تقوا در نهج البلاغه
16. تقواى اولياء الله
ان تقوى الله حَمَت أولياء الله محارمه و ألزمت قلوبهم مخافته، حتى أسهرت لياليهم، و أظمأت هواجرهم.
همانا تقواى الهى اولياى خدا را از حرام هاى او بازداشته و ترس از او در دلهايشان جاى داده، چندان كه آنان در شب ها بيدار (براى عبادت) و در روزهاى داغ تشنه (به روزه) نگه داشته است.16
17. تنها مونس
ان تقوى الله دواء داء قلوبكم، و بصر عمى أفئدتكم، و شفاء مرض أجسادكم، و صلاح فساد صدوركم، و طهور دنس أنفسكم، و جلاء غشاء أبصاركم.
همانا تقواى خدا داروى بيمارى قلب هاى شماست و بينايى كورى دل هاى شما و شفاى بيمارى جسم هايتان و باعث اصلاح تباهى سينه هاى شما و پاك كننده آلودگى جان هاى شما و جلا دهنده تاريكى چشم هاى شما مى باشد.17
18. عدم غفلت از دنيا
ازهِد فى الدنيا يبصرك الله عوراتها، و لا تغفل؛ فلستَ بمغفول عنك!
در دنيا پرهيزگار باش تا خداى بزرگ تو را بر عيب هاى آن بينا گرداند و غافل مباش؛ زيرا كه از تو غافل نيستند.18
19. سرانجام تقواپيشگان
اعلموا عبادالله! أن المتقين ذهبوا بعاجل الدنيا و آجل الاخرة.
اى بندگان خدا! بدانيد كه پرهيزگاران هم از دنيا بهره مندند و هم از آخرت.19
20. امر به تقواى الهى
أمره بتقوى الله، و ايثار طاعته، و اتباع ما أمر به فى كتابه من فرائضه و سننه، التى لا يسعد أحد الا باتباعها، و لا يشقى الا مع جحودها و اضاعتها.
در فرمان استاندارى مصر به مالك اشتر مى فرمايد: امر مى كند او (مالك) را به تقواى الهى و برگزيدگان فرمان خدا و پيروى از واجبات و مستحبات او كه در كتابش (قرآن كريم) به آن ها فرمان داده است و هيچ كس جز با انكار و فروگذاشتن آن ها بدبخت نمى شود.20
21. وصف پرهيزگاران
... ان كان فى الغافلين كتب فى الذاكرين، و ان كان فى الذاكرين لم يكتب من الغافلين.
در وصف پرهيزگاران مى فرمايد: اگر در ميان غافلان باشد از يادكنندگان خدا قلمداد مى شود و اگر در ميان يادكنندگان خدا باشد، در زمره غافلان نوشته نمى شود. (كه به زبان ذكر گويند و به دل از خدا غافل باشند.)21
22. پرهيزگاران چگونه اند؟
المتقون فيها (فى الدنيا) هم أهل الفضائل. منطقهم الصواب، و ملبسهم الاقتصاد، و مشيهم التواضع.
پرهيزگاران در دنيا اهل فضايل اند، گفتارشان راست و لباسشان متوسط و راه رفتنشان با تواضع و فروتنى است.22
23. تقواى الهى را پيشه كن
أوصيكم بتقوى الله... أيقضوا بها نومكم، و اقطعوا بها يومكم.
شما را به تقواى الهى سفارش مى كنم... باتقوا خواب خود را به بيدارى بدل كنيد و روز خود را با آن به پايان رسانيد.23
24. ترس از خدا
كل خوف محقق الا خوف الله فانه معلول... ان هو خاف عبدا من عبيده؛ أعطاه من خوفه ما لا يعطى ربه، فجعل خوفه من العباد نقدا، و خوفه من خالقه ضمارا و وعدا.
هر ترسى حقيقى است جز ترس از خدا كه آفت زده است (واقعی نیست)... اگر كسى از بنده اى از بندگان خدا بترسد، آثار ترس در رفتار او آشكار مى شود، اما در برابر پروردگار خود چنين نيست، پس او ترس از بندگان را نقد و موجود مى شمارد و ترس از آفريدگار را نسيه و وعده.24
25. رفتار صحيح در دنيا
اعلموا عبادالله أن المتقين ذهبوا بعاجل الدنيا و آجل الاخرة، فشاركوا أهل الدنيا فى دنياهم، و لم يشاركوا أهل الدنيا فى آخرتهم؛ سكنوا الدنيا بأفضل ما سكنت، و أكلوها بأفضل ما أكلت، فحظوا من الدنيا بما حظى به المترفون، و أخذوا منها ما أخذه الجبابرة المتكبرون. ثم انقلبوا عنها بالزاد المبلغ والمتجر الرابح. أصابوا لذة زهد الدنيا فى دنياهم، و تيقنوا أنهم جيران الله غدا فى آخرتهم. لاترد لهم دعوة، و لا ينقص لهم نصيب من لذة.
اى بندگان خدا! بدانيد كه پرهيزگاران، دنياى زودگذر و آخرت ديرپا را به دست آوردند. با اهل دنيا در دنيايشان شريك شدند و اهل دنيا را در آخرت خود شريك نكردند. در دنيا به بهترين گونه سكونت كردند و از بهترين خوردنى هاى آن خوردند و از دنيا همان بهره اى را بردند كه توانگران خوشگذران مى برند و همان كامى را برگرفتند كه گردنكشان متكبر بر مى گيرند، آن گاه با توشه اى كه به مقصد مى رساندشان و با تجارتى پرسود از دنيا رفتند. در دنياى خود به لذت زهد و بى اعتنايى به دنيا دست يافتند و يقين داشتند كه فرداى قيامت در جوار خداوند هستند، دعايشان هرگز بى اجابت نمى ماند و بهره آنان از خوشى و آسايش هيچ كم نمى گردد.25
26. رفتار پرهيزگار
(المتقى) دنوّه ممن دنا منه ليّن و رحمة.
(پرهيزگار) رفتارش با كسى كه با او معاشرت دارد، توام با نرمش و رحمت است.26
27. نورى در تاريكى ها
اعلموا! أنه من يتق الله يجعل له مخرجا من الفتن، و نورا من الظلَم.
بدانيد كه هر كس تقواى الهى در پيش گيرد، خداوند براى او راه خروجى از فتنه ها قرار دهد و نورى در تاريكى ها.27
28. پرهيزگار از ديدگاه امير (علیه السلام)
... يعفو عمن ظلمه، و يعطى من حرمه، و يصل من قطعه، بعيدا فُحشه، ليّنا قوله، غائبا منكره، حاضرا معروفه.
(پرهيزگار) از كسى كه به او ستم كرده مى گذرد و به آن كه محرومش ساخته عطا مى كند و با كسى كه پيوندش را قطع كرده مى پيوندند، او از دشنام به دور است، سخنش نرم و بدى هايش پنهان و نيكى هايش آشكار است.28
29. توصيف پرهيزگاران
يُمسى و همّه الشكر، و يصبح و همّه الذكر. يبيت حذرا و يصبح فرحا؛ حذرا لما من الغفلة، و فرحا بما أصاب من الفضل و الرحمة.
در توصيف پرهيزگاران مى فرمايد: شب مى كند در حالى كه هم او شكرگزارى حق است و روز را آغاز مى كند در حالى كه هم و غمش ياد خداست. شب را با ترس مى گذراند و روز را با شادمانى، ترس از غفلت خويش و شادمانى به سبب فضل و رحمت خدا كه شامل حال او شده است.29
30. صفت پرهيزگاران
فى صفة المتقين: صبروا أياما قصيرة أعقبتهم راحة طويلة.
در وصف پرهيزگاران مى فرمايد: چند صباحى صبر كردند و در پى آن به آسايشى طولانى دست يافتند.30