درباره ERCP
ERCP كوتاه شده عبارت Retrograde Cholangiopancreatography Endoscopic است. endoscopic به استفاده از آندوسكوپ در اين روش برميگردد. آندوسكوپ لوله نازكي است كه در انتها به يك دوربين و لامپ مجهز است.
retrograde به معني خلاف جهت است و جهتي را كه ماده حاجب توسط آندوسكوپ وارد مجرا ميشود، نشان ميدهد.
cholangiopancreatography هم به فرآيند تصويربرداري با اشعه X از مجاري صفراوي و لوزالمعده گفته ميشود.
با آناتومي منطقه آشنا شويد
براي اين كه بدانيد ERCP چگونه كار ميكند، بهتر است ابتدا درباره مجاري صفراوي و لوزالمعده بيشتر بدانيم. صفرا مادهاي است كه توسط كبد ساخته ميشود و در هضم و جذب چربيها موثر است. صفرا توسط كيسه صفرا ذخيره و هنگام غذا خوردن مجاري صفراوي خارج شده و در نهايت از راه يكي از مجاري خروجي لوزالمعده وارد دوازدهه ميشود. از طرف ديگر آنزيمهايي كه در لوزالمعده توليد شدهاند نيز توسط دو مجرا از لوزالمعده خارج ميشوند و در همين قسمت به دوازدهه ميريزند. آسيبهاي وارد شده به لوزالمعده و مجاري صفراوي در بيشتر مواقع توسط ERCP تشخيص داده شده و درمان ميشوند. به عنوان مثالERCP در مواقعي كه سنگ يا تومور موجب تنگي يا انسداد مجاري صفراوي ميشود، موثر است.
ERCP در موارد زير استفاده ميشود:
- سنگهاي صفراوي كه در مجراي صفراوي اصلي به دام افتاده باشند.
- انسداد مجراي صفراوي
- درد بالاي شكم با علت نامشخص بخصوص اگر همراه با زردي پوست و تيره شدن رنگ ادرار همراه باشد.
- سرطان مجاري صفراوي يا لوزالمعده
- التهاب لوزالمعده (پانكراتيت)
مواردي كه قبل ازERCP بايد به آنها توجه كنيد:
- 6-8 ساعت پيش ازERCP ناشتا باشيد.
- پزشك را در جريان داروهايي كه مصرف ميكنيد قرار دهيد، بخصوص داروهاي ضدانعقادي مانند آسپيرين.
- حساسيتهاي دارويي خود را با پزشك در ميان بگذاريد، بويژه حساسيت به آنتيبيوتيك و ضددرد.
- دستوراتي را كه پزشك به شما ميدهد با دقت اجرا كنيد.
پيدا كردن راهحل براي مشكلات صفراوي
ERCP را ميتوان به صورت سرپايي يا بستري انجام داد. اين روش 2040 دقيقه طول ميكشد. در اين مدت فشار خون، نبض و سطح اكسيژن خون بدقت بررسي ميشود. يك ماده بيحسكننده به شما تزريق ميشود كه احساس خوابآلودگي ميكنيد، اما بيهوش نخواهيد شد. براي انجامERCP آندوسكوپ از طريق دهان وارد ميشود و تا دوازدهه پيش ميرود طوري كه بتوان محل ورود مجراي صفراوي مشترك به دوازدهه را مشاهده كرد.
سپس يك لوله باريك از طريق آندوسكوپ پايين فرستاده ميشود كه ماده حاجب را به داخل مجراي لوزالمعده يا مجراي صفراوي تزريق ميكند. بعد از آن با استفاده از اشعه X از مجاري پوشيده از ماده حاجب عكسبرداري ميشود. بدين ترتيب گشادي، تنگي يا انسداد مجاري مشخص ميشود. برخي از اختلالاتي كه طي ERCP تشخيص داده ميشوند، در همان لحظه قابل درمانند. مثلا سنگهاي مجاري صفراوي يا لوزالمعده را ميتوان بلافاصله خارج كرد. در موارد تنگي يك لوله پلاستيكي يا فلزي()Stent به داخل مجرا فرستاده ميشود تا مجرا باز نگه داشته شود يا يك برش توسط الكتروكوتري (گرماي الكتريكي) ايجاد ميشود تا تنگي برطرف شود.
اگرERCP را سرپايي انجام دادهايد، بايد آنقدر تحت نظر بمانيد تا پزشك شما را مرخص كند. گاهي اوقات لازم ميشود بعد ازERCP بستري شويد. به علت خوابآلودگي نبايد بعد ازERCP رانندگي كنيد. پزشكتان به شما خواهد گفت كه چه وقت ميتوانيد غذا خوردن را شروع كنيد، ولي معمولا چند ساعت بعد ازERCP غذا خوردن مانعي ندارد.
ERCP نياز به جراحي را مرتفع ميكند. بسته به وضعيت بيمار و نوع روشي كه به كار گرفته ميشود، خطر عوارضERCP از 10 5 درصد متغير است. در موارد معدود عوارض شديد منجر به بستري طولاني مدت ميشود. التهاب خفيف تا شديد لوزالمعده شايعترين عارضهERCP است و نياز به اقدامات بيمارستاني دارد و حتي ممكن است منجر به جراحي شود. به دنبال برداشتن سنگ يا لولهگذاري ممكن است خونريزي رخ دهد كه معمولا خودبهخود متوقف ميشود اما اگر خونريزي ادامه يابد، ممكن است بيمار نيازمند تزريق خون شود. سوراخ شدگي ديواره روده يا مجراي صفراوي يكي از عوارض نادرERCP است. عفونت بخصوص هنگام انسداد مجراي صفراوي ميتواند رخ دهد. حساسيت به داروهايي كه در طول فرآيند ERCP مورد استفاده قرار ميگيرند از عوارض ديگرERCP است كه معمولا خفيف و گذراست.
اين موارد را به ياد داشته باشيد كه به علت استفاده از هوا درERCP ، ممكن است تا مدتي نفخ داشته باشيد و گاز دفع كنيد. همچنين تغيير در مدفوع مانند شل شدگي غيرعادي نيست، ولي اگر متوجه خونريزي از مقعد يا مدفوع تيره شديد، به پزشك مراجعه كنيد. علاوه بر آن در صورت استفراغ، درد شديد شكمي، ضعف و خوابآلودگي و تب نيز پزشك را مطلع كنيد.
آينده ERCP
محققان در تلاشند ERCP را با آندوسكوپ التراسوندي تركيب كنند. با انجام اين كار پزشك ميتواند با اولتراسوند و بدون تزريق ماده حاجب محل سنگ را تشخيص دهد. درمان تومورها ميتواند به كمك روش فوتوديناميك انجام شود. به اينصورت كه كانترنوراني ليزر از طريقERCP وارد محل تومور ميشود. در حال حاضر از اين روش بندرت استفاده ميشود. فناوري استنت گذاري نيز در حال توسعه است و استنتهاي قابل جذب در حال گسترش هستند. محققان در حال كاهش سايز اسكوپها هستند كه راحتي بيشتري را براي بيمار فراهم ميكند و همچنين براي پزشكان دسترسي به محل مورد نظر راحتتر خواهد شد.
فناوري ديگري كه در حال بررسي و آزمايش روي حيوانات است، استفاده از (OCT )Optical Cohesive Tomography است. از اين طريق ميتوان تصاويري با كيفيت بالا با استفاده از فيبرهاي نوراني كوچك كه از طريق كانال اسكوپ وارد ميشود ايجاد كرد.
منابع:
www.gastro.org
www.iranbmemag.com