غزلیات منصور حلاج
از دست شر نفس از آن روي ايمني
کاندر سپاه سايه خيرالخلايقي
تا همچو سايه بر در او گشته اي مقيم
مانند آفتاب جهانتاب شارقي
از يمن راي روشن او همچو ماه و مهر
نور مغاربي و فروغ مشارقي
او بوالوفا و تو ز وفاي ولاي او
هر دم نبيل دولت و اقبال واثقي
اي آنکه از سوابق الطاف کردگار
بر فارسان حليه تحقيق سابقي
دارند اهل فضل بذات تو افتخار
کز فاضلان جمله آفاق فايقي
از روي فضل مفخر اهل مدارسي
در حسن خلق رهبر اهل خوانقي
مصباح فضل را بداريت تو موقدي
اصباح شرع را بهدايت تو فايقي
در وادي مقدس قدوسيان غيب
علمت کشد بجودي و حکمت شوايقي
زان سر که در سرادق غيب است سر آن
ما را چو محرم حرم آن سرادقي
ره ده در آن حرم من محروم را از آنک
من بس بعيد و تو بجنابش ملاصقي
اي عيسي زمانه تو داني دواي ما
کاندر علاج خسته دلان نيک حاذقي
در کام جان خسته دلان ريز جرعه اي
زان خمر بي خمار که هر لحظه ذائقي
ما را خلاص ده ز بطالت بحق آنک
حق را ز غير حق چو تو فاروق فارقي
زاري کنان بقاي تو خواهم بصدق از آنک
بازار اهل صدق و صفا را تو نافقي
ايکه در اقليم دلها حاکم و سلطان توئي
جمله عالم يک تن تنها و در وي جان توئي
از که جويم انس دل چون مونس جان ياد تست
با که گويم درد خود هم غايت درمان توئي
گر لب از گفتار بندم هم توئي انديشه ام
ور بنالم از فراقت همدم افغان توئي
پرده ها انگيختي بر خلق بهر احتجاب
در پس هر پرده ديدم شاهد پنهان توئي
قدرتت چوگان و عالم گوي و ميدان لامکان
فارس چابک سوار شاهد ميدان توئي
آن و اين گفتن مرا عمري حجاب راه بود
چون گشادي چشم من ديدم که اين و آن توئي
گر چه ويران شد دل عاشق ز دردت باک نيست
گنج پنهان چون در آن کنج دل پنهان توئي
عاشق و معشوق را اي عشق با تو کار نيست
ناله يعقوب و حسن يوسف کنعان توئي
جان رنجور حسين از تو شفا دارد اميد
اي خدائي که مفرح بخش رنجوران توئي
گر عشق ازل بدرقه راه نبودي
جانم ز حريم حرم آگاه نبودي
گر طالب حق دامن پيري نگرفتي
شايسته درگاه شهنشاه نبودي
گر طور ز موسي نبدي از اثر عشق
سر مست تجلي رخ شاه نبودي
گر کعبه ز احمد نشدي صاحب تشريف
تا حشر سزاوار چنين جاه نبودي
گر شاه خلايق نشدي جلوه گر حسن
چندين تتق و خيمه و خرگاه نبودي
منصور ز جانبازي خود شوق نکردي
گر جذب نهانيش ز درگاه نبودي
گر جان حسين از غم فرقت نشدي ريش
هر دم جگرش سوخته از آه نبودي
فرخنده زماني که تو ديدار نمائي
فرخ نفسي کز در عشاق درآئي
ني صبر مرا کز تو زماني بشکيبم
ني طاقت آنم که تو ديدار نمائي
در پرده نهاني و من از عشق تو سوزان
اي واي از آن لحظه که از پرده برآئي
گويند که از پرتو انوار جمالت
سوزند جهاني چو نقابي بگشائي
در پيش تو جانباختن و سوختن اي جان
زان به که بسوزد دلم از داغ جدائي
عار آيدم از سلطنت ملک دو عالم
گر بر در تو باشدم امکان گدائي
شاهان جهان بنده درگاه حسين اند
تا گفته اي از لطف که تو بنده مائي
اگر تو عاشق حسني چرا وابسته جاني
روان بگذر ز جان اي دل اگر جوياي جاناني
غم سوداي عاشق را چه شاديهاست اندر پي
جراحتهاي جانان را چه راحتهاست پنهاني
اگر سلطانيت بايد بيا درويش اين در شو
که سلطاني ست درويشي و درويشي ست سلطاني
درخت آتشين عشقست اندر وادي ايمن
اناالله بشنوي از وي اگر موسي عمراني
اگر آتش فرو گيرد همه آفاق عالم را
سمندروار اي عاشق در آتش رو بآساني
خليل عشق جاناني مپرهيز از تف آتش
که آتش با خليل او کند رسم گلستاني
حجاب او توئي اي دل برو از خويشتن بگسل
که از سبحات وجه او رسد انوار سبحاني
چو ميداني که گنج شه بود در کنج ويرانها
براي نقد عشق او رضا در ده بويراني
بخلوت خانه وصلت مرا ره ده که در عشقت
بجان آمد حسين اي جان در اين وادي ز حيراني
بشارت باد اي عاشق که يار آمد بمهماني
سبک جان را نثارش کن مکن ديگر گرانجاني
چرا آشفته عقلي گر از عشقش خبر داري
چرا وابسته جاني اگر جوياي جاناني
اگر خواهي که عشق او گريبان گير جان گردد
برافشان دامن همت ز گرد عالم فاني
الا اي طاير قدسي در اين گلشن چه ميپوئي
مگر يادت نمي آيد ز گلشنهاي روحاني
چو بومان گرد هر ويران چرا سرگشته ميکردي
بسوي شاه خود بازآ که تو شهباز سلطاني
برآور يکنفس از جان بسوزان اين دو عالم را
که تا جانان پديد آيد از اين جلباب ظلماني
به تيغ عشق قربان شو شهيد عشق جانان شو
که تا عمر ابد يابي بحکم نص فرقاني
دلا در بوته عشقش دمي بگداز و صافي شو
که نقد قلب نستانند صرافان رباني
حسين ار بنده فرمان شوي سلطان عشقش را
سلاطين جهان الحق کنندت بنده فرماني
بار ديگر فتنه اي در انس و جان انداختي
چهره بنمودي و آتش در جهان انداختي
از براي خاکساران بر سر کوي طلب
فرش عزت بر فراز آسمان انداختي
عشق را سرمايه اي داده ز حسن دلبران
شورش و آشوب در کون و مکان انداختي
بوئي از گلزار لطف خويش بخشيدي بگل
غلغلي در بلبلان بوستان انداختي
تيغ بي باکي نهاده در کف سلطان عشق
رسم يغماي خرد در ملک جان انداختي
داده وحدت را ظهور اندر جلابيب صور
نام کثرت در ميان اين و آن انداختي
لب فرو بستم ز اسرارت ولي از جرعه اي
بيخودم کردي و آخر در زبان انداختي
حسن را با ناز پيوستي و در اهل نياز
عشق و تقوي را جدائي در ميان انداختي
از محبت شعله اي افروختي وز پرتوش
شعله در جان حسين ناتوان انداختي
اي عشق منم از تو سرگشته و سودائي
وندر همه عالم مشهور بشيدائي
در نامه مجنون تا از نام من آغازند
زين بيش اگر بردم سر دفتر دانائي
اي باده فروش من سرمايه جوش من
از تست خروش من من نايم و تو نائي
سرمايه ناز از تو هم اصل نياز از تو
هم وامق شيدائي هم دلبر عذرائي
گر زندگيم خواهي بر من نفسي در دم
من مرده صد ساله تو جان مسيحائي
اول تو و آخر تو ظاهر تو و باطن تو
مستور ز هر چشمي در عين هويدائي
تيري ستم اندوزي بر ديده من دوزي
آخر چه جگر سوزي يارب چه دلارائي
پروانه صفت سوزان از شوق فشانم جان
تا گوئيم اي جانان تو سوخته مائي
چه حذر کنم ز مردن که توام بقاي جاني
چه خوش است جان سپردن اگرش تو ميستاني
هله تيغ عشق برکش بکش اين شکسته دل را
که ز کشتن تو يابد دل مرده زندگاني
پي جستن نشانت ز نشان خود گذشتم
که کسي نشان نيابد ز تو جز به بي نشاني
ز خمار خودپرستي چو مرا نماند طاقت
قدحي بيار ساقي ز چنان مئي که داني
ز زلال خضر جامي بچشان و ده بقائي
که بجان رسيدم اي جان ز غم جهان فاني
نفسي مرو ز پيشم بنما جمال خويشم
بشکن هزار توبه که بلاي ناگهاني
گه جلوه جمالت قدح از حدق بسازم
که چشم شراب غيبي به پياله نهاني
لب ما و آستينت سر ما و آستانت
اگرم بخويش خواني و گرم ز پيش راني
چو حسين عاشقي تو که هزار ذوق يابد
بگه سئوال رويت بجواب لن تراني
رخ خويش اگر نمائي دل عالمي ربائي
دو جهان بهم برآيد ز نقاب اگر برآئي
ز مشارق هويت چو بتابد آفتابت
ز ظلال اثر نماند ز کمال روشنائي
هله اي شه مجرد بنماي طلعت خود
نه توئي بهل نه اوئي نه مني بمان نه مائي
غم خويش با که گويم بکدام راه پويم
خبر تو از که جويم تو که در صفت نيائي
بجمال لايزالت بکمال بيزوالت
بگداز هستي ما که نماند اين جدائي
دل و دين چو ميربائي ز پس هزار پرده
چه قيامتي که باشد چو نقاب برگشائي
چو بنزد تست روشن که بحسن بي نظيري
عجب ار جمال خود را بکسي دگر نمائي
چو خليل عشق اوئي مگريز ز آتش دل
که گل و سمن برويد چو بآتش اندرآئي
تو سبوي پر ز آبي بکنار بحر وحدت
اگرت سبو شکسته تو شکسته دل چرائي
ز لباس هستي خود چو حسين شو مجرد
پس از آن درآ بدريا که تو مرد آشنائي
بيا ايکه جانرا مداوا توئي
که ما دردمند و مسيحا توئي
جهان چون تن است و تو جان جهان
که چون جان نهان و هويدا توئي
چو ظاهر بباطن بياميختي
گهي ما تو باشيم و گه ما توئي
غلط ميکنم ما و تو خود کجاست
در آنجا که اي جان تنها توئي
بزن آتش اي عشق در ما و من
که ما جمله لائيم والا توئي
بهر گوشه اي از تو صد فتنه است
که سرمايه شور و غوغا توئي
تو معشوقي اي عشق و هم عاشقي
که ليلي و مجنون شيدا توئي
ز عالم چو آيينه اي ساختي
تماشاگر و هم تماشا توئي
فزايش نخواهم من از ديگري
که روح مرا راحت افزا توئي
ز هر ذره جلوه دهي حسن خويش
که در ديده پيوسته بينا توئي
گر آشفته آيد حديث حسين
تو معذور دارش که گويا توئي
دوش مرا رخ نمود دلبر روحانئي
داد بدست دلم سبحه سبحانئي
من چو بفرمان او سبحه گرفتم بدست
برد ز من دين و دل از ره پنهانئي
گشت دلم مست او جان شده پابست او
خورده هم از دست او باده جانانئي
سوي من شه نشان کرد جنيبت روان
کرد در اقليم جان غارت سلطانئي
آن شه پر مکر و فن داشت خرابي من
تا بنهد از کرم گنج بويرانئي
آه که از عشق دوست کين همه فتنه ازوست
عابد ديرينه شد عاشق رهبانئي
کرد ز خود فانيم داد پريشانيم
برد مسلمانيم آه مسلمانئي
سطوت عشق جليل ساخته بي قال و قيل
خون دلم را سبيل بر خطر جانئي
آه که از بيخودي من چه شغب ها کنم
گر نکند شاه من رسم نگهبانئي
دوست چو آمد عيان رفت حسين از ميان
عاريه دارد بدوش خلعت انسانئي
دست بختم کوته است از دامن وصلت که هست
پايه من سست قدرت بخت والا آمده
گوهر طبعم نثار خاک پايت کي سزد
گرچه از روي شرف لؤلؤي لالا آمده
نظم من در خورد جاهت کي بود با آنکه هست
در شعرم خوشتر از دري شعرا آمده
اي ز آب مرحمت شسته لباس دين ما
تا ز چرک شرک صافي و مصفا آمده
کنج ويران جاي گنج آمد از آن مهر ترا
در دل ويران من پيوسته مأوي آمده
پاي مرديهاي لطفت ميرساند دمبدم
آنچه از درگاه حق ما را تمنا آمده
هم ز لطف خويشتن درمان درد ما بکن
اي ز لطفت درد جانها را مداوا آمده
اي با دل شکسته ترا کار آمده
درد تو مرهم دل افکار آمده
بيا در بزم عشق اي دل حريف درد جانان شو
برافشان جان بروي يار و از سر تا قدم جان شو
اگر ذوق و صفا خواهي نثار دوست کن جانرا
وگر کيش وفاداري به تير عشق قربان شو
چو شاه عشق با چوگان سوي ميدان جان آمد
ببوي لذت زخمش برغبت گوي ميدان شو
يکي دان و يکي بين شو ترا آخر که ميگويد
که گاهي در پي اين باش و گاهي طالب آن شو
اگر خواهي که ره يابي بخلوتخانه وحدت
ز انس انس دل بگسل چو جن از خلق پنهان شو
حسين از دامن مردي بچشم جان بکش گردي
سري بر پاي مردان نه بخاک راه يکسان شو
باز آتشي در جان من زد عشق شورانگيز تو
نو شد جراحتهاي غم از غمزه خونريز تو
اي ماه مهرآموز من دمساز عالم سوز من
جانم وفاآموز شد از جور لطف آميز تو
هر بي نوائي کو نهد در صف عشاق تو پا
کي سر تواند تافتن از زخم تيغ تيز تو
ناموس و پرهيز مرا تاراج کرده غمزه ات
فرياد اي هشيار دل زين مست بي پرهيز تو
بر رخ کشيده پرده ها مهر از حيا پيش رخت
در خط شده مشک خطا از خط عنبر بيز تو
اي دل نهاده جان بکف در کوي جانان نه قدم
کاندر بر سلطان ما اين است دست آويز تو
گر بر دل و جانت حسين درتافتي خورشيد عشق
طالع شد از مغرب زمين آن شمس انجم ريز تو