غزلیات منصور حلاج
روزم چو شب تيره شد از درد جدائي
اي روشني ديده غمديده کجائي
حال من مجروح جگرخسته چه داني
جانا چو نداري خبر از درد جدائي
گر بهر عيادت قدمي رنجه نکردي
باري چو بميرم بسر تربتم آئي
از خسته دلان وه که چه فرياد برآيد
ناگه تو اگر از در عشاق درآئي
آنرا که چو من صيد غم عشق تو گردد
ني پاي گريز است و نه اميد رهائي
بي درد دلارام نميگيردم آرام
اي درد دلارام توام عين دوائي
ما همچو حسين از غم تو چاره نداريم
تو چاره جان و دل بيچاره مائي
جان و جهان فدايت اي آنکه به ز جاني
ذوقي است جان سپردن چون جان تو مي ستاني
مردن بداغ دردت عيش است بي نهايت
گشتن قتيل عشقت عمريست جاوداني
از حال مست اين ره هشيار نيست آگه
ساقي بيار جامي زان باده اي که داني
چون گريه دو چشمم غماز حال من شد
نشگفت اگر بماند راز دلم نهاني
بي همدمان يکدل از زندگي چه حاصل
ذوقي چنان ندارد بي دوست زندگاني
گر دوست جوئي اي دل از خويش بي نشان شو
تا زو نشان بيابي در عين بي نشاني
ايمرغ سدره منزل بگشاي بال و بر پر
زين خارزار صورت در گلشن معاني
يارب چه عيش باشد در گلشني نشستن
کايمن بود بهارش از آفت خزاني
بر تخت ملک سرمد دارد حسين مسند
گر بگذرد چه نقصان زين خاکدان فاني
آه که از ره کرم يار نکرد يارئي
سوختم از غم و نشد رنجه بغمگسارئي
بر سر صيد خود مرا کشت و نگاه هم نکرد
لايق صيد خسروي نيست چو من شکارئي
چاره کار عاشقان زاري و زور و زر بود
زور و زرم چو نيست هست چاره بنده زارئي
کبر و ريا نميکنم بر در کبرياي او
عزت و سرفرازيم مسکنت است و خوارئي
نيستم آتشي صفت سر بهوا نمي کشم
بر درش آبروي من هست ز خاکسارئي
من باميد لطف تو آمده ام به پيش در
بدرقه طريق من هست اميدوارئي
با تن همچو برگ که کوه بلا همي کشم
پيشه عاشقان بود طاقت و برد بارئي
شد ز علاج درد من عقل بعجز معترف
زانکه ز عشق خورده ام ضربت زخم کارئي
گر به نثارت آورم همچو حسين جان بکف
از رخ اهل دل کشم خجلت و شرمسارئي
راه اگر سوي خرابات مغان دريابي
دارد اميد که اسرار نهان دريابي
از سر هستي موهوم سبک برخيزي
گر از آن ساقي جان رطل گران دريابي
دوست را کز دو جهان مسند او بيرونست
چو تبرا کني از هر دو جهان دريابي
تا نشاني بود آن نام تو باقي در عشق
نيست ممکن که از او نام و نشان دريابي
خلوت دل که در او يار تو ماوي سازد
ادب آن نيست که اغيار در آن دريابي
گر دل از مهر هواي دگران برگيري
دوست را جانب خود دل نگران دريابي
همه تن خاک شو اندر ره دلدار حسين
تا رهي سوي سراپرده جان دريابي
خجسته عيد من آندم که چهره بگشائي
هلال عيد ز ابروي خويش بنمائي
رسيد عيد و بهار آمد و جهان خوش شد
ولي چه سود از اينها مرا تو ميبائي
اگر حديث تو نبود چه حاصل از گوشم
وگر تو رخ بنمائي چه سود بينائي
بسوي روضه رضوان نظر نيندازم
اگر تو روضه بديدار خود نيارائي
در آرزوي تو از جان نماند جز نفسي
چه شد که يکنفس اي جان من نمي آئي
دمي بيا که بروي تو جان برافشانم
که نيست بيتو مرا طاقت شکيبائي
لطافت همه خوبان ز حسن تو اثري است
زهي لطافت خوبي و حسن و زيبائي
براي ديدن حسن تو ديده ميبايد
وگرنه در همه اشيا بحسن پيدائي
حسين طلعت ليلي بچشم مجنون بين
که دوست را نسزد ديده تماشائي
خرم از درد توام زانرو که درمانم توئي
رفتي از چشمم ولي پيوسته در جانم توئي
آشکارا درد دل پيش تو گفتن روي نيست
زانکه من پروانه ام شمع شبستانم توئي
بي گل رويت اگر چون ابر گريم عيب نيست
من چو يعقوب حزينم ماه کنعانم توئي
با لب ميگون و چشم پرخمار خويشتن
آنکه هردم ميکند سرمست و حيرانم توئي
جان من هنگام خاموشي چو جاني در دلم
وقت ناله چون نفس همراه افغانم توئي
در پس هر پرده آنکو فتنه ها انگيختي
گرچه پنهان ميکني پيدا و پنهانم توئي
خواه چون چنگم نواز و خواه چون عودم بسوز
من غلام بنده فرمان شاه و سلطانم توئي
تا حيات تازه از عشق تو يابم چون حسين
جان فدايت ميکنم اي آنکه جانانم توئي
هر دم ز پس پرده دل و دين بربائي
اي واي گر از پرده تجلي بنمائي
تا هيچکسي از تو خبردار نگردد
هر دم بلباس دگر اي دوست برآئي
گفتي چو نقابي بگشائي همه سوزند
من سوخته آنکه نقابي نگشائي
چون لاله جگر سوخته از داغ فراقم
اي گل که از اين غنچه صد تو بدرآئي
تو شاه جهاني و جهاني بتو محتاج
بر درگه تو پيشه من، هست گدائي
نشگفت گرت ميل جدائي بود از من
جان را بود آري ز بدن رسم جدائي
پارينه حسين از قدمت داشت صفائي
اي يار وفا پيشه ام امسال کجائي
اي سرو ناز رونق بستان عالمي
وي نور ديده شمع شبستان عالمي
جان مني و بي تو مرا نيست زندگي
تنها نه جان من که تو خود جان عالمي
با خوي خوش چو عالم دلها گرفته اي
اکنون درست گشت که سلطان عالمي
بيمار خويش را ز لب روح بخش خويش
در ده شفا که عيسي دوران عالمي
گفتار تلخ از آن لب شيرين چو شکر است
اي جان من که خسرو خوبان عالمي
گريان چو ابر از تو و خندان چو لاله ام
اي تازه رو که نوگل خندان عالمي
گر در نظم من شودت گوشوار جان
مي زيبدت که شاه سخندان عالمي
چون عالمست مظهر حسن و جمال دوست
اي دل غريب نيست که حيران عالمي
مقصود وصل همنفسان است اي حسين
زين عمر پنجروزه که مهمان عالمي
گلي نازک ز گلزار معاني
شکفته بود بر شاخ جواني
دريغا کانچنان گل يافت آفت
از آسيب دم سرد خزاني
دريغا در فراق روي آن گل
خزان شد نوبهار زندگاني
گل از دستم بدر رفت و نرفته است
ز پاي جان من خار نهاني
تو اي آسوده دل زخمي نخورده
ز حال زار مجروحان چه داني
کجائي اي انيس خاطر من
که مقصود دل و مطلوب جاني
تو بودي کام جانم چون برفتي
نخواهم من از اين پس زندگاني
ز پا افتاده ام لطفي بفرماي
اگر دستم گرفتن ميتواني
حسين آماده کن زاد ره خويش
دو سه روزي که اينجا ميهماني
اي دل چه شد که خشک و تر غم بسوختي
جانهاي ما ز آه دمادم بسوختي
آتش بهفت خيمه گردون زدي ز آه
وز ناله چار گوشه عالم بسوختي
صبر و قرار و جان و دل من ز هجر دوست
بر هم زدي و آن همه در هم بسوختي
درد ترا طبيب دوا چون کند که تو
جان هزار عيسي مريم بسوختي
گفتم که مرهمي بنهي بر جراحتم
آن هم بجاي دادن مرهم بسوختي
آخر چه شد حسين که از دود آه خويش
کشت اميد و دوده او هم بسوختي
اگر بگوشه چشمي بسوي ما نگري
ز جمع گوشه نشينان هزار دل ببري
بهر کسي که نمائي جمال خود هيهات
دريغ جان من از حسن خويش بيخبري
بنوش لعل لب خويش راحت روحي
به نيش غمزه اگر چه جراحت جگري
منم که شاهي عالم بهيچ نشمارم
اگر مرا تو کمينه غلام خود شمري
ز خاک من بمشامت رسد شميم وفا
پس از وفات اگر تو بتربتم گذري
من و توئيم يکي در مقام وحدت عشق
بصورت ارچه منم ديگر و تو هم دگري
اگر مراد طلب ميکني حسين از دوست
بآه نيم شبي ساز و گريه سحري
اي دوست سعي کن که بدست آوري دلي
گر بايدت ز عمر گرانمايه حاصلي
بنشان بچشمت از سر حرمت چو توتيا
گردي که خيزد از اثر پاي مقبلي
گر چشم مرحمت بگشائي بحال خلق
رحمي کني هر آينه بر اشگ سايلي
چون خاک راه بر در ارباب دل نشين
باشد که بر تو يک نظر افتد ز کاملي
بي روي زرد و سوز درون و سرشک لعل
در جمع اهل دل نشوي شمع محفلي
کشتي دل غريق محيط بلاي اوست
کو باد رحمتي که رساند بساحلي
از عشق ساز بدرقه راه اي حسين
بي راهبر کسي نبرد پي بمنزلي
دلا چون در خم چوگان عشق دوست چون گوئي
اگر ضربت زند شايد که از خدمت سخن گوئي
اگر کشتن بود کامش ترا بايد شدن رامش
نخواهي جستن از دامش که او شير و تو آهوئي
ز جام عشق اگر مستي بشو دست از غم هستي
چو در دلدار پيوستي ز غير او چه ميجوئي
ز شوق روي آن دلبر فدا کن مال و جان و سر
ز عقل و دين و جان بگذر اگر ديوانه اوئي
چو يار آمد بدلجوئي بهر جانب چه ميپوئي
چو با تست آنچه ميجوئي چرا آشفته هر سوئي
از اين تخمير آب و گل توئي مقصود حق اي دل
توئي درياي بي ساحل بصورت گر چه چون جوئي
ز گوهرهاي گنج شه بغواصي شوي آگه
در اين دريا اگر يکره دو دست از جان فرو شوئي
حسين از فيض سبحاني مشامي جوي روحاني
که از نفخات رباني رياحين رضا بوئي
تو که شاه ملک حسني و سرير و جاه داري
دل همچو من گدائي عجب ار نگاه داري
ز توام اميد رحمت بکدام روي باشد
که نه غم از آب ديده نه خبر ز آه داري
ز ميان ماهرويان رسدت بحسن دعوي
که چو آفتاب روشن ز دو رخ گواه داري
مپسند در دل من همه خار حسرت ايگل
تو مرا بهل در آنجا که نه جايگاه داري
در خلوت درون را چو بروي غير بستم
پس از آن چنانکه خواهي تو بيا که راه داري
خبري ز پير کنعان چه شود اگر بپرسي
که تو يوسف زماني کمر و کلاه داري
بحديث سر رندي حسين رو مگردان
بکمال آشنائي که بسر شاه داري
هر جا که هست چون تو گلي سرو قامتي
از بلبلان خسته برآيد قيامتي
گر جان و دل بروي تو ايثار کردمي
باشد که ني کند دل و جانم غرامتي
ناصح نديده چهره ليلي چرا کند
مجنون خسته را ز محبت ملامتي
عالم چو از تطاول زلف تو در هم است
حال مرا چگونه بود استقامتي
صد آبروي يابم اگر باشدم بحشر
از خاک آستان تو بر رخ علامتي
عمري که غافل از رخ خوبت گذاشتم
ضايع گذشت و هست بر آنم ندامتي
چشم حسين چشمه خونين روان کند
هر جا که بي حبيب نمايد اقامتي