نبوت در نهج البلاغه
31. وصف پيامبران
فى صفة الانبياء: فاستودعهم فى أفضل مستودع، و أقرهم فى خير مستقر... حتى أفضت كرامة الله سبحانه و تعالى الى محمد صلى الله عليه و آله، فأخرجه من أفضل المعادن مَنبتا، و أعز الأرومات مَغرِسا؛ من الشجرة التى صدع منها انبيائه و انتجب منها أمناءه، عترتُه خير العِتر، و أسرته خير الأسَر، و شجرته خير الشجر، نبتت فى حرم؛ و بسقت فى كرم؛ لها فروع طوال، و ثمر لا ينال.
پيامبران را در برترين وديعتگاه به وديعت نهاد و در بهترين قرار گاه تثبيت فرمود؛... تا آن گاه كه كرامت خداوندى سبحانه و تعالى به محمد صلى الله عليه و آله منتهى گشت آن وجود مقدس را از برترين معادن روياننده و عزيزترين اصول و ريشه ها براى كاشتن بيرون آورد. از آن درختى كه خداوند آن را بشكافته و پيامبرانش را از آن بيرون آورده و امناى خود را از آن برگزيده است، عترت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بهترين عترت هاست و دودمانش بهترين دودمان ها و درختش بهترين درخت ها كه در حرم روييده شده و به رشد رسيده است در كرم و مجد و شرف براى آن درخت شاخهايى است بلند و ثمرى است غير قابل وصول.31
32. روزگار لغزش و گناه
أرسله على حين فَترة من الرسل، و هفوة عن العمل، و غباوة من الامم.
خداوند سبحان او را در فاصله اى از پيامبر و در دوران لغزش جوامع از عمل و جهل و كودنى امت ها فرستاد.32
33. حكمت برگزيده شدن محمد(صلى الله عليه و آله)
ان الله بعث محمدا صلى الله عليه و آله و سلم نذيرا للعالمين، و أمينا على التنزيل، و أنتم معشر العرب على شرّ دين و فى شرّ دار، منيخون بين حجارة خشن، و حيات صمّ، تشربون الكدر، و تاكلون الجشب، و تسفكون دماءكم، و تقطعون أرحامكم. الاصنام فيكم منصوبة، و الاثام بكم معصوبة.
همانا خداوند متعال، محمد صلى الله عليه و آله را تبليغ كننده بر عالميان و امين براى فرستادن قرآن و رسالت، مبعوث نمود. در آن حال شما گروه عرب داراى بدترين دين بوديد و در بدترين جامعه زندگى مى كرديد. شما در ميان سنگ هاى سخت و مارهاى ناشنوا سكنى داشتيد، آب هاى تيره مى آشاميدند و غذاى خشن مى خورديد و خون هاى يكديگر را مى ريختند و از خويشاوندان خود قطع رابطه مى نموديد، بت ها در ميان شما (براى پرستش) نصب شده و گناهان و انحراف ها سخت به شما بسته بود.33
34. عمل بر طبق راه پيامبران
اعملوا رحمكم الله، على أعلام بيّنة، فالطريق نهج يدعو إلى دار السلام.
اى مردم! خدا رحمتتان كند! به نشانه هاى آشكارى كه خداوند در برابرتان قرار داده عمل كنيد كه راهى واضح و روشن است و شما را به سراى آسايش (يعنى در بهشت) دعوت مى كند.34
35. روزگار مبعوث شدن پيامبر
ان الله سبحانه بعث محمدا صلى الله عليه و آله بالحق حين دنا من الدنيا الانقطاع، و أقبل من الاخرة الاطلاع، و أظلمت بهجتها بعد اشراق، و قامت بأهلها على ساق. و خشن منها مهاد، و أزفّ منها قياد، فى انقطاع من مدتها، و اقترب من أشراطها و تصرم من أهلها.
خداوند سبحان، محمد صلى الله عليه و آله را به حق به پيامبر مبعوث فرمود، در حالى كه دنيا رو به پايان بوده و آخرت براى احاطه و اشراف روى آورده و شكوفايى دنيا پس از روشنايى آن رو به تاريكى نهاده بود. و آن دنيا براى اهل خود با شدت و مشقت ها روياروى شده زمانش رو به زوال و شرايط فنا و نابودى آن نزديك گشته بود و (بعثت پيامبر) هنگامى بود كه دنيا از اهلش در حال بريدن بود.35
36. توصيف روزگار پيامبر
بعثه حين لا عَلَمٌ قائم و لا مَنار ساطع و لا منهج واضح.
خداوند سبحان پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله را به پيامبرى برانگيخت، در آن هنگام نه نشانه اى از دين برپا بود و نه چراغى روشنگر و نه طريق و مسيرى واضح.36
37. امين وحى الهى و خاتم رسولان
أمينُ وحيه، و خاتم رسله، و بشير رحمته و نذير نقمته.
امين وحى و خاتم رسولان او بود و بشارت دهنده رحمت و ترساننده از عذاب او.37
38. روزگار در هم ريخت
أرسله على حين فترة من الرسل، و طول هجعة من الامم و انتقاض من المبرم.
خداوند پيامبر عظيم الشان اسلام صلى الله عليه و آله را در دوران انقطاع وحى و رسولان و در امتداد خواب امت ها در تاريكى (جهالت ها) فرستاد، در آن هنگام اصول و قوانين حيات سعادتمندانه انسان ها (دين) شكسته بود.38
39. پيامبر، نورى در تاريكى جهل و نادانى
و لقد قرن الله به صلى الله عليه و آله من لدن أن كان فطيما أعظم ملك من ملائكته يسلك به طريق المكارم، و محاسن أخلاق العالم ليله و نهاره و لقد كنت أتبعه اتباع الفصيل أثر أمه، يرفع لى فى كل يوم من أخلاقه علما، و يأمرنى بالاقتدأ به. و لقد كان يجاور فى كل يوم من أخلاقه علما، و يامرنى بالاقتدأ به. و لقد كان يجاور فى كل سنته بحرأ فأراه، و لا يراه غيرى. و لم يجمع بيت واحد يومئذ فى الاسلام غير رسول الله صلى الله عليه و آله - و خديجةُ و أنا ثالثهما. أرى نور الوحى و الرسالُة، و أشم ريح النبوة. و لقد سمعت رنه الشيطان حين نزل الوحى عليه صلى الله عليه و آله فقلت: يا رسول الله ما هذه الرنة ؟فقال هذا الشيطان قد أيس من عبادته. أنك تسمع ما أسمع، وترى ما أرى، ألا أنك لست بنبى، و لكنك لوزير، و أنك لعلى خير.
و لقد كنت معه صلى الله عليه و آله لما أتاه الملا من قريش، فقالوا له ؛ يا محمد أنك قد ادعيت عظيما لم يدعه أباوك و لا أحد من بيتك، و نحن نسالك امرا ان انت اجبتان اليه و اريتناه، علمنا أنك نبى و رسول، و أن لم تفعل علمنا انك ساحر كذاب، فقال صلى الله عليه و آله: و ما تسألون ؟قالوا: تدعو لنا هذه الشجرة حتى تنقلع بعروقها و تقف بين يديك فقال صلى الله عليه و آله: أن الله على كل شىء قدير، فان فعل الله لكم ذلك، أتؤ منون و تشهدون بالحق ؟قالوا: نعم قال: فانى سأريكم ما تطلبون، و أنى لاعمل أنكم لا تفيئون الى خير، و أن فيكم من يطرح فى القليب، و من يحزب الاحزاب. ثم قال صلى الله عليه و آله: يا أيتها الشجرة أن كنت تؤ منين بالله و اليوم الاخر، و تعلمين أنى رسول الله، فانقلعى بعروقك حتى تقفى بين يدى باذن الله. فوالذى بعثه بالحق لانقلعت بعروقك حتى تقفى بين يدى باذن الله. فوالذى بعثه بالحق لانقلعت بعروقها، و جأت و لها دوى شديد. و قصف كقصف أجنحة الطير؛ حتى وقفت بين يدى رسول الله صلى الله عليه و آله مرفرفُة، و ألقت بغصنها الاعلى على رسول الله صلى الله عليه و آله و ببعض أغصانها على منكبى، و كنت عن يمينه صلى الله عليه و آله، فلما نظر القوم الى ذلك قالوا - علوا و استكبارا -: فمرها فلياتك نصفها و يبقى نصفها، فأمرها بذلك، فأقبل اليه نصفها كأعجب اقبال و أشده دويا، فكادت تلتف برسول الله صلى الله عليه و آله، فقالوا - كفرا و عتوا -: فمر هذا النصف فليرجع ألى نصفه كماكان، فأمره صلى الله عليه و آله فرجع ؛ فقلت أنا: لا اله الا الله انى أول مؤ من بك يا رسول الله، و أول من أقربأن الشجرة فعلت ما فعلت بأمر الله تعالى تصديقا بنبوتك، و اجلا لا لكمتك. فقال القوم كلهم. بل ساحر كذاب، عجيب السحر خفيف فيه، و هل يصدقك فى أمرك الامثل هذا! يعنوننى و أنى لمن قوم لا تأخذهم فى الله لومة لائم، سيماهم سيما الصديقين، و كلامهم كلام الابرار، عمار الليل و منار النهار، متمسكون بحبل القرآن. يحيون سنن الله و سنن رسوله. لا يستكبرون و لا يعلون، و لا يغلون و لا يفسدون. قلوبهم فى الجنان و اجسادهم فى العمل.
خداوند متعال آن وجود نازنين را از موقعى كه از شير باز شد، شب و روز با يكى از بزرگ ترين فرشتگان همراه فرمود كه آن حضرت را در مسير اكتساب صفات و اتصاف به بهترين اخلاق دنيا قرار دهد. و در هر سال در كوه حرا مجاور مى گشت من او را مى ديدم و كسى جز من او را نمى ديد. در آن روز اسلام و مسلمين در هيچ خانه اى نبود غير از خانه رسول خدا صلى الله عليه و آله و خديجه و من سومين آنان بودم نور وحى و رسالت را مى ديدم و عطر پيامبرى را استشمام مى كردم. من ناله شيطان را در آن هنگام كه وحى به آن نازل شد، شنيدم عرض كردم: يا رسول الله! چيست اين ناله؟
فرمود: ناله شيطان است كه به جهت نااميدى از اين كه عبادت شود سرداده است، تو مى شنوى آنچه را كه من مى شنوم و مى بينى آنچه را من مى بينم، ولى تو پيامبر نيستى، بلكه تو وزير من هستى و تو در مسير خير قرار گرفته اى، و من با آن حضرت صلى الله عليه و آله بودم در آن موقع كه قريش نزد آن حضرت آمدند و به او گفتند: اى محمد! تو ادعاى بزرگى به راه انداخته اى، چنان ادعايى كه پدران و ديگر دودمانت مطرح نكردند، ما چيزى از تو مسألت مى كنيم و اگر به ما پاسخ دادى و آن را به ما ارائه نمودى مى فهميم كه تو قطعا ساحر و دروغ گويى.
آن حضرت فرمود: سوال شما چيست؟
آنان گفتند: بخوان اين درخت را تا از ريشه هايش كنده شود (و مجموع اجزايش) بيايد و در مقابل بايستند.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: خداوند بر همه چيز تواناست، آيا اگر خداوند اين كار را براى شما كرد ايمان مى آوريد و به حق شهادت مى دهيد؟
آن حضرت فرمود: من به زودى آنچه را مى خواهيد به شما نشان مى دهم، در حالى كه مى دانم شما به سوى خير باز نخواهيد گشت! در ميان شما كسى است كه در چاه انداخته مى شود و كسى است كه احزاب تشكيل مى دهد.
سپس آن حضرت صلى الله عليه و آله فرمود: اى درخت! به خدا و روز قيامت ايمان دارى و مى دانى كه من رسول خدا هستم، با ريشه هايت از زمين درآى و با اذن خداوندى در برابر من بايست!
سوگند به آن خدايى كه او را بر حق برانگيخته است. آن درخت با ريشه هايش از جاى كنده شد و به طرف رسول خدا صلى الله عليه و آله گسترد و بعضى از شاخه هايش را هم روى شانه من انداخت و من در آن حال در طرف راست آن حضرت ايستاده بودم.
هنگامى كه قوم قريش اين معجزه ديدند از روى خود بزرگ بينى و تكبر، چنين گفتند: امر كن نيمى از اين درخت بيايد و نيم ديگر بماند!
حضرت به اين خواسته آنان عمل كرد و به درخت امر فرمود، نيمى از آن درخت به طور شگفت انگيزترى از حالت اول و با صدايى شديدتر به طرف پيامبر روى آورد و نزديك بود به پيامبر خدا بپيچد، بار ديگر آن مردم از روى كفر و گردنكشى گفتند: دستور بده اين نيمه درخت برگردد به آن نيمه اش (تا به صورت اوليه اش برگردد)!
رسول خدا صلى الله عليه و آله امر فرمود نيمه درخت بر روى همان نيمه اول برگشت.
من گفتم: (لا اله الا الله) نيست خدايى مگر الله) من اولين مؤ من به تو هستم و من اولين كس هستم كه اقرار كرد به اين كه آنچه را كه درخت امروز انجام داد به امر خداوند تعالى و براى تصديق نبوت و تجليل و تعظيم سخن تو بود. در اين هنگام همه آن قوم گفتند: اين شخص پيامبر نيست بلكه ساحرى است دروغگو كه سحرش شگفت انگيز است و در اين كار سبك دست تردست. و آيا كسى جز اين شخصى (مقصودشان من (على بن الى طالب) بودم وجود دارد كه اين ادعا و كار تو را تصديق كند؟و قطعى است من از قومى هستم كه سرزنش كننده اى آنان را در راه خدا از كار باز نمى دارد. چهره آنان چهره با عظمت ترين راستگويان است و سخن نيكوكاران شب بيدار و هدايت گران روز.
آنان هستند تمسك كنندگان به قرآن، كه سنت هاى خدا و رسول خدا صلى الله عليه و آله را احيأ مى كنند، نه تكبر مى ورزند و نه بلندگرايان اند و نه مردم را به زنجير مى كشند و نه فساد در روى زمين به راه مى اندازند، دل هاى آنان در بهشت است و بدن هاى آنان در كار و كوشش.39
40. نورى در تاريكى
أضاءت به البلاد بعد الضلالة المظلمة، و الجهالة الغالبة، و الجفوة الجافية، و الناس يستحلون الحريم، و يستذلون الحكيم؛ يحيون على فترة، و يموتون على كفرة!
جوامع بشرى بعد از گمراهى تاريك و جهالتى كه بر همه غالب بود و خشونتى بسيار سخت، به وسيله او (پيامبر) روشن گشت. در آن هنگام مردم محرمات را حلال مى شمردند و انسان حكيم را پست و خوار مى نمودند، در دورانى بى خبر از علم و معرفت و دور از دين و فرهنگ زندگى مى كردند و بر كفر و تباهى مى مردند.40
41. مبعوث شدن پيامبر
بعث الله سبحانه محمدا رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم... مأخوذا على النبين ميثاقه، مشهورة سماتُه.
خداوند سبحان محمد رسول الله صلى الله عليه و آله براى انجام و عده خويش و اتمام اصل نبوت مبعوث نمود پيامبرى با علامات مشهور.41
42. خصايل نيك پيامبر (صلى الله عليه وآله)
بعث الله محمدا صلى الله عليه و آله شهيدا، و بشيرا و نذيرا، خير البرية طفلا و أنجبها كهلا، و اطهر المتطهرين شيمة، و أجود المستمطرين ديمة.
خداوند متعال محمد صلى الله عليه و آله را شاهد و بشارت دهنده و تهديد كننده مبعوث فرمود. پيامبرى كه در دوران طفلى بهترين مردم و در دوران بزرگسالى نجيب ترين مردم و از حيث اخلاق پاكترين پاكان و از حيث عطا سخى ترين اشخاصى بود كه مورد توقع جود و احسان بوده اند.42
43. سرچشمه روشنايى و روشنى بخش تاريكى ها
اختاره من شجرة الانبياء، و مشكاة الضياء، و ذؤابة العَلياء، و سُرّة البطحاء و مصابيح الظلمة، و ينابيع الحكمة.
خداوند سبحان پيامبر را برگزيد از درخت نسل پيامبران و چراغدان نور و پيشانى عظمت و مركز مكه و چراغ هاى روشنگر تاريكى ها و سرچشمه هاى حكمت.43
44. هدایت گری پيامبر (صلى الله عليه وآله)
فى ذكر النبى صلى الله عليه و آله: أورى قبساً لقابس، و أنار علما لحابس، فهو أمينك المامون، و شهيدك يوم الدين، و بعيثك نعمة، و رسولك بالحق رحمة.
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله شعله اى از انوار دين مقدس اسلام را براى طالب و گيرنده نور برافروخت و علامت ارشاد براى كسى كه در حيرت و ضلالت متوقف شده است، روشن ساخت. بار پروردگار! آن پيامبر امين و مأمون تو و شاهد تو در روز قيامت و مبعوث از جانب توست كه نعمتى براى جهانيان است و رسول بر حق تو كه رحمتى است براى عالميان.44
45. مبلغان خدا
لقد جاهَرَتكم العبر، و زُجِرتم بما فيه مُزدَجر. و ما يُبلّغ عن الله بعد رسل السماء الّا البشر.
حوادث پند آموز به شما خود را نماياندند، كارهاى ممنوع به شما اعلام شده است، دستور الهى پس از رسولان آسمان (ملائک) فقط به وسيله انسان ابلاغ مى گردد.45