قرآن و بهار
معادل کلمة "بهار" در عربی، واژة "ربیع" است. این واژه در قرآن ذکر نشده است؛ ولی آیات فراوانی از قرآن از مردن زمین و زنده کردن آن به دست قدرت الهی، سخن میگوید .این آیات به دو فصل زمستان و بهار اشاره دارد، که در فصل زمستان زمین و درختان به خواب رفته و میمیرند و در فصل بهار، با باریدن باران و وزش باد بهاری، خدا زمین و درختان را زنده میکند.
آیات قرآن این موضوع را برای اثبات قدرت الهی، توحید افعالی و رستاخیز و اندیشه نمودن انسانها مطرح کرده است. فهرست این آیات چنین است:
بقره،164
اعراف،157
نحل،65
حج،5
روم،19، 24 و 50
عنکبوت،63
فاطر ، 9
زمر،21
جاثیه،5
عبس،24ـ31
یکی از این آیات چنین است:
"فَانظُرْ إِلَیََّ ءَاثَـَرِ رَحْمَتِ اللَّهِ کَیْفَ یُحْیِ الاْ رْضَ بَعْدَ مَوْتِهَآ إِنَّ ذَ َلِکَ لَمُحْیِ الْمَوْتَیَ وَ هُوَ عَلَیَ کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ؛(روم،50)
پس به آثار رحمت خدا بنگر که چگونه زمین را پس از مرگش زنده میگرداند. در حقیقت، هم اوست که قطعاً زنده کنندة مردگان است و اوست که بر هر چیزی تواناست.
انواع بهار و بهره ما از آن
وقتی واژهی «بهار» را میشنویم، ناخود آگاه بهار طبیعت یعنی شکوفا شدن گلها و سبزهها، رویدن برگها و جوانه زدن درختان، در ذهن ما تداعی میشود؛ اما وقتی از عینک دین به این کلمه بنگریم، متوجه میشویم که از نظر آموزههای دینی، بهار، منحصر به طبیعت نیست، بلکه هر چیزی بهارِ متناسبِ خودش را دارد که ذیلا به برخی از آنها اشاره میکنم:
1) بهار دلها: از نظر آموزههای دینی، دل انسانها نیز بهار دارد، و بهار آن قرآن است. چنانکه حضرت علی(ع) در این زمینه میفرماید:
«تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَإِنَّهُ رَبِيعُ الْقُلُوبِ»[1]
بیاموزید قرآن را پس به درستی که قرآن، بهار دلهاست.
قرآن کریم به عنوان کلام الهی و معجزه جاوید و ماندگار پیامبر اعظم(ص) بهترین راهنمای بشر میباشد. از همین رو، تلاوت و تدبر در آیات آن، از اهمیت و ارزش خاصی برخوردار است، اما با این حال تلاوت قرآن در ماه مبارک رمضان، مورد تاکید و سفارش فراوان واقع شده است. تا آنجا که امام باقر(ع) فرمود:
«لِكُلِّ شَيْءٍ رَبِيعٌ وَ رَبِيعُ الْقُرْآنِ شَهْرُ رَمَضَان»[2]
هر چیزی بهاری دارد و بهار قرآن ماه رمضان است.
امام صادق (ع) فرمود:
«الشِّتَاءُ رَبِيعُ الْمُؤْمِنِ يَطُولُ فِيهِ لَيْلُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى قِيَامِهِ وَ يَقْصُرُ فِيهِ نَهَارُهُ فَيَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى صِيَامِ»[3]
زمستان بهار مؤمن است. شبش بلند است و كمك عبادت است، و روزش كوتاه است و كمك روزه است.
امام صادق (ع) در راستای تبیین ابعادی وجودی پیامبر اعظم(ص) فرمود:
«ابْتَعَثَهُ رَحْمَةً لِلْعِبَادِ وَ رَبِيعاً لِلْبِلَادِ»[4]
او را بر انگيخت تا رحمت بر بندگان باشد و بهار براى جهان.
در زیارت حضرت ولی عصر (ع) میخوانیم:
«اَلسَّلَامُ عَلَى رَبِيعِ الْأَنَام»[5]
سلام بر تو ای بهار مردمان.
و اما اینک که طبیعت، دچار تحول عظیم شده و با تمام توان از بهار بهرهمند شده و جان دوباره به خود میگیرد، سهم و بهرهی ما از بهار چیست؟
آیا قدمی هرچند کوچک در راستای زدودن زنگارهای دل و جانمان برداشتهایم؟
آیا دل خود را با قرآن که بهار دلهاست، پیوند زدهایم؟
آیا در جهت همانند سازی عملکردمان با دستورات و سفارشات رحمت عالمیان و بهار جهان (یعنی پیامبر اعظم«ص») گامی برداشتهایم؟
آیا در عمل و گفتار، پیرو و منتظر واقعیِ بهارمردمان (یعنی حضرت ولی عصر«عج») بودهایم؟
و کلام آخر اینکه! طبیعت به طور نمادین، در حال جبران کاستیهای خویش برآمده و روند رویش را با اشتیاق وصف ناپذیری طی میکند. ما هم نگاهی به خود بیاندازیم و به اوضاع و احوال خود بنگریم که آیا در حال رویش فضائل هستیم یا ریزش فضائل؟
نکند سهم و بهرهمندی ما از بهار، کمتر از طبیعت باشد.
سهم انسان از فصل بهار
در قرآن كريم مكرر از اين تجديد حياتى كه براى زمين رخ مىدهد ياد شده ولى به عنوان يك درس و تعليم و به عنوان راهنمايى بشر، كه از اين فصل چه استفادهاى بايد بكند و چه الهامى بايد بگيرد.
هر يك از فرزندان زمين از گياهان و حيوانات و انسان از اين فصل حيات بخش سهمى و حقى دارند: گلها و سبزهها در اين فصل خود را به كمال رشد مىرسانند، به حد اعلى جمال خود را طراوت مىدهند، اسب و گاو و گوسفند خود را به آب و علف مىرسانند، خود را فربه مىسازند، جست و خيزى مىكنند، انسان هم از آن جهت كه انسان است، عقلى دارد و فهمى، دلى دارد و احساساتى و عواطفى، او هم از اين فيض عام سهمى دارد.سهم انسان چيست؟
براى بعضى از مردم فصل حيات بخش بهار الهام دهنده است، درس است، آموزنده است، نكتهها و رمزها و حقيقتها در مىيابند.اما متاسفانه استفاده بعضى ديگر از افراد از حد استفاده يك حيوان تجاوز نمىكند.حاصل بهره آنها از اين تجلى با شكوه خلقت، شكم پركردن و عربده كشيدن و بد مستى كردن و سقوط در منتها درجه حيوانيت است.آنها در اين فصل الهام مىگيرند اما نه از اين فصل بلكه از صفات و ملكات پليد خودشان، الهام مىگيرند اما چه چيز الهام مىگيرند؟جنايت و آدمكشى، فحشاء و فساد اخلاق، شكستن قيود و حدود انسانى.
آيا اين منتهاى بدبختى نيست كه محصول رسيدن ايامى به اين لطف و صفا و طراوت، تيرگى دل و تاريكى روح و قساوت قلب باشد؟آرى، هر كسى بر طينتخود مىتند.
به هر حال، فصل بهار فصل تجديد حيات و زندگى از سر گرفتن زمين ماست، فصل نشاط و خرمى زمين است، فصلى است كه زمين در شرايط تازه و جديدى قرار مىگيرد و مستعد مىشود كه بزرگترين موهبتهاى الهى يعنى حيات و زندگى به او افاضه شود.
در قرآن كريم از اين حالت زمين، از اين تجديد حياتى كه براى اين موجود رخ مىدهد، مكرر ياد شده.در حدود پانزده بار و شايد بيشتر در قرآن كريم به اين موضوع اشاره شده، ولى به عنوان يك درس و يك تعليم و يك حكمت آموختنى.
پیغام قرآن در وصف بهار
روزی که زمستان تصمیم به ترک طبیعت گرفت؛ در گوش بهار چیزی را زمزمه کرد و از او خواست تا پیام رسان او شود. بهار دیبای زیبایش را برداشت و صحرا گسترد و با صدای بلند پیام داد. همه صدای بهار را شنیدند؛ اما تنها عارفان و زنده دلان و آنانی که دستی به قرآن داشتند، پیغام بهار را که در واقع تلاوت این آیه کریمه بود، درک کردند. بهار می خواند: «واللّه الّذی أرْسَلَ الرِّیاح… فأحْیینا بِهِ الأرْضَ بَعْدَ مَوتِها وکذلِکَ النّشُور؛ وخداست آن که بادها را فرستاد، پس برانگیخت ابرها را، پس راند آنها را برشهرها، تا به واسطه ی آن زمین را بعد از آن که (در زمستان) مرده بود، (در بهار) زنده می کند و این چنین است، برانگیخته شدن در روز قیامت». (سوره ی ، آیه ی)
آری بهار می گفت: زندگی عبث نیست و تنها وجود «معاد» است که به زندگی معنا می بخشد و هدفدار بودن آن را ثابت می کند و چه خوب است ما که برای رسیدن بهار لحظه شماری می کردیم و با غبار روبی خانه هایمان به استقبالش شتافتیم، اکنون غبار دلهایمان را با باران توبه شستشو دهیم و با اخلاص و بندگی در پیشگاه خداوند متعال آن را جلا دهیم. گذشته را تمام شده بدانیم و همه چیز را از نو شروع کنیم. بیایید دلهایمان را بهاری کنیم؛ به فکرمان طراوت ببخشیم، دستمان را برای انجام کار نیک به کار بگیریم و با استوار نمودن قدمهایمان، محکم تر از گذشته در جهت رسیدن به اهدافمان تلاش کنیم. و سر انجام با شروع بهار، عهدمان را تازه کنیم و با خدا پیمان ببندیم که تنها بنده ی او باشیم و با عمل به دستوراتش از طریق قرآن به این معرفت برسیم که: هر وجود دلیل بر وجودی دیگر و همه موجودات دلیلی براثبات ذات خداوندیش می باشند. پس تفکر در صنع او را فراموش نکنیم که:
بـرگ درختـان سبـز در نظـر هـوشیـار هر ورقش دفتری است معرفت کردگار
واژه بهار در قرآن
در قرآن کریم حدود 700 آیه در باره طبیعت و نزدیک 100 آیه در باره بهار آمده است. چه زیباست که زیبایی بهار را در آیینه قرآن به تماشا بنشینیم و به بعضی از آیات بهاری توجه کنیم.
هرگاه بهار را دیدید بسیار از قیامت یاد کنید
رسول اکرم (ص) فرموده است :
اِذَا رَأَیتُمُ الرَّبیع فَاکثرُوا ذکر النُّشُور.
هرگاه بهار را دیدید بسیار از قیامت یاد کنید.
طبیعت به عنوان یکی از نشانههای خدا، سرشار از درس و عبرت است. دلی که بیدار است، در هر پدیدهای عبرتی میبیند و از هر نشانهای، درسی میآموزد. بیداردلان، از بهار، درس تحول و نوشدن میآموزند
تامل و تفکر در خصوص آمدن فصل بهار و زنده شدن دوباره طبیعت باعث میشود که :
۱- قدرت پروردگار متعال را در میراندن و زنده کردن عالَم و آدم دریابیم.
۲- مانیز کمتر از طبیعت نباشیم و درس دگرگونی برای بهتر شدن و شکوفایی و طراوت بیاموزیم
۳- تصویری نمادین از روز رستاخیز و زنده شدن انسانها در ساحتی نو را در ذهن خود مجسم نماییم.
به امید بهاری تازه در روح و جان همة مؤمنان و پویندگان مسیر تکامل . انشاء الله
قرآن کریم بارها و بارها نمونه هایی کوچک از قیامت و زنده شدن مردگان را مثال می زند که یکی از نمونه های آن را در روی زمین می بینیم. در حدیث است که از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمودند :« اذا رایتم الربیع فاکثروا ذکر النشور » .
هر وقت بهار را دیدید بسیار از قیامت یاد کنید . [ مفاتیح الغیب،از فخرالدین رازی ،جلد ۱۷، ص: ۱۹۴]
یعنی بهار مثالی و الگویی از قیامت است
یکی از هزاران فلسفه نماز ؛ بودن به یاد مرگ و قیامت است
در سوره حمد “مالک یوم الدین” می گوییم و یا در هر رکعت ۲ سجده انجام می دهیم
به راستی فلسفه ۲ سجده چیست ؟
از حضرت علی علیه السلام در مورد فلسفه سجده سؤال شد، حضرت فرمود:
سجده اول به این معنا است که خدایا اصل ما از خاک است. و معنای سربرداشتن از سجده این است که خدایا ما را از خاک خارج کردی. و معنای سجده دوم، این است که خدایا دو باره ما را به خاک برمی گردانی. و سربرداشتن از سجده دوم به معنای این است که خدایا یک بار دیگر در قیامت از خاک بیرونمان خواهی آورد.
سُئِلَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) عَنْ مَعْنَی السُّجُود فَقَالَ مَعْنَاهُ مِنْهَا خَلَقْتَنِی یَعْنِی مِنَ التُّرَاب وَ رَفْعُ رَأْسکَ مِنَ السُّجُود مَعْنَاهُ مِنْهَا أَخْرَجْتَنِی وَ السَّجْدَهُ الثَّانِیَهُ وَ إِلَیْهَا تُعِیدُنِی وَ رَفْعُ رَأْسکَ مِنَ السَّجْدَهِ الثَّانِیَهِ وَ مِنْهَا تُخْرِجُنِی تَارَهً أُخْرَی»؛[ بحار الأنوار، ج ۸۲، ص ۱۳۹]
این سخن اشاره یه این آیه شریفه دارد: «مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فیها نُعیدُکُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُکُمْ تارَهً أُخْری»؛[سوره طه،آیه ۵۵.] ما شما را از آن [زمین] آفریدیم و در آن بازمیگردانیم و بار دیگر (در قیامت) شما را از آن بیرون میآوریم
1- ریزش باران و رویش گیاهان از نعمت های خداست با پرستش از او قدردانی کنید.
ای مردم پروردگارتان راعبادت کنید،همان خدایی که شما را وانسان های قبل ازشما را آفرید، خدایی که زمین را گستراند وآسمان را برافراشت وازآسمان آبی فرستاد تا با آن میوه ها را برویاند.(بقره،21 و 22)
2- باران و بهار از خداست.
همانا درآفرینش آسمان هاوزمین وآمد ورفت شب و روزوکشتی دردریا که برای نفع مردم درکاراست و بارانی که خداوند ازآسمان می فرستد تا به وسیله آن زمین مرده را زنده کند وپراکنده شدن جنبندگان در زمین وچرخیدن بادها وابرهای بین زمین وآسمان حتما نشانه هایی است برای کسانی که می اندیشند.(بقره،164)
3- خداست احیاگر طبیعت، کجا می روید؟
همانا خداوند شکافنده دانه هاست.اوست که اززمین مرده گیاه زنده را بیرون آورده.اوست که پس از چندی دانه بی جان را ازگیاه زنده بیرون می آورد. این است الله،پس چرا به انحراف می روید؟(انعام،95)
4-از نشان به سوی صاحب نشان حرکت کنید، نقاش بهار را پیدا کنید. اوست که از آسمان آبی فرستاد.
5- این ما هستیم که گیاهان و سبزی ها را می رویانیم.(انعام،99)
6- در بهره برداری از طبیعت به یاد سهم دیگران نیز باشید.(انعام،141)
7- با تماشای بهار از قیامت یاد کنید.(اعراف،57)
8- باغ و بستان بستر تفکر شما.(نحل،10 و 11)
9-رنگارنگی طبیعت، کتاب درس خلقت.(نحل،13)
10- خوب گوش کنید؛ آیا صدای باران را می شنوید؟(نحل،65)
11- چرا اکثریت به خالق این اثر زیبا نمی اندیشید؟(عنکبوت،63)
12-مژده ی باد بهاری، از آیات خداست.(روم،46)
13- بهار اثر رحمت خداست، خوب در آن دقت کنید.(روم،50)
14- درخت و ستاره تسبیح گوی خدا هستند.(الرحمن، 6)
15-ازاین طبیعت زیبا ومیوه های متنوع استفاده می کنید،نمی خواهید تشکرکنید؟(یس،34،33 و 35)
16- پیام بهار برای خردمندان.(زمر،21)
17- بهار آیه خدا و نشانه قدرت اوست.(فصلت،39)
18- باران رحمت خدا و امید چشم انتظاران است.(شوری،28)
19- باران را شما می فرستید یا ما؟(الواقعه،69،68 و 70)
20- گیاهان را شما می رویانید یا ما؟(الواقعه،64 و 65)
21-پوزش از خدا، زمینه نزول باران.(نوح،10 و 11)
22- از ابرهای آسمان تا سفره غذای شما.(عبس،24 تا 32)
منبع وبلاگ دبستان شهدای پزوه
منبع مطلب : avayemosafer.blogfa.com
جهان شـــد گرگون به باد بهار
دگر گونه گــردد بهــار روزگار
ربیع است وشادان هنه بروبحر
گوارابودروزگارت به لیل ونهار
فی البداهه:منصور مقدم. 27/12/1399
آیت الله جوادی آملی گفت : ما که ساکن زمین هستیم ناظر بر سیر زمین به دور آفتاب هستیم و اگر ما هم شمس حقیقی داشته باشیم و به دور آن یکبار می گشتیم سال ما نو می شد.
به گزارش مهر آیت الله جوادی آملی در جمع تعدادی از دانشگاهیان و حوزویان، با اشاره به نزدیک بودن فصل بهار و عید نوروز، اظهار داشت: معنای فروردین و سال نو آن است که زمین که هر شبانه روز یکبار به دور خود می چرخد و شبانه روز تولید می کند در طول سال هم یکبار به دور آفتاب می گردد و سال تازه می شود.
وی تاکید کرد: ما که ساکن زمین هستیم ناظر بر سیر زمین به دور آفتاب هستیم و اگر ما هم شمس حقیقی داشته باشیم و به دور آن یکبار می گشتیم سال ما نو می شد.
استاد برجسته حوزه علمیه با ذکر نمونه هایی در این زمینه اظهار داشت: کسی که سنش 50 سال است یعنی 50 بار زمین به دور آفتاب گشت و او 50 ساله شد و اگر این شخص در طول این 50 سال، 50 قدم برنداشته باشد همان کودک 50 ساله است برای اینکه این فرد رشد نکرد و همان توقعات و طرز فکر دوران بچگی را به سبک دیگری دارد.
آیت الله جوادی آملی با بیان اینکه ما باید خودمان حرکت کنیم تا عمرمان زیاد شود تصریح کرد: قرآن کریم افراد را در انتخاب مدار حرکت به سه گروه تقسیم کرده است. گروه اول کسانی هستند که دورهوس می گردند، گروه دوم دور نفس و گروه سوم دور عقل و قلب می گردند. فرمود: برخی ها به دورهوس می گردند و هوامدارند، لذا ظالمانه سیر می کنند؛ بعضی ها به دور میل و امثال میل حرکت می کنند که اینها از گروه اول بالاترند، ولی میانه رو هستند و برخی ها حول عقل و وحی و قلب حرکت می کنند که مصداق کاملش ائمه اطهار علیهم السلام هستند.
مفسر بزرگ قرآن کریم خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم(ص) عمر پربرکتی داشتند که خدای سبحان به عمر ایشان سوگند یاد کرد، برای اینکه عمر پیامبر(ص) الگوی عقل و وحی و قلب است.
منبع: مهر