غزلیات منصور حلاج
عيد است و حريفان ز مي عشق خرابند
اي دوست مپندار که سرمست شرابند
اسباب همه عيش در اين بزم مهياست
ارباب طرب خوشتر از اين بزم نيابند
چشمان غم اندوختگان جام پر از مي
دلهاي جگر سوختگان نيز کبابند
علم نظر آموختن از عشق نيارند
آنها که مقيد بقوانين کتابند
آهسته رو اي عمر گرامي که به پيشت
عشاق تو در باختن جان بشتابند
از دست دل و ديده خود اهل هوايت
گه غرقه و گه سوخته در آتش و آبند
گر تير بلا بارد و گر سنگ حوادث
مانند حسين از در تو روي نتابند
دلا بنال که ياران نازنين رفتند
بغم نشين که رفيقان بيقرين رفتند
باهل دهر مياميز و گوشه اي بنشين
که همدمان وفاپيشه گزين رفتند
دل شکسته ما را بر آتش افکندند
اگر چه خود بسوي روضه برين رفتند
سهي و گل ز زمين ميدمد وليک دريغ
ز گلرخان سهي قد که در زمين رفتند
هنر مجوي که بازار فضل رايج نيست
از آن جهت که بزرگان خورده بين رفتند
عجب مدار که گر نقد دين شود کاسد
که نافذان جواهرشناس دين رفتند
بسوز بر در حرمان در انتظار حسين
که محرمان سراپرده يقين رفتند
امير قافله کوس رحيل زد اي يار
چرا ز خواب بطالت نميشوي بيدار
ميان باديه تو خفته اي و از هر سو
براي غارت عمر تو قاصدان در کار
دلا نگر که رفيقان همنفس رفتند
تو منقطع ز رفيقان بوادي خونخوار
بشوق بند ز ميقات صدق احرامي
که تا شوي همه عمره ز خويش برخوردار
وقوف در عرفات شريف عرفان کن
طواف کعبه حق از سر صفا بگذار
اگر بصدر حرم ره نميتواني برد
نماي سعي که اندر حريم يابي يار
چرا نميکني اي دوست جان خود قربان
چو دست داد ترا عيد اکبر از ديدار
بگوي ترک سر و پاي از طريق مکش
گرت کشند بزاري و گر کشند بدار
حسين چون سفر راه کعبه در پيش است
بهيچ يار مده خاطر و بهيچ ديار
زهي بوعده وصل تو جان ما مسرور
بيا که چشم بد از تو هميشه بادا دور
چگونه ديده بدوزم ز منظرت که نديد
نظر نظير تو در کائنات يک منظور
کسي که طلعت حسن عذار عذرا ديد
بود هر آينه وامق به پيش او معذور
بدور باده چشاني چشم مخمورت
چگونه مستي ارباب دل بود مستور
از آن خم آر شرابي براي دفع خمار
روا بود چو تو ساقي و ما چنين مخمور
مثال کعبه و مانند بيت معمور است
خرابه دل ما چون بعشق شد معمور
چگونه کنه جمال ترا کند ادراک
اگر دو ديده ز ديدار تو نيابد نور
چو مردن از پي تو بخت پايدار آمد
ز پاي دار نترسد حسيني منصور
ترا ز حال من زار مبتلا چه خبر
که شاه را ز غم و درد هر گدا چه خبر
تو نازنين جهاني و ناز پرورده
ترا ز سوز درون و نياز ما چه خبر
چو دل ز مهر نگاري نهشته اي ايمه
ترا ز حالت عشاق بينوا چه خبر
ترا که نيست بغير از جفا و جور آئين
ز رسم دوستي و شيوه وفا چه خبر
اگر ترا سر ياري و دوستي باشد
ز طعن و سرزنش دشمنان ترا چه خبر
بدشمنم منما رخ از آنکه اعمي را
ز حسن و منظر و از لذت و لقا چه خبر
حسين را که بدرد و غم تو انس گرفت
چه احتياج بشادي و از دوا چه خبر
چشم عاشق کش او کشت مرا بار دگر
گوئيا نيست بجز قصد منش کار دگر
بسته دام غم عشق بسي هست وليک
همچو من نيست در اين دام گرفتار دگر
من نيارم که کنم در رخ اغيار نظر
گر چه يارم طلبد هر نفسي يار دگر
گر بهيچم شمرد مشتري ماه خصال
نبرم رخت دل و جان بخريدار دگر
مگر از لطف دلم را بخرد ورنه چه قدر
کاسه قدر مرا بر سر بازار دگر
آه کز جان ستمکش نفسي بيش نماند
وان طبيب دل و جان همدم بيمار دگر
اي دل آزار جفاکار چه باشد که نهي
بر جراحات دلم مرهم آزار دگر
خانمان ما و سيه چشم بلاجوي مرا
که کند بي رخ تو رغبت ديدار دگر
شد چنان مست از آن نرگس خمار حسين
که خمارش نبرد باده خمار دگر
سينه خلوتخانه يار است خالي کن ز غير
ره مده در کعبه بت را زانکه کعبه نيست دير
چون سليمان با وجود سلطنت درويش باش
تا ترا تلقين کند روح القدس اسرار طير
درد و سوز عشق حاصل کن که بي اين پر و بال
طاير جانت نيارد کرد سوي دوست سير
رشته جان را کشم وز هر مژه سوزن کنم
ديده از غيرت بدوزم تا نبيند روي غير
زاهدان را روضه رضوان و ما را کوي دوست
من رضا دادم حسين اين صلح را والصلح خير
اگر طريقه آن دلرباست عشوه و ناز
وظيفه من آشفته نيست غير نياز
منم چو شمع و غم عشق دوست چون آتش
مرا نصيبه از آن آتش است سوز و گداز
گهي ز فکر دهانش مراست عيشي تنگ
گه از هواي قد او مراست عمر دراز
دلا چو ديده بدوزي ز ديد هر دو جهان
چو شاهباز کني ديده بر رخ شه باز
کسي که سر حقيقت شناخت ميداند
که در طريقت عشاق عشق نيست مجاز
نياز و درد بود زخت عاشق صادق
نميخرند ببازار عشق زهد و نماز
قمارخانه رندان پاکباز اينجاست
بيا و نقد دو عالم بضربه اي در باز
حجاب خويش توئي چون بترک خود پوئي
درون خلوت خاصت کنند محرم راز
حسين بندگي دوست کار عشاق است
ز بندگيست که عاشق کشد ز دلبر ناز
بيار ساقي گلرخ شراب ناب امروز
که همچو نرگس مستت شوم خراب امروز
بيا که حاصل عمرم زمان صحبت تست
بسان عمر برفتن مکن شتاب امروز
مرا که کعبه سر کوي تست ممکن نيست
ز آستان تو رفتن بهيچ باب امروز
گرت بود سر عشرت بيا که هست مرا
ز ديده جام شراب و ز دل کباب امروز
ز تاب هجر تو جانم بکام دشمن سوخت
بدوستي که رخ از دوستان متاب امروز
بصبحدم نفس سرد ميزند خورشيد
مگر ز چهره برافکنده اي نقاب امروز
فروغ روي تو آفاق را چنان بگرفت
که احتياج ندارم بآفتاب امروز
مگر ملک بدعاي حسين آمين گفت
که شد دعاي دل خسته مستجاب امروز
بگذار تا بميرم بر خاک آستانش
جان هزار چون من بادا فداي جانش
هر ناوک بلائي کز شست عشق آيد
اي دوست مردمي کن بر چشم من نشانش
مهر و وفاست مدغم در صورت جفايش
آب بقاست مضمر در ضربت سنانش
مستي ست در سر من از چشم پر خمارش
شوري ست در دل من از شکر دهانش
جانان مقيم گشته اندر مقام جانم
من از طريق غفلت جويا از اين و آنش
اندر فناي کلي ديدم بقاي سرمد
وز عين بي نشاني دريافتم نشانش
جرم و فضولي من از حد گذشت ليکن
دارم اميد رحمت از فضل بيکرانش
چون خاک راه خواهي گشتن حسين روزي
آن به که جان سپاري بر خاک آستانش
بچشم او نظر ميکن دلا در ماه رخسارش
تو هم با ديده جان ميتواني ديد ديدارش
ظلال عالم صورت سبل شد ديده دل را
بهل صورت که تا بيني جهاني پر ز انوارش
گلستان حقايق را چه ريحانهاست روح افزا
مشام جان چو بگشائي رسد بوئي ز گلزارش
کند شادي بود خرم دلي کز عشق دارد غم
شود آزاد در عالم هر آنکو شد گرفتارش
شه کنعانيم چون مه ببازار آمده ناگه
عزيزان وفاپيشه بجان گشته خريدارش
چه راحتها که مي بينم جراحتهاي جانانرا
چه مستيها که من دارم ز چشم شوخ خمارش
هدف گشته مرا سينه ز تيغ غمزه مستش
صدف گشته مرا ديده ز ياقوت گهر بارش
کجا چون تو گواهي را پسندد يار خود هرگز
شد اين کنج دل ويران محل گنج اسرارش
چو گنج خاص سلطاني نباشد جز بويراني
شهي کاندر همه عالم بخوبي نيست کس يارش
اگر تو محرم عشقي مگوي اسرارش
چو جان خويش ز خلق جهان نگهدارش
ز سر عشق خبر دار نيست هر عاشق
حديث عشق ز منصور پرس و از دارش
چو لاله تا ز غمش داغ بر جگر دارم
فراغتي ست مرا از بهشت و گلزارش
که جستجوي نمود و بکام دل نرسيد
بجو سعادت آن تا شوي طلبکارش
تو پر و بال چو پروانه پيش شمع بسوز
که شد پديد جهان از فروغ انوارش
ز وصل يار گرامي اثر نمي يابد
دلي که آتش سودا نسوخت آثارش
ز من بريد دل خسته و بعشق آويخت
ز دست عشق ندانم که چون شود کارش
حسين ميل نکردي بروضه رضوان
اگر بروضه نبودي اميد دلدارش
دلي که عشق حقيقي کند سرافرازش
سزد که باز نگويد به هيچکس رازش
دلا دو ديده بدوز و بغير شه منگر
اگر ز غيرت او واقفي و از نازش
اگر سواره عشقي و طالب معراج
براق برق روش يافتي همي تازش
مدار در قفس فرشي آنچنان مرغي
که برتر است ز عرش مجيد پروازش
چو عشق ساقي مجلس شود کدام خرد
شود خلاص ز صهباي عقل پروازش
رسيد دوش بگوشم بعالم معني
که هر چه بند طريق تو شد براندازش
حسين حال دل خود بکس نگفت وليک
سرشک لعل و رخ زرد گشت غمازش
در کشتنم ار بود رضايش
کردم سر خويشتن فدايش
گر خون من شکسته ريزد
حاشا که بنالم از جفايش
ناديده رخش چو مردم چشم
کرديم درون ديده جايش
از ناله شدند راست چون نال
عشاق حزين بي نوايش
چون رخ بگشاد بسته دل شد
در چين دو زلف مشکسايش
در شيوه دلبريست يکتا
گيسوي معنبر دوتايش
سرگشته بهر ديار گشته
خورشيد چو ذره از هوايش
از شاهي دهر عار دارد
آنکو چو حسين شد گدايش
ديوانه گشتم بي آن پريوش
دارم چو زلفش حالي مشوش
از اشک ديده وز سوز سينه
خشتست بالين خاکست مفرش
بي نقش رويت رخسار زردم
از اشک گلگون گشته منقش
دور از تو گوئي اي نور ديده
گاهي در آبم گاهي در آتش
تا کي گذارم اي مونس جان
بي تو حياتي چون مرگ ناخوش
در کوي محنت دل گشته قربان
تير غمت را جان گشته ترکش
عقل و دل و دين مال و تن و جان
بي تو نخواهم پيوند اين شش
عاشق نخواهد جز درد دردت
گر رند خواهد صهباي بيغش
چشم حسين از نقش خيالت
مانند جنت باغي است دلکش