مشکات هدایت
فضیلت عالم
قَالَ الامام البَاقِرُ علیه السلام:
«عَالِمٌ یُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ خَیْرٌ مِنْ سَبْعِیْنَ الْفَ عَابِدٍ»(1)
امام باقر علیه السلام فرمودند: عالمی که مردم از علم او بهره بگیرند از هفتاد هزار عابد بهتر است.
شرح حدیث:
عبادت مسأله مهمّی است به طوری که خداوند در قرآن میفرماید:
«وَ مَا خَلَقْتُ الجِنَّ و الإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونَ من جنّ و انس را نیافریدم جز برای این که عبادتم کنند (و از این راه تکامل یابند و به من نزدیک شوند»(2) حتّی در تشهّد هم قبل از رسالت، عبودیّت مطرح شده است: «أشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ» ولی با این همه اهمیّتی که عبادت
1- بحارالأنوار، ج 75، ص 173.
2- سوره ذاریات، آیه 56.
دارد، در حدیث چنین آمده است. پس مقام عالم، مقام والا و باعظمتی است، در صورتی که قدر این نعمت را بداند، یعنی مردم از علم او بهره بگیرند و او چراغ هدایت و ستاره درخشان و کشتی نجاتی برای هدایت مردم باشد. چنین عالمی از هفتاد هزار عابد بالاتر است.
گاهی به وسیله یک عالم میلیونها نفر هدایت میشوند و هر نفری که هدایت میشود، از تمام آنچه در عالم است بهتر است و به همین دلیل است که میگویند اگر امر دائر شود بین عبادتهای مستحبّی و تحصیل علم، تحصیل علم برتری دارد، حتّی در شبهای قدر که شب عبادت است، کسی که برای بحث و تحقیق علمی بیدار باشد، برتر است. دلیل آن معلوم است، چون کار علما، کار انبیا، اولیا و کار خداست که مردم را هدایت میکنند و به همین دلیل، از هفتاد هزار عابد افضل است.
سعی کنیم به همان اندازه که علم را فرا میگیریم آن را منتشر کنیم، کسانی که محتکران علم هستند در پیشگاه خدا مسئولند، باید با قلم، بیان، تدریس و موعظه مردم را هدایت کنیم، مخصوصاً در این عصر و زمان که دشمنان بشریّت و جهانخواران، مانع اصلی پیشرفت در دین به خصوص دین اسلام هستند. در جنوب لبنان، در سرزمینهای اشغالی و در جنگ تحمیلی، دین مانع راه دشمنان بود، و به همین جهت تمام تبلیغاتشان را متوجّه دین اسلام کردهاند. گاهی میگویند که دین از سیاست جدا شود، در حالی که اسلام دینی است که تمام لحظات زندگی انسان را شامل میشود و از لحظهای که انسان متولّد میشود
بخشی از زندگی اوست؛ جدایی دین از سیاست یعنی محو اسلام، تخریب عقاید و اخلاق. اخیراً هم به کمک اینترنت که دنیا را از لحاظ اخلاقی ناامن کرده، بدترین توهینها، تخریبها و تهاجمات فرهنگی را انجام میدهند که اگر انسان ذرّهای انسانیّت، شرف و دین داشته باشد این کار را نمیکند.
در چنین زمانی باید شرایط زمان و نقشههای دشمن را بدانیم و مجهّز باشیم و بسیج شویم. خوشبختانه جاذبه اسلام به عنوان یک عامل مهم برای پیشرفت، در مقابل آنها ایستاده است، حتّی در آمریکا و اروپا که مرکز این تهاجمات است، اسلام در حال پیشرفت است، این جاذبه اسلام به ما کمک میکند که در مقابل آنها بایستیم، چون دین مطابق فطرت است و مردم دنیا از دروغ گفتن زورمندان خسته شدهاند.
امروزه نهادهایی که زورمندان تأسیس کردهاند خود به آن ملتزم نیستند و به هر جا که مصلحت خود بدانند حمله میکنند. وقتی مردم دنیا این برنامه را میبینند مأیوس شده و پناهگاهی جز دین برای خود نمییابند.
بنابراین ما باید از شرایط موجود استفاده کنیم، از اسلام بیشتر بدانیم، به دستورات آن بیشتر عمل کنیم، بیشتر تبلیغ و دعوت کنیم و در مقابل دشمن هوشیارتر باشیم.
جلد 65 کتاب بحارالانوار دارای دو بخش مهّم است:
1- فضائل الشیعه.
2- صفات الشیعه.
فضائل الشیعه، مقامات شیعه و صفات الشیعه، شرایط واوصاف آنها را بیان میکند، به این معنا که در کنار مقاماتی که در احادیث برای شیعه بیان شده، وظایفی هم برای شیعه تعیین شده است.
شیعه بودن مفهومی است پرمحتوا و مسئولیّتهایی دارد که تحت عنوان «صفاتالشیعه» در بیانات معصومین علیهم السلام آمده است؛ و تنها به ادّعا و یا این که پدر و مادرم شیعه بوده، نمیتوان شیعه بود، ما از باب نمونه به شرح بعضی از این روایات میپردازیم.
صفات شیعه
اشاره
1- بحار الأنوار، ج 65، ص 180.
2- « میسّر بن عبدالعزیز» از معاریف اصحاب امام باقر علیه السلام بوده که در کتب رجال هم توصیف شده است. امام باقر علیه السلام جملهای درباره او دارد که در حالات میسّر آمده است. حضرت میفرماید: ای میسّر چند بار مرگ تو فرارسیده و خداوند اجل تو را به تأخیر انداخت برای این که صله رحم بجا آوردی و مشکلات آنان را حل کردی.
شایعهپراکنی نمیکنند و اسرار را فاش نمیکنند و آدمهای خشک و خشن و ریاکار هم نیستند، راهبان شب و شبزندهداران و شیران روزند.
شرح حدیث:
این حدیث کوتاهی است که هفت صفت برای شیعیان در آن بیان شده و یک دنیا مطلب و مسئولیّت در آن نهفته است.
1- دژهای محکم
شیعیان باید در مقابل تبلیغات دشمن نفوذناپذیر باشند؛ اکنون که وضع فرهنگی دنیا به شکل خطرناکی نسل جوان ما را تهدید میکند، آیا راهی برای این که جوانانمان را تقویت کنیم پیدا کردهایم؟ اگر نمیتوانیم میکروبها را نابود کنیم باید خود را تقویت کنیم.
2 و 3 و 4- امانتدار، عاقل و رازدار
در زمان ائمّه علیهم السلام یکی از گِلههای ایشان این بود که بعضی از شیعیان اسرار ما را فاش میکنند. مراد از اسرار این بود که مقاماتی که ائمّه علیهم السلام داشتهاند مانند مقام علم غیب امام، شفاعت در روز قیامت، امانتداری علوم رسولاللَّه صلی الله علیه و آله، شاهد و ناظر اعمال شیعیان و معجزات و ... از مسائلی بود که مردم عادّی و مخالفان قادر به درک آن نبودند ولی بعضی از شیعیان سادهلوح و خام، در هر جا که مینشستند همه چیز را
میگفتند و این کار ایجاد اختلاف، عداوت و دشمنی میکرد، به همین جهت امام علیه السلام فرمودند شیعیان ما، سینههای امانتدارند، افشاکننده بیجهت نیستند، ایجاد اختلاف در میان این و آن نمیکنند.
از این بدتر گروه غلاتی هستند که در زمان ما پیدا شدهاند که به بهانه ولایت، کفریّات و تعبیرات زشتی درباره ائمّه علیهم السلام میگویند که هرگز ائمّه از آن راضی نیستند. باید مراقب این غلات جدید باشیم. این گروه دو عیب دارند: یک عیب این است که خودشان را از بین میبرند؛ خیال میکنند اگر ما صفات خدا را برای ائمّه علیهم السلام یا حضرت زینب علیها السلام یا شهدای کربلا بگویند، عین ولایت است؛ و عیب بزرگتر این است که زمان ما زمان رسانههای جمعی است، اگر خبری امروز صبح صادر شود، یک ساعت بعد تا گوشه و کنار دنیا میرسد. این کلمات غلوّآمیز و این سخنان نادرست را از این جا به جاهای دیگر پخش میکنند و لکّه بزرگی را بر دامان شیعه میچسبانند و شیعه را کافر معرّفی کرده و بعد هم کشتن شیعیان شروع میشود. این اشخاص نادان خبر ندارند که با حرفهایشان منشأ کشتار یک عدّه از شیعیان در جای دیگری از دنیا میشوند.
وای از این دوستان نادان و انسانهای جاهل، وای از آن زمانی که نبض مجالس به دست افراد بیسواد، بیاطّلاع، ناآگاه و نادان بیفتد؛ نباید بگذاریم که ابتکار مجالس به دست این گونه افراد باشد.
5- با محبّت
شیعیان خشن نیستند، بلکه پرمحبّت و دارای لطافتند. شیعه روح علیبن ابیطالب علیه السلام و سایر ائمّه هدی علیهم السلام را دارد، که حتّی با دشمنانشان هم محبّت میکردند.
6 و 7- شب زنده دار و شجاع
شیعیان ریاکار نیستند، و دو حالت مختلف را باهم جمع کردهاند، اگر کسی عبادتهای شبانه آنها را ببیند میگوید زاهدان روزگاراند و در امور زندگی ضعیفاند، امّا روز هنگام مشاهده میکند که مثل شیر در صحنه اجتماع حاضر میشوند.
اقسام شیعه:
«شیعه» را طبق یک تقسیم به پنج قسم میتوان تقسیم نمود:
1- شیعیان جغرافیایی
کسانی که در کشور شیعه نشین متولّد میشوند، از لحاظ آماری جزءِ افراد آن کشور محسوب میشوند.
2- شیعیان ارثی
کسانی که پدر و مادرشان شیعه بوده و در دامان پدر و مادر شیعه متولّد شدهاند.
3- شیعیان لفظی
کسانی که با زبان میگویند که ما شیعه علیبن ابیطالب علیه السلام هستیم، امّا در عمل خبری نیست.
4- شیعیان سطحی
شیعیانی که عملشان سطحی است و به عمق تشیّع نرسیدهاند، از تشیّع فقط عزاداری و توسّلات و امثال اینها را بلد هستند. از کجا معلوم که شیعه هستند؟ آیا به خاطر آن که در ایّام عاشورا در دستجات سینهزنی و مجالس عزاداری شرکت میکنند و به مسجد جمکران میروند؟! البتّه قصد ما کم اهمیّت جلوه دادن این امور نیست، ولی این گروه، از تشیّع همین را فهمیدهاند، امّا از صفات «رهبان باللیل، اسد بالنهار، احلام وزینة و صدور امینة و ...»، خبری در آنها نیست.
5- شیعیان واقعی
کسانی که با معارف الهیّه و کتب اهل بیت علیهم السلام آشنا هستند و برنامههای آنها صفاتی است که در این روایت آمده بود.
قال الامام الباقر علیه السلام:
«یَا مُیَسِّرُ أَلَا اخْبِرُکَ بِشِیعَتِنَا؟ قُلْتُ: بَلی جُعِلْتُ فِداکَ قَالَ: إِنَّهُمْ حُصُونٌ حَصِینَةٌ و صُدُورٌ أمِیْنَةٌ وَ أَحْلَامٌ وَزِیْنَةٌ لَیْسُوا بالمَذِیعِ البَذِرِ وَلَا بِالجُفَاتِ المُرَاعِیْنَ رُهْبَانٌ بِالْلَیلِ اسُدٌ بِالْنَهارِ».(1)
حضرت امام محمّد باقر علیه السلام فرمود: ای میسّر(2)، آیا شیعیانمان را به تو معرّفی کنم؟ عرض کردم: فدایت شوم بفرمایید. حضرت فرمود: آنها دژهای محکم و سینههای امانتدار و صاحبان عقلهای وزین و متین هستند،
صفات شیعه (1)