کیش
نام و موقعيت: نام اصلى اين جزيره كه ايرانى ها آن را به اين نام مى خوانند 'كيش' است. ياقوت حموى كه در اوايل قرن هفتم هجرى قمرى خود از اين جزيره بازديد كرده در مُعجَمُ البُلدان مى نويسد: جزيره كيش شكلى تقريباً بيضى دارد كه گوشه ى شمال شرق آن خوردگى دارد. پستى و بلندى هاى جزيره كيش ب) سواحل شمال غرب و غرب و جنوب شرقى كه صخره هاى سنگى را مى توان در آن ديد. ژرفاى آبهاى ساحلى دو عامل مهم بر روى آب و هواى جزيره كيش تأثير مى گذارند:
'جزيره قيس كه ايرانى ها آن را كيش مى نامند ...'.
اما مورّخان بيگانه در طول تاريخ آن را به گونه هاى مختلفى نوشته اند:
'كامينا(به يونانى، آريانوس يا آرين مورّخ سده دوم ميلادي)، جزيره ونوس، جزيره مِركور(زمان اسكندر) خَنين يا خِن.
مورّان ايرانى آن را به صورت: كيان، كيس، كَيس، قيس، برخى آن را با (قشم) اشتباه گرفته اند. البته قشم يا كِشم را هم روزگارى 'قيس' هم گفته اند.
موقعيت سياسى جزيره كيش:
جزيره ى كيش در طول تاريخ هميشه تابع ايالت فارس و شهرستان ساحلى آن بود. در حال حاضر كيش تابع استان هرمزگان است.
برابر با آخرين تقسيمات كشورى استان هرمزگان داراى هشت شهرستان است:
بندرعباس، ميناب، بندرلنگه، ابوموسى، جاسك، حاجى آباد، رودان، جزيره قشم.
شهرستان بندرلنگه داراى 5 بخش است:
بخش مركزى، بخش بَستك، بخش شيبكوه، بخش كيش، بخش گاوبندى.
بخش كيش داراى دو دهستان:
دهستان لاوان و دهستان كيش.
به عبارتى جزيره كيش هم مركز دهستان و هم مركز بخش كيش از شهرستان بندرلنگه در استان هرمزگان است.
موقعيت رياضي(عرض و طول جغرافيايي)
عرض شمالي26 درجه و 32 دقيقه و طول شرقى 53 درجه و 58 دقيقه بيانگر نشانى دقيق جزيره كيش بر روى كره زمين و نقشه جغرافيايى است.(عرض جغرافيايى فاصله زاويه اى هر نقطه را از خط استوا «مدار مبدأ» و طول جغرافيايى فاصله زاويه اى همان نقطه را از نيمروز «نصف النهار مبدأ» يا «گرينويچ» نشان مى دهد.
اختلاف طول جغرافيايى كيش با تهران و مكّه
اختلاف طول جغرافياى كيش با تهران دو درجه و سى و سه دقيقه كه نشان دهنده ى شرقى تر بودن كيش است كه حدود 5/9 دقيقه اختلاف ساعت دارد.
اختلاف طول جغرافيايى كيش با مكّه حدود 14 درجه و 19 دقيقه است . اختلاف ساعت آن به 57/16 دقيقه مى رسد.
موقعيت نسبى جزيره كيش:
اگر بخواهيم موقعيت جزيره كيش را در جهات مختلف جغرافيايى بررسى كينم بايد چنين بگوييم كه كيش:
از شمال به آبادى گُرزه در خشكى و در ساحل شهرستان بندر لنگه با فاصله 19 كيلومتر همسايه است.
از شرق ِجنوب شرقى به جزيره فُرور با فاصله 48 كيلومتر نزديك است.
از جنوب ِ جنوب ِشرقى به بندر ابوظبى پايتخت امارات متحده عربى با فاصله 230 كيلومتر مى رسد.
از غرب به بندر اَلَد مام در عربستان با فاصله 375 كيلومتر مربوط مى شود.
شهرها و شهرستانهاى همسايه با جزيره كيش
شمال: بندر گُرزه،طاحوفه، كرمان.
شمال شرق: بندر چارك، بندر حَسينه، بندر كُنگ، بندرعباس، جزيره هرمز، جزيره لارك، جزيره قشم(باسعيد و).
شرق: تنگه هرمز، شبه جزيره مُسَنْدَم(عمان)، جزيره فُرور، جزاير تنب بزرگ و كوچك.
جنوب شرقي: جزيره بنى فرور، رأس الخيمه(امارات)، جزيره ابوموسى، جزيره سيرى، اُم القِوين(امارات)، شارجه(امارات)، دوبي(اماارت).
جنوب: ابوظبي(امارات)، طَريف(اماارت).
جنوب غربي: جبل الظَنَه(امارات)، ظَهر(امارات)، دوحه(قطر)، رياض(عربستان).
غرب: منامه(بحرين)، ظَهران(عربستان)، الَمام(عربستان).
شمال غربي: كويت(كويت)، بصره(عراق)، خرمشهر ، آبادان، جزيره خارك، بندر بوشهر، كَنگان، بندر طاهري(سيراف قديم)، جزيره لاوان، جزيره هندورابى، كلات .
شمال و شمال غربي:شيراز،تهران.
فاصله ها و راهها:
فاصله هاى هوايى به خط مستقيم(كيلومتر) در سرزمين اصلي(ايران) از مراكز استانها
اصفهان 0730 Km
بندرعباس 0240 Km
بندرلنگه 0090 Km
تبريز 1470 Km
تهران 1050 Km
شيراز 0365 Km
لار 0130 Km
مشهد 1210 Km
شكل و ابعاد جزيره كيش:
اگر قطر بلندتر جزيره را كه جهت شرقى – غربى دارد و از شرقى ترين نقطه جنوب شرقى جزيره كه مجتمع مرجان در آن واقع است در نظر بگيريم و به غربى ترين نقطه شمال غرب كه ميدان هور در جاده جهان است برسيم طول آن 45/15 كيلومتر مى شود. عرض جزيره هم كه پهن ترين جاى جزيره است به صورت خط عمودى بر قطر در نظر گرفته مى شود. عرض از ساحل بندرگاه گمرك در شمال، تا ساحل جنوب شرقى فانوس دريايى در جنوب تصور شده است.
مركز جزيره در ميدان فرودگاه(ضلع شمال شرقي) مى باشد.
بلندترين نقطه طبيعى در حدود 1500مترى شمال شرقى مركز جزيره در گذشته به ارتفاع 45متر بود. بعد از انقلاب جزيره به عنوان مركز بين المللى توريستى و تجارتى و تشكيل سازمان عمران كيش در سال 1351 و با گسترش فرودگاه قديمى و توسعه آن، 10متر از بلندى آن كاسته شد و در حال حاضر بلندترين ارتفاع طبيعى جزيره 35متر است. پايين ترين نقطه تمام خط ساحلى جزيره در ارتفاع صفر قرار دارد و به عنوان پايين ترين جايگاه حساب مى شود. درگذشته درياچه اى به درازاى حدود 200متر و عرض 100 متر در شمال جزيره(محل كيش اليت) و در مجاورت ساحل شرقى جزيره قرار داشت كه گودى آن مى توانست پايين ترين نقطه جزيره باشد و حتى زير ارتفاع صفر باشد كه اكنون چنين نيست.در شمال شرقى شهر تاريخى كيش(حريره) درياچه اى به طول 1200متر و عرض 400متر وجود داشته كه كف درياچه مى توانسته پايين ترين محل جزيره كيش هم باشد. اين درياچه بعدها به صورت مانداب درآمد و در حال حاضر هم به صورت گودالى پهناور وجود دارد كه به نامهاى مختلف: گور، جَزِه، گود پرتغاليها و درخت سبز خوانده مى شود. از مركز جزيره كه به سمت كناره هاى آن نزديك مى شويم به آرامى از ارتفاع كاسته مى شود. بوميان به درستى، شكل جزيره را به لاكِ لاك پشت تشبيه مى كنند.
شكل سواحل كيش:
اگر بخواهيم در مورد سواحل جزيره بدانيم اين نكته كه سواحل اين جزيره زيبا به دو تيپ متفاوت تقسيم مى شوند اهميت دارد:
الف) سواحل شرقى و شمال جزيره كه داراى زمينهاى شنى و مرجانى مى باشند.
عمق دريا در سواحل شمال، شمال شرقى و شرق تا فاصله 2 ،3 و 4 كيلومترى تا 25 متر مى رسد و امتداد آن تا ساحل ايران از حداكثر 50 متر تجاوز نميكند.
در شمال غرب، غرب، جنوب و جنوب غربى در فاصله 5 كيلومترى عمق از 25متر تجاوز كرده.
در جنوب و جنوب غربى در فاصله 14و 15 كيلومترى به 75 متر و بيشتر مى رسد ولى حداكثر از 100 متر تجاوز نمى كند.
چشم اندار طبيعى كيش:
باران هايى كه طى هزاران سال بر جزيره باريده از مركز آن به صورت شعاع هايى به اطراف سرازير شده و مسيل هايى را به وجود آورده اند. ارتفاع مركزى و شكل و مساحت كم جزيره باعث شد كه اين رودها، موقتى بوده و رودخانه ى قابل توجهى را تشكيل ندهند.
چشم انداز جزيره ى كيش، رنگ سفيد درخشانِ مرجانى آن است كه به سفيد استخوانى مى ماند. هرجا كه زمين برهنه از پوشش گياهى باشد، به ويژه در سواحل و آنجايى كه ماسه هاى مرجانى در معرض شستشوى دايم قرار دارند. اين رنگ سفيد درخشان تر است. شايد يكى از دلايل نام گذارى 'مرواريد خليج فارس' به واسطه همين رنگ در مجاورت آبى آسمان و آبى درياست.
آب و هواى كيش
الف) وضعيت عمومى جبهه هاى هوا و سيستم گردش عمومى جو
ب) موقعيت مكانى اين جزيره، با توجه به قرارگرفتن در آبهاى گرم خليج فارس، عرض كم جغرافيايى و قرارگرفتن بين فلات ايران و صحراى عربستان از شمال و جنوب بر اساس تقسيم بندى اقليمى (مارتن) كيش در منطقه اقليم فراخشك گرم قرار ميگيرد، چون ميانگين باران هشت ساله اش 145 ميليمتر و ميانگين دماى سالانه اش 6/26درجه است.
ضريب رطوبتى (كُنراد) آن را در شرايط كاملاً بَحرى نشان مى دهد.
بجز در اسفندماه در بقيه ى سال رطوبت هوا به 60درصد مى رسد.