظير ديابت ، اکرومگالي و ندرتاً کم کاري تيروئيد و آرتريت روماتوئيد ديده شود . به طور کلي ناني که به ميانسالي نزديک مي شوند ، احتمال بيشتري براي ابتلا به اختلال تونل کارپ دارند .
سلامت : اگر بخواهيم به موارد ديگري از همين قبيل اشاره کنيم ، از چه مشکلاتي بايد نام ببريم ؟
آسيب اعصاب محيطي از ديگر اختلالاتي است که م يتواند احساس مورمور شدن در دست ها و پاها را به وجود آورد . همچنين اين احساس مي تواند با کرختي در همين نواحي و ضعف و درد عضلاني دست و پا نيز همراه باشد . همان طور که م يدانيد اعصاب محيطي امکان برقراري ارتباط ميان مغز ، اعضاي بدن ، عروق خوني ، عضلات و پوست را فراهم مي سازند . فرامين مغزي از طريق اعصاب حرکتي منتقل مي شوند و اطلاعات دريافتي توسط بدن از راه اعصاب حسي به مغز مخابره مي شوند .
آسيب يک عصب محيطي م يتواند ارتباط بين مغز و ناحيه ي تحت پوشش آن عصب را قطع کند . اين اتفاق توانايي شما در حرکت عضلات يا درک طبيعي حواس يا هر دو را در منطقه ي آسيب ديده ، دچار اختلال خواهد کرد . آسيب عصبي مي تواند به نوعي احساس مورمور شدن ، سوزش و ساير احساسات دردناک در منطقه درگير منجر شود .
سلامت : آيا اين موضوع همان نوروپاتي محيطي نيست ؟
چرا ، دقيقاً همان است .
سلامت : و علت اين نوروپاتي ها چيست ؟
نوروپاتي هاي محيطي علل بي شماري دارند . از جمله اين علل مي توان به سوانح ، اعمال فشار بر عصب و آسيب عصبي ناشي از يک بيماري خود ايمني مثل لوپوس و روماتيسم مفصلي اشاره کرد . البته برخي از بيماري هاي کبدي ، کليوي و تيروييد هم مي توانيد به اعصاب محيطي آسيب برسانند .
سلامت : بسياري از بيماران ديابتي نيز از گزگز شدن دست و پا مي نالند . دليل ان چيست ؟
شايع ترين علل نوروپاتي محيطي ناشي از ديابت است . علايم و نشانه هاي نوروپاتي محيطي ممکن است سال ها پس از ابتلا به بيماري ظاهر شوند . اگر ديابت شما به خوبي کنترل نشده باشد ، احتمال بروز زودرس علايم و ناشنه هاي عصبي وجود دارد .
سلامت : نکته ديگري باقي مانده است که بخواهيد درباره ي آن توضيح بدهيد ؟
بله ؛ در ميان افغراد معتاد به الکل ، رژيم ناکافي به ويژه کمبود ويتامين تيامين مي تواند با بروز نوروپاتي در ارختباط باشد . کم خوني هم ممکن است روي دهد و شانس ابتلا به نوروپاتي محيطي را اقزايش دهد . اغلب کم خوني ها در اثر کمبود ويتامين B12 رخ مي دهد . علايم و ناشنه هاي نوروپاتي محيطي معمولاً طي چند ماه پيشرفت مي کند ولي در برخي از موارد مثل مسموميت با آرسنيک ممکن است بروز علايم ، فوري باشد . احساس مورمور شدن معمولاض در انگشتان پا يا نرمه پاها شوع و به سمت بالاي بدن گسترش مي يابد . گاهي اين احساس در دست ها آغاز و به سمت بازوها کشيده مي شود . نوعي احساس کرختي ني زبه همين شيوه ممکن است ايجاد شود . پوست شما ممکن است حسس شود و حتي لمس آرام آن هم دردناک خواهد بود . در برخي از نوروپاتي هاي محيطي ممکن است ضعف عضلاني زودتر يا به شکلي محسوس تر از علايم و نشانه هاي حسي بروز کند .
سلامت : خيلي اوقات برخي افراد که سکته ي مغزي را تجربه کرده اند ، دچار مشکلاتي از اين دست مي شوند . چرا ؟
ضعف عضلاني يا مورمور شدن يک بازو يا دست از مشخصه هاي سکته مغزي است و معمولاً با نشانه هاي ديگري همچون خواب رفتگي و ضعف عضلات صورت يا يک پا همراه است . در صورت برو زچنين علامتي بالافاصله به نزديک ترين اورژانس مراجچعه کنيد .
سلامت : مشکلات ناحيه گردن هم باعث بي حسي و مورمور شدن دست مي شود ؟
بله ، فشردگي يا آسيب يکي از اعصاب در گردن مي تواند به خواب رفتگي و مور مور شدن منجر گردد که ممکن است به کتف ، بازو ، دست و انگشتان تيز بکشد .
سلامت : اگر مورد ديگري هم وجود دارد که خواب رفتن يا مورمور شدن دست و بازو را به دنبال دارد ؛ بفرماييد .
گاهي اوقات اختلال عملکرد عصب اولناز نيز مي تواند چنين مشکلاتي به و جود اورد . آسيب به عصب اولناز در ناحيه ي ارنج باعث مورمور شدن و خواب رفتگي ناحيه ي آرنج تا انگشت کوچک و قسمتي از انگشت لقه مي شود . ضربه زدن به اين ناحيه نوعي درد و احساس سوزن شدن ايجاد مي کند . ممکن است بيمار دچار ضعف عضلات دست هم بشود .
منبع : روزنامه ي سلامت شماره ي 239