عدالت در نهج البلاغه
17. نخستين گام عدل
إن من أحب عباد الله إليه عبدا أعانه الله على نفسه، فاستشعر الحزن، و تجلبب الخوف... فهو من معادن دينه، و أوتاد أرضه. قد ألزم نفسه العدل، فكان أول عدله نفى الهوى عن نفسه.
از محبوب ترين بندگان خدا در پيشگاه ربوبى بنده اى است كه خداوند (سبحان) او را در شناخت نفس خود و ساختن آن يارى فرمايد (اين انسان مورد عنايت خداوندى) لباسى از اندوه بر تن نموده و پوشاكى از بيم بر خود پوشيد... (اين رشد يافته) از معدن دين خداوندى و مانند ميخ هاى محكم از عوامل نگهدارنده ارزش ها در زمين اوست، خود را بر عدل و دادگرى ملزم نموده و نخستين عدل وى درباره خويشتن، نفى هوى و اميال از نفس خود مى باشد.17
18. گستردگى دامنه عدالت
والله لو وجدته قد تزوج به النساء و ملك به الإماء لرددتُه؛ فانّ فى العدل سعة و من ضاق عليه العدل، فالجور عليه أضيق.
درباره زمين هايى كه عثمان به اقطاع ديگران در آورده و آن حضرت عليه السلام زمين هاى مذكور را به مسلمانان برگردانيده بود فرمودند: به خدا قسم، اگر آن مال را چنين مى يافتم كه به تحقيق با آن، زنانى به عقد زناشويى در آمده و كنيزانى با آن خريدارى شده بودند، باز هم هر آينه آن را به مسلمانان بر مى گردانيدم، پس به راستى در عدل و دادگرى وسعت و گشايش است و آن كس كه اجراى عدالت، بر او گران آید، تحمل ستم برای او سخت تر است.18
19. وظيفه پيشواى عادل
إن الله تعالى فرض على أئمة العدل أن يُقدّروا أنفسهم بضعفة الناس كيلا يتبيّغ بالفقير فقرُه.
خداوند بر پيشوايان عدالت مقرر فرموده است كه شأن و اندازه خود را در حد مردم ناتوان تنظيم نمايند تا فقر مستمندان را گرفتار درد و اندوه مهلك نسازد.19