غزلیات منصور حلاج
اين منم ره يافته در مجلس سلطان خويش
جان دهم شکرانه چون ديدم رخ جانان خويش
ديگران گر سيم و زر آرند از بهر نثار
من نثار حضرت جانانه سازم جان خويش
دارم از ديده شرابي و کبابي از جگر
تا خيال دوست را آرم شبي مهمان خويش
داشتم پيمان که از پيمانه باشم مجتنب
باده چون پيمود ساقي رستم از پيمان خويش
راز من از اشک سرخ و روي زردم فاش شد
من نکردم آشکارا قصه پنهان خويش
از جراحتهاي او داريم راحتها بسي
زانکه از دردش همي يابد دلم درمان خويش
جوهر کان را سلاطين معاني طالبند
شکر ايزد را که باري يافتم در کان خويش
گوهر کان را نمي يابند غواصان عشق
شادي جان کسي کو يافت در عمان خويش
شادي دنيا و هم عقبي شود آن حسين
اين گدا را از کرم گر تو بخواني آن خويش
خوشا جاني که بستاند بدست خويش جانانش
زهي عيدي که عاشق را کشد از بهر قربانش
چو لاله داغ دل بايد چو غنچه چاک پيراهن
که تا يابد مشام جان شميمي از گلستانش
بکن پيراهن هستي ز شوقش چاک تا دامن
که سر در عين بيخويشي برآري از گريبانش
چو اندر خلوت خاصش بدين هستي نمي گنجي
ز دربانش چه ميپرسي چو حلقه پيش دربانش
گر از آب حيات اي دل بمنت ميدهد خضرت
چو تو هستي زمستانش بخاکش ريز و مستانش
شراب از اشک گلگون و کباب از دل کند جانم
اگر گردد شبي جانان ز روي لطف مهمانش
مرا عاشق چنان بايد که روز حشر نفريبد
نعيم جنت اعلي رياض خلد رضوانش
خرد در کفر و در ايمان بسي ديباچه پردازد
چو عشق آتش برافروزد بسوزد کفر و ايمانش
برون کن پنبه غفلت ز گوش جان خود يکدم
بيا پيش حسين آنگه شنو اسرار پنهانش
خوشا جاني که بستاند بدست خويش جانانش
زهي عيدي که عاشق را کشد از بهر قربانش
چو لاله داغ دل بايد چو غنچه چاک پيراهن
که تا يابد مشام جان شميمي از گلستانش
بکن پيراهن هستي ز شوقش چاک تا دامن
که سر در عين بيخويشي برآري از گريبانش
چو اندر خلوت خاصش بدين هستي نمي گنجي
ز دربانش چه ميپرسي چو حلقه پيش دربانش
گر از آب حيات اي دل بمنت ميدهد خضرت
چو تو هستي زمستانش بخاکش ريز و مستانش
شراب از اشک گلگون و کباب از دل کند جانم
اگر گردد شبي جانان ز روي لطف مهمانش
مرا عاشق چنان بايد که روز حشر نفريبد
نعيم جنت اعلي رياض خلد رضوانش
خرد در کفر و در ايمان بسي ديباچه پردازد
چو عشق آتش برافروزد بسوزد کفر و ايمانش
برون کن پنبه غفلت ز گوش جان خود يکدم
بيا پيش حسين آنگه شنو اسرار پنهانش
اي خسرو خوبان لبت از شهد شيرين کاره تر
هم ديده ناديده ز تو عياره اي عياره تر
اي نازنين با ناز اگر بيچارگانرا ميکشي
اول مرا کش چون منم از ديگران بيچاره تر
از عشق رخسار و لبت دل خونشده جان سوخته
وز سوز جان و خون دل لب خشگم و رخساره تر
جانهاي خوبان سوختي تنها نه عاشق ميکشي
اي از تو خوبان خورده خون تو از همه خونخواره تر
بر بوي تو گل در چمن صد چاک زد جامه چو من
وز روي غيرت جان من از جامه گل پاره تر
خاک رهت گشتم ولي از بيم گرد دامنت
دارم ز آب چشم خود خاک رهت همواره تر
بگداخت سنگ از آه من ليکن چسود ايماه من
کان دل که داري نيست آن از سنگ خارا خاره تر
آواره عشقت بسي هستند در عالم ولي
انصاف ده خود ديده اي هيچ از حسين آواره تر
ساقي بزم خاص شه آمد که خماري کنم
در دور اين ساقي چرا دعوي هشياري کنم
چون دوست آمد پيش من شد عشقبازي کيش من
چون عشق او شد خويش من از خويش بيزاري کنم
يوسف چو بر کرسي دل بنشست اندر مصر جان
هر چند بي سرمايه ام باري خريداري کنم
تدبير کار عاشقان زور و زر و زاري بود
چون من ندارم زور و زر از سوز دل زاري کنم
من آن نيم کز بيم سر پاي از ره ياري کشم
در ره چو بنهادم قدم سر در سر ياري کنم
گويند جستجوي تو در راه او بيحاصل است
زين به چه باشد حاصلم کو را طلبکاري کنم
دوشم خيال دلستان گفت اي حسين ناتوان
بستان دل از هر دو جهان تا لطف دلداري کنم
گرد زمين و آسمان من سالها گرديده ام
روشن مبادا چشم من چون تو مهي گرديده ام
تا دل بعشقت بسته ام از قيد هستي رسته ام
چون با غمت پيوسته ام از خويشتن ببريده ام
در خارزار آب و گل چون غنچه گشتم تنگدل
در گلشن روحانيان منزل از آن بگزيده ام
هر کس ببازار جهان سوداي سودي ميکند
من سودها بفروخته سوداي تو بخريده ام
تا جان بگلزار رضا شد عندليب جانفزا
از قربت خار بلا ريحان راحت چيده ام
هر کس علاج درد خود جويد پي آرام جان
ليکن من آشفته دل با دردت آراميده ام
چون راه علم و عقل را ديدم که پيچاپيچ بود
اي يار من يکبارگي در عاشقي پيچيده ام
عاقل بملک عافيت پيوسته گو تنها نشين
کز عشق آن بالا بلا از عافيت ببريده ام
تا چون حسين از اهل دل يابم صفاي خاطري
عمري بخاک بندگي روي وفا ماليده ام
شماره ١٥٩: ز روي لطف اگر اي مه شبي آئي بمهمانم
اي از فروغ روي تو روشن سراي چشم
وي خاک آستان درت توتياي چشم
بيگانه ز آشنايم و از خويش بيخبر
تا شد خيال روي توام آشناي چشم
رفتي ز پيش چشم و نشستي درون دل
گوئي گرفت خاطرت از تنگناي چشم
شبهاي تيره ره بحريمت نبرد مي
گر نيستي فروغ رخت رهنماي چشم
بهر نثار پاي خيال تو روز و شب
پر در و گوهر است مرا درجهاي چشم
گر خون چشم من غم تو ريخت باک نيست
شادم بدين که داد لبت خونبهاي چشم
تا آتش دلم بخيال تو کم رسد
پيوسته آب ميزنم اندر فضاي چشم
در رهگذار سيل فنا پايدار نيست
زانرو فتاده است خلل در بناي چشم
کحل است خاکپاي تو اي حوروش کز او
دارد حسين خسته اميد شفاي چشم
وقتي نظر بطلعت منظور داشتم
با آن پري فراغتي از حور داشتم
شبها ز عکس چهره چون آفتاب او
مانند ماه مشعله نور داشتم
او شاه ملک حسن و من از مهر روي او
رأي منير و رأيت منصور داشتم
با پسته دهان و لب او فراغتي
از فکر نقل و باده انگور داشتم
دردا که آن طبيب مسيحا نفس نکرد
انديشه اي که عاشق رنجور داشتم
آيا بود که نزد من آيد ز روي مهر
ماهي که بر رخش نظر از دور داشتم
از اشک سرخ و چهره زردم فسانه شد
رازي که در دل از همه مستور داشتم
مي يافت قوت روح ز ياقوت او حسين
نظمي از آن چو لؤلؤ منثور داشتم
بي تو چون طره تو حال مشوش دارم
همچو زلف تو وطن بر سر آتش دارم
بشکر خنده شيرين لب ميگون بگشا
که هواي شکر و باده بي غش دارم
پاي بر فرق فلک مي نهم از روي شرف
تا که از خاک سر کوي تو مفرش دارم
گر چو مجنون بجنون شهره شهرم چه عجب
زانکه سوداي تو اي ليلي مهوش دارم
اي جفا کيش ز آه دلم انديش که من
تير آهي نه که از ناوک ارمش دارم
روز و شب در هوس نقش گل رخسارت
خانه ديده بگلگونه منقش دارم
محنت و رنج و عنا و غم و اندوه و بلا
سود و سرمايه ز سوداي تو هر شش دارم
شده ام همدم جمعي که پريشان حالند
همچو زلف تو از آنحال مشوش دارم
من بياري دهان و لب قندت چو حسين
شعر شيرين روان پرور دلکش دارم
گر چه از دست غمت حال پريشان دارم
نکنم ترک غم عشق تو تا جان دارم
جان چه باشد که از او دل نتوانم برداشت
من که در سر هوس صحبت جانان دارم
از مقيمان مقام سر کويت چو شدم
کافرم گر هوس روضه رضوان دارم
اين همه شور من از شکر شيرين تو است
وين همه گريه از آن پسته خندان دارم
بادم سرد و رخ زرد و دل غم پرورد
نتوانم که دمي درد تو پنهان دارم
ماجراي دل من ديده بمردم بنمود
زان شکايت همه از ديده گريان دارم
از خيالت شب دوشينه شکايت کردم
که طبيبي ز تو من حال پريشان دارم
بکرشمه نظري کرد بسوي من و گفت
تو کدامي که چو تو خسته فراوان دارم
روي بنما و بدان قامت رعنا بخرام
که هواي سمن و سرو خرامان دارم
کم مبادا نفسي درد تو از جان حسين
که من خسته هم از درد تو درمان دارم
ما سر بر آستان در يار مي نهيم
پا در حريم کعبه احرار مي نهيم
هر لحظه صد گناه و خطا مي کنيم باز
چشم اميد بر کرم يار مي نهيم
چون کاف کوه قاف شکافد اگر نهند
باري که ما بر اين دل افکار مي نهيم
چون شادي وصال تو ما را نداد دست
دل بر غم فراق تو ناچار مي نهيم
اول بآب ديده خود غسل مي کنيم
آنگاه بر درت لب و رخسار مي نهيم
تا سر بر آستانت نهاديم پاي فقر
بر هفت فرق گنبد دوار مي نهيم
ز انفاس تست مجلس ما مشگبوي و ما
تهمت بناف آهوي تاتار مي نهيم
روي خلاص هست ز بند بلا حسين
چون دل بدان دو طره طرار مي نهيم
در نامه حديث دل درويش نويسم
يا قصه سوز جگر خويش نويسم
از هجر انيسان نکوخواه بنالم
با وصف جليسان بدانديش نويسم
نزديک تو شرح غم دوري بفرستم
يا خود ستم دور جفاکيش نويسم
دانم که دلت بر من بيچاره بسوزد
گر نکته اي از سوز دل خويش نويسم
ترسم که کند دشمن من طعنه ات اي دوست
در نامه اگر نام ترا پيش نويسم
کو همنفسي تا بر سلطان برساند
سطري چو حسين ار من درويش نويسم
من که بر جان و دل از درد تو داغي دارم
با سر کوي تو از روضه فراغي دارم
از خيال قد چون سرو و رخ گل رنگت
راستي در نظر آراسته باغي دارم
چون تو در انجمن آئي مه تابان چکنم
پيش خورشيد چه پرواي چراغي دارم
حال دل بي تو خرابست تو داني ز دلم
من رسولم بخدا رسم بلاغي دارم
من بفرياد رقيب از سر کويت نروم
شاهبازم چه غم از بانگ کلاغي دارم
من که بر روي تو از طره ات آشفته ترم
نيست عيبي اگر آشفته دماغي دارم
يادگارم ز تو اين است که من همچو حسين
بر دل از آتش سوداي تو داغي دارم
ما اي صنم هواي تو از سر گرفته ايم
چون شمع ز آتش دل خود در گرفته ايم
دل برگرفته ايم ز هستي خويشتن
زان پس هواي همچو تو دلبر گرفته ايم
بهر غذاي طوطي طبع سخن گذار
از پسته تو طعمه شکر گرفته ايم
تا گوشوار گوش دل و جان خود کنيم
از لعل دلپذير تو گوهر گرفته ايم
با عاقلان گذاشته آئين عقل را
با عاشقان طريقه ديگر گرفته ايم
درس جنون بمدرسه عشق کرده گوش
زنجير آن دو زلف معنبر گرفته ايم
تا چشم نيم مست تو خمار عشق شد
ما دمبدم صراحي و ساغر گرفته ايم
هردم ببوي آن لب ميگون بمصطبه
جام لبالب از مي احمر گرفته ايم
دانسته ايم ما که سهي سرو را برست
چون قد دلفريب تو در برگرفته ايم
منصوروار دل ز بر خود بريده ايم
تا چون حسين عشق تو از سر گرفته ايم