دوران ریاست جمهوری
دوران ریاست جمهوری
تاریخ انتشار : 1395/2/13
دور اول - انتخاب به عنوان ریاست جمهوری با ۹۵ درصد آرا
پس از شهادت محمدعلی رجایی ـ دومین رئیس جمهور اسلامی ایران ـ شورای مركزی حزب جمهوری اسلامی و نیز جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به اتفاق آرا و علیرغم مخالفت ایشان، وی را به عنوان نامزد ریاست جمهوری انتخاب كردند و امام خمینی كه سابقاً با تصدی روحانیون برای ریاست جمهوری موافق نبودند با نامزدی ایشان موافقت كردند.
پس از نامزدی و اعلام صلاحیت توسط شورای نگهبان، گروه ها و شخصیت های مختلف از ریاست جمهوری ایشان حمایت كردند. از مهم ترین حامیان آیت الله خامنه ای ائتلاف گروه های خط امام بود. انتخابات در ۱۰ مهر ۱۳۶۰ برگزار شد و آیت الله خامنه ای با كسب اكثریت مطلق آراء (۹۵ ممیز ۱۱ درصد) به عنوان رئیسجمهور انتخاب شد. در ۱۷ مهر ۱۳۶۰ امام خمینی حكم ریاست جمهوری ایشان را تنفیذ كرد و در ۲۱ مهر به عنوان سومین رئیس جمهور اسلامی ایران در مجلس شورای اسلامی سوگند یاد كرد.
در ۲۷ مهر ۱۳۶۰ علیاكبر ولایتی را كه عضو شورای مركزی حزب جمهوری اسلامی و از نیروهای خط امام بود، به عنوان نخست وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی كرد، ولی وی در رأی گیری روز ۳۰ مهر ۱۳۶۰ نتوانست آرای اكثریت نمایندگان را كسب نماید. در ۴ آبان ۱۳۶۰ میرحسین موسوی را كه عضو شورای مركزی حزب جمهوری اسلامی، سردبیر روزنامه جمهوری اسلامی و وزیر امور خارجه دولت های رجایی، باهنر و مهدوی كنی بود به عنوان نخستوزیر به مجلس معرفی كرد. او توانست در ۶ آبان ۱۳۶۰ آراء موافق اكثریت نمایندگان مجلس را كسب كند.
آیت الله خامنه ای ریاست جمهوری خود را در حالی آغاز كرد كه نهاد ریاست جمهوری از ساختار مناسبی برخوردار نبود. گروه های مشاور و كارگروه ها برای كمك به رئیسجمهور در انجام وظایف قانونی نیز هنوز تشكیل نشده بود و این امر مشكلات فراوانی را برای عملكرد رئیس جمهور پدید می آورد. به تدریج، دفتر ریاست جمهوری با چندین مشاور و كارگروه شكل گرفت. آیت الله خامنه ای در ابتدا بخشی از تلاش های خود را معطوف ساختار سازی برای دفتر رئیس جمهور و نهاد ریاست جمهوری كرد. بعدها در پی ابهام در شرح وظایف رئیس جمهور كه كاستی آن به ویژه در تعامل با نخست وزیر در طول دوره اول آشكار شده بود، قانون اختیارات رئیس جمهور تهیه و تدوین شد و در تاریخ ۱۶ اردیبهشت ۱۳۶۵ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید.
سرفصل برنامه های آیت الله خامنه ای در دوره چهار ساله اول ریاست جمهوری عبارت از: اهتمام به امور مربوط به جنگ تحمیلی، نیل به سیاست های اقتصادی به سوی حمایت از مستضعفان و دور افتادگان از مركز، طاغوت زدایی از همه شئون زندگی اداری، اجتماعی و سیاسی مردم ایران، كشف و به كارگیری استعدادهای انسانی در همه عرصه ها از تكنیك تا هنر، تأمین امنیت اجتماعی، اداری و قضایی برای ارائه خدمت مؤثر به مردم، تأمین امنیت و آزادی همه افراد وفادار به نظام جمهوری اسلامی با هر اندیشه و تفكر. در دوره چهارساله دوم نیز ضمن ادامه برنامه های دوره اول كه در رأس آنها جنگ تحمیلی قرار داشت، تدوین لایحه اختیارات ریاست جمهوری، كاهش تصدی گری دولت و واگذاری امور به مردم، به كار گماردن مسئولین لایق، انقلابی و كارآمد در دولت، رفع فقر مزمن و طولانی مدت حاكم بر جامعه و زندگی مردم، واگذاری زمین های كشاورزی به مردم، واگذاری صنایع دولتی به بخش تعاونی، سهیم شدن كارگران در كارخانه ها، گسترش و توسعه صادرات غیر نفتی و كاهش اتكای كشور به درآمد نفت، مشاركت مردم در امور اقتصادی و فرهنگی كشور با نظارت دولت، سوق دادن سیاست فرهنگی كشور به سوی استقلال فرهنگی از اهم برنامه های آیت الله خامنه ای بود.
در عرصه سیاست و روابط خارجی برنامه ایشان شامل اتخاذ سیاست مستقل و متوازن در قبال هر یك از كشورهای جهان و تصمیمگیری برمبنای مصالح نظام و كشور همراه با قاطعیت و صراحت، عدم وابستگی به شرق و غرب، اهمیت دادن به وحدت میان مسلمانان جهان، اهتمام جدی در باز پس گرفتن حقوق مسلمانان جهان از قدرت های جهانی و مبارزه مستمر با هرگونه اقدام و حركتی در جهت سلطه ابرقدرت ها در منطقه، اهتمام جدی به مسئله قدس و دیگر سرزمین های غصب شده فلسطین و آمادگی برای مبارزه همهجانبه با دشمن صهیونیست، بازگشت به فرهنگ غنی و اصیل اسلامی در عرصه بینالمللی به عنوان سد راه دشمنان و غارتگران، افزایش فعالیت و حضور مؤثر در صحنه های بینالمللی بود.
دوره دوم ریاست جمهوری
با توجه به تجربه مشكلات و اختلاف نظرها با نخست وزیر و برخی اعضای هیئت دولت در چهار ساله اول ریاست جمهوری مایل نبود برای دومین بار در انتخابات ریاست جمهوری شركت كند اما پس از آنكه امام خمینی آن را تكلیف شرعی ایشان دانستند، تصمیم گرفت كه در انتخابات چهارمین دوره ریاست جمهوری نامزد شود و از امام خواست كه در انتخاب نخست وزیر مختار باشد و امام هم پذیرفت.
پس از انتخاب مجدد به عنوان رئیسجمهور، و در آستانه انتخاب نخست وزیر آنگاه كه معلوم شد آیت الله خامنه ای به سبب عدم رضایت از وضعیت اداره كشور توسط نخست وزیر درصدد معرفی فرد دیگری برای نخست وزیری است برخی نظامی ها نزد امام ابراز كردند كه پیشرفت در جبهه های جنگ منوط به نخست وزیری دوباره مهندس موسوی است. امام خمینی به جهت مصلحت جنگ این نظر را پذیرفتند و به آیت الله خامنه ای حكم كردند كه مهندس موسوی را به عنوان نخست وزیر معرفی كند. آیت الله خامنه ای در اطاعت از حكم امام و علیرغم نظر مخالف خود، وی را به مجلس معرفی كرد. در دوره دوم ریاست جمهوری آیت الله خامنه ای اختلافات رئیس جمهور و نخست وزیر ادامه یافت و در مواردی مانند معرفی اعضای كابینه، تشدید هم شد.