تقوا در نهج البلاغه
47. نشانه ايمان
الايمان أن تؤثر الصدق حيث يضرّك على الكذب حيث ينفعك، و ألّا يكون فى حديثك فضلٌ عن عملك، و أن تتقى الله فى حديث غيرك.
نشانه ايمان آن است كه راستگويى را در آن جا كه به زيان توست به دروغ گويى كه به سود توست برگزينى، بيش از آن چه عمل مى كنى نگويى و در سخن از ديگران تقواى الهى را منظور دارى.47
48. عمل در درگاه خداوند
لا يَقلّ عمل مع التقوى، و كيف يقلّ ما يُتقبّل؟
هيچ كارى كه باتقوا همراه است كم محسوب نشود، چگونه مى توان كم شمرد آن عملى كه قبول درگاه حق شده است؟48
49. حالات پرهيزگاران
فى صفة المتقين: غضوا أبصارهم عما حرّم الله عليهم، و وقفوا أسماعهم على العلم النافع لهم.
در صفت مردم باتقوا فرمود: چشمان خود را از آن چه كه به آنان تحريم فرموده است پوشيدند و گوش هاى خود را به آن علم كه براى آنان سودمند است فرا دادند.49
50. تقوا، دواى درد جان ها
ان تقوى الله دواء داء قلوبكم، و بصر عمى أفئدتكم، و شفاء مرض أجسادكم.
همانا تقواى خداوندى براى شما دواى درد دل ها است و چشمى براى كورى دل ها و شفاى بيمارى جسدها.50
51. توصيه به تقواى الهى
أوصيكم عبادالله بتقوى الله التى هى الزاد و بها المعاذ زاد مُبلغ، و معاذ مُنجح.
اى بندگان خدا! من شما را به تقوا و پرهيز از خشم خدا سفارش مى كنم. تقوايى كه توشه آخرت است و به وسيله آن پناه يافتن از عذاب الهى حاصل مى گردد، توشه اى رساننده انسان به سعادت و پناهگاهى رستگارى آور.51
52. اثرات پرهيزگارى
من أخذ بالتقوى عزبت عنه الشدائد بعد دنوّها... و هطلت عليه الكرامة بعد قحوطها، و تحدبت عليه الرحمة بعد نفورها، و تفرجت عليه النعم بعد نضوبها، و وبَلت عليه البركة بعد ارذاذها.
هر كس تقوا را پيشه ساخت، سختى ها از وى دور و ناپديد شد. وكرامت بر او باريدن گرفت، پس از آن كه از وى بريده بود و رحمت خداوندى با لطف و محبت به او روى آورد پس از فرار و نفرت از وى و چشمه سارهاى نعمت ها براى او شكافت و روان گشت، بعد از فروكش كردن و ناياب شدن آن ها و باران بركت پس از كم شدن آن بر او باريدن گرفت.52
53. نكوهش دنيا
لا خير فى شىء من أزوادها الا التقوى.
خير و خوبى در هيچ يك از توشه هاى دنيا نيست مگر در تقوا و پرهيزگارى.53
54. نگريستن به نشانه هاى تقوا
أين العقول المستصبحة بمصابيح الهدى، و الابصار اللامحة الى مَنار التقوى!
كجا هستند آن عقولى كه از انوار هدايت روشنى ها كسب كرده اند؟ و كجا هستند آن ديده هایى كه به نشانه هاى تقوا مى نگرند؟54
55. رابطه تقوا و خصومت
لا يستطيع أن يتقى الله من خاصم.
هر كس كه در خصومت مبالغه كند نمى تواند تقوا براى خدا داشته باشد.55
56. پند تقوا
و سيق الذين اتقوا ربهم الى الجنة زمرا قد أمن العذاب و انقطع العتاب و زحرحوا عن النار و اطمأنت بهم الدار، و رضوا المثوى و القرار. الذين كانت اعمالهم فى الدنيا زاكية و أعينهم باكية و كان ليلهم فى دنياهم نهارا تخشعا و استغفارا؛ و كان نهارهم ليلا توحشا و انقطاعا. فجعل الله لهم الجنة مآبا، و الجزاء ثوابا، و كانوا أحق بها و أهلها فى ملك دائم، و نعيم قائم.
و آنان كه تقوا ورزيدند، گروه گروه رهسپار بهشت شدند در امنيت از عذاب و انقطاع از ملامت. آنان از آتش بركنار گشتند و در جايگاه امن و آرامش قرار يافتند و به آن منزلگاه ابدى و قرارگاه جاودانى خشنود گشتند. اينان كسانى بودند كه اعمالشان پاكيزه و چشمانشان (از ترس خطاها) گريان بود.
شب تاريك به جهت بيدارى هاى با خشوع و استغفار در زندگى دنيوى بريا آنان روز بود و روزشان به جهت وحشت از ارتكاب زشتى ها و انقطاع از پيشگاه خداوندى شب ظلمانى. خداوند بهشت را براى آنان منزلگاه نهايى و ثواب را پاداش قرار داد كه سزاوارش بودند و شايسته همنشينى با بهشتيان، در ملكى ابدى و نعمت هايى پايدار.56
57. نكوهش طمع
فى صفة المتقين: فمن علامة أحدهم انك ترى له قوة فى دين... و صبرا فى شدة، و طلبا فى حلال و نشاطا فى هدى و تحرجا عن طمع.
در توصيف پرهيزگاران مى فرمايد: از علامت هاى هر يك از اين مردم تزكيه شده اين است كه در او قوت در دين مى بينى و صبر در سختى و طلب روزى حلال و نشاط در هدايت و دورى از طمع.57
58. تقواى خاشعانه
اتقوا الله تقية من سمع فخشع، واقترف فاعترف، و وجل فعمل، و حاذر فبادر، و أيقن فأحسن، و عُبّر فاعتبر.
به خدا تقوا بورزيد، تقواى كسى كه شنيد و خشوع كرد، گناه کرد و اعتراف كرد، و ترسيد پس عمل نمود، و حذر كرد پس به انجام اعمال نيكو مبادرت ورزيد، به مقام يقين رسيد و به نيكوكارى پرداخت، وسيله عبرت بر او عرضه شد و عبرت گرفت.58
59. راه روشنى به سوى بهشت
ان التقوى فى اليوم الحرز و الجُنّة، و فى غَدٍ الطريق الجنة، مسلكها واضح و سالكها رابح.
تقوا امروز نگه دارنده و سپرى در برابر آلودگى ها است و فردا راهى است به سوى بهشت. مسير تقوا روشن است و رونده آن راه، برنده سود.59
60. تواضع متقين
فى صفة المتقين: اذا زكى أحد منهم خاف مما يقال له، فيقول: أنا أعلم بنفسى من غيرى، و ربى أعلم بى منى بنفسى! اللهم لا تؤاخذنى بما يقولون، واجعلنى أفضل مما يظنون، واغفرلى ما لا يعلمون!
در اوصاف متقين فرمود: در آن هنگام كه از يكى از اين دلباختگان كمال تعريف و تمجيد شود، از آن چه كه درباره اش گفته مى شود، مى ترسد؛ لذا در برابر تعظيم كننده مى گويد: من به نفس خود از ديگران داناترم و پروردگار من به نفس من داناتر از من است. بارخدايا! مرا درباره آن چه كه به من مى گويند مؤاخذه مفرما و مرا از آن كه مى گويند برتر فرما و آن چه را كه درباره من نمى دانند براى من ببخش و عفو فرما.60
61. رابطه تقوا و حفظ زبان
والله ما أرى عبدا يتقى تقوى تنفعه حتى يخزن لسانه.
سوگند به خدا، من بنده اى را نمى بينم كه تقوا ورزيدن سودى به حال او داشته باشد، مگر اين كه زبان خود را حفظ كند.61