غزلیات منصور حلاج
مراد خاطر خود در جهان نمي يابم
دواي درد دل ناتوان نمي يابم
جهان بگشتم و آفاق سر بسر ديدم
ولي ز گمشده خود نشان نمي يابم
چو باد گرد چمنها برآمدم ليکن
گلي که بايدم از گلستان نمي يابم
کناره ميکنم از محفل نکورويان
که شمع مجلس خود زين ميان نمي يابم
ز سوز دل نفسي پيش کس نيارم زد
که يار همنفسي مهربان نمي يابم
دريغ و درد که در خاک بايدم جستن
گلي که در همه بوستان نمي يابم
حسين کوس سفر زن بسوي عالم جان
که آنچه ميطلبم در جهان نمي يابم
الا اي طاير سدره نشيمن
چرا کردي در اين کاشانه مسکن
ترا از بهر جولانگاه نزهت
فراز عرش رحمانست گلشن
تو اي شهباز قدسي چون کبوتر
طناب حرص کردي طوق گردن
هلا اي رستم پيکار وحدت
فرو مگذار اندر چاه بيژن
چو جغد اي طاير قدسي نشايد
بسر بردن در اين ويرانه گلخن
تو اندر خانه تاريک و عالم
ز خورشيد حقايق گشته روشن
گر از خانه برون نتواني آمد
براي روشني بگذار روزن
دل مردان نرفتي زانکه هردم
فريبت ميدهد نيرنگ اين زن
تو چون طفلي و عالم چون مشيمه
مخور خون زانکه شد هنگام زادن
قبائي از بقا چون داد شاهت
ز دوش جان لباس تن بيفکن
براي اقتباس نور بگذر
ز رخت خويش در وادي ايمن
دهن بسته چو غنچه چند باشي
چو گل خنده زنان بيرون شو از تن
چو خواندي نکته الحق عريان
چو کرم پيله گرد خويش کم تن
ز سر عشق آبستن شود دل
اگر نفس از هوا گردد ستردن
گريبانت بدست آور ز چاکي
بکش بر طارم افلاک دامن
چو در جنگ آمدي با نفس و شيطان
بچنگ آور ز حکمت تيغ و جوشن
ز چنگ ديو نفس ار باز رستي
نتابد پنجه تو گيو و بهمن
بسان طره مشکين خوبان
دل مسکين هر بيچاره مشکن
که از آه جگر سوز ضعيفان
بسوزد ماه را ناگاه خرمن
روا داري که بر ديوار عمرت
رسد از آهشان سنگ فلاخن
اگر مرد رهي دست ارادت
بدامان شه آفاق در زن
بدرگاه علي نه روي خدمت
که درگاه علي اعلا و اعلن
معاني حقايق زو محقق
مباني و دقايق زو مبين
ز يمن ذات او احکام ملت
باقواي حجج گشته مبرهن
من از تعليم آن شاه يگانه
فرو خواندم ز علم دين چنان فن
که در شرح معاني و بديعش
زبان عقل کل گشته است الکن
هماي همتم از يمن جاهش
فراز عرش ميسازد نشيمن
مرا بر خوان همت نسر طاير
بود کمتر ز يک مرغ مسيمن
سرير سدره ادني پايه ديدم
چو بر درگاه او گشتم ممکن
بچشم همت من مي نمايد
سپهر و هرچه در وي نيم ارزن
الا اي ساقي خمخانه عشق
بده دردي درد عشقم ازدن
مرا بر چهره خود ساز واله
درخت عقل من از بيخ برکن
بيک جرعه ز لوح دل فرو شوي
روايات احاديث معنعن
مرا در نفي کلي محو گردان
خلاصم ده ز احوال لم و لن
تولا چون بدرگاه تو کردم
تبرا ميکنم از شر خود من
از ايرا در همه اطراف گيتي
مرا بدتر ز من کس نيست دشمن
حسين خسته را از فضل درياب
که فضل تست عين فيض ذوالمن
ماه من چون آگهي از ناله شبهاي من
رحمتي کن بر دل بيچاره شيداي من
زآتش سودايت اي شمع جهان افروز دل
سوختم پروانه وار و نيستت پرواي من
گر ز روي لطف خاکپاي خود خواني مرا
عرش و کرسي تاج سر سازند خاکپاي من
آستينم بوسه جاي خسروان دين بود
گر ز خاک آستان خويش سازي جاي من
گر رود از دست من سرمايه سود دو کون
کم نخواهد شد ز جان سوخته سوداي من
آبروئي ميبرم از سجده خاک درت
تا شناسد روز محشر هر کسي سيماي من
آشنائي کرد با من عشق عالم سوز او
کله بر افلاک بندد آه دودآساي من
تا ز خاکپاي تو روشن شده چشم حسين
جز تو در عالم نديده ديده بيناي من
اي سر کويت بلاي روضه رضوان من
درد روح افزاي عشقت راحت و درمان من
تا مرا با چون تو جانان آشنائي دست داد
گشت از غير تو بيگانه ز غيرت جان من
شاهد معني چو از جلباب صورت رخ نمود
نيست از غير تو آگه جان معني دان من
تا شدم مرآة عشق و عشق بر من جلوه کرد
من شدم حيران او و عالمي حيران من
من کيم اي عشق مطلق بنده فرمان تو
تو که باشي مر مرا سلطان من سلطان من
گر کنم انديشه وصلت توئي انديشه ام
ور بنالم از فراقت هم توئي افغان من
ساختم از سر قدم غواص درياها شدم
گوهري چون تو برآمد ناگه از عمان من
غمزه ات اي عشق چون هردم کند غمازئي
آشکارا چون نگردد حالت پنهان من
آن من گردد سعادتها که در کونين هست
گر حسين خسته را گوئي که او هست آن من
از باده دوشينت بس بيخبريم اي جان
وز شکر شيرينت در شور و شريم اي جان
تا حسن تو شد ساقي در عشق شراب آورد
از نرگس خمارت سرمست و تريم اي جان
جز روي تو گر روئي در ديده ما آيد
فردا بکدامين رو در تو نگريم اي جان
هر چند که ظاهر شد خاشاک بر و بحريم
درياي حقايق را صافي گهريم اي جان
هر ناوک دلدوزي کز قبضه عشق آيد
گاهي هدفيم آنرا گاهي سپريم اي جان
از بهر نثار تو داريم بکف جاني
بنماي جمال خود تا جان سپريم اي جان
اي يار مسيحا دم از وصل بده مرهم
کز زخم فراق تو خسته جگريم اي جان
گفتي که حسين آخر زين در به نمي گردد
زين در به چه رو گرديم چون خاک دريم اي جان
با کس حديث عشق تو گفتن نمي توان
دريست در عشق که سفتن نمي توان
لب بسته همچو غنچه و دلخون چو لاله ام
بي باد رحمت تو شکفتن نمي توان
در دل هواي يار نيارم نگاهداشت
مهري درون ذره نهفتن نمي توان
آزار خاکپاي تو ما را طريق نيست
زانرو بچهره راه تو رفتن نمي توان
از رحم تا دل تو بسوزد بحال من
احوال خويش پيش تو گفتن نمي توان
ترک کمان کشم بکمين ميکشد ولي
ترک هواي عشق گرفتن نمي توان
گفتا حسين شب ز سر کوي ما برو
کز ناله هاي زار تو خفتن نمي توان
نتوان لعل فرح بخش ترا جان گفتن
کانچه آيد بدهان پيش تو نتوان گفتن
عارضت را که بر او مهر فلک دربان است
روشن است اينکه نيارم مه تابان گفتن
قامتت را که از او طوبي و جنت خجل است
راستي را نتوان سرو خرامان گفتن
گفتم از طره خال تو پريشان حالم
گفت باري ز تو عيب است پريشان گفتن
گفتمش از تو فراوان غم و محنت دارم
گفت حاصل چه از اين هرزه فراوان گفتن
آخر اي دوست که با محنت و درد تو مرا
نيست حاجت سخن راحت و درمان گفتن
آشکارا چو مرا سوخته اي همچو حسين
تا به کي با دگري قصه پنهان گفتن
بازم به نازي شاد کن اي نازنين دلدار من
مرهم ز زخم عشق نه بر سينه افکار من
اي آتش عشق خدا سوزان تن خاکي ما
وي صرصر وحدت بيا بر باد ده آثار من
در راه وحدت اي شمن زنار شد هستي من
شمشير سبحاني بزن تا بگسلد زنار من
قدري که دارم زاب و گل خارست در گلزار دل
اي گل ز رخسارت خجل آتش بزن در خار من
تو شمع و من پروانه ام تو بحر و من دردانه ام
در خويشتن بيگانه ام باشد که باشي يار من
تيغي بکش تا سر نهم وز ذوق رويت جان دهم
عشاق کشتن کار تو مشتاق مردن کار من
جنت نباشد گلشني در ساحت گلزار دل
اي گل ز رخسارت خجل در جان آتش بار من
گر سر دل گويم دمي آشفته گردد عالمي
در اين جهان کو محرمي تا بشنود اسرار من
بس کن حسين از گفتگو با کس مگو اسرار هو
لب تشنه اي بايد که او نوشد دمي گفتار من
دور از رخ تو زيستن اي جان نميتوان
از جان توان گذشت وز جانان نميتوان
بار جفا و جور توانم کشيد ليک
بار فراق و محنت هجران نميتوان
دشوار دامن تو بدست من اوفتاد
با ديگران گذاشتن آسان نميتوان
بي سرو قامت تو و گلبرگ عارضت
رفتن بسوي باغ و گلستان نميتوان
بي لذت مشاهده حور از قصور
راضي شدن بروضه رضوان نميتوان
گفتم که سر عشق بپوشم ز غير دوست
ليکن ز دست ديده گريان نميتوان
درد حبيب را بطبيبان مگو حسين
کز غير او توقع درمان نميتوان
اي رخت آرام جان عاشقان
وي قدت سرو روان عاشقان
تا تو اي آرام جان گشتي روان
شد روان از تن روان عاشقان
ميبرد تا روز خواب از چشم من
هر شبي آه و فغان عاشقان
از سرشک خون و آه آتشين
فاش شد راز نهان عاشقان
نرخ در و قيمت گوهر شکست
ديده گوهرفشان عاشقان
ذکر روي و وصف موي تست و بس
روز و شب ورد زبان عاشقان
در وفاداري نخواهي يافتن
چون حسين اندر ميان عاشقان
اي فاش کرده عشق تو راز نهان من
بالاي تو بلاي دل ناتوان من
لعل حيات بخش تو آب حيات دل
ياقوت آبدار تو قوت روان من
ماه ملک صفاتي و حور فرشته خوي
آسايش رواني و آرام جان من
محبوب دلپذيري و معشوق ناگزير
محصول عمر و مايه بخت جوان من
طوطي حديث و قند لبي و شکر دهن
وز شکرت ستانده حلاوت زبان من
بس فارغي و بيخبر از حال من مگر
آگه نئي ز ناله و آه و فغان من
بادا نشان درد تو بر لوح دل اگر
بر نامه وجود بماند نشان من
داني حسين جان تو کي ميرسد بلب
آندم که ميرسد بدهانت دهان من
بدين کرشمه بهر جانبي نگاه مکن
بخون غمزدگان چشمها سياه مکن
کدام عشوه گر و بيوفا ترا آموخت
که التفات بدين خسته گاه گاه مکن
منم که ياد تو پيوسته ورد جان من است
تو خواه ياد کن اين خسته را و خواه مکن
بجرم آنکه محب توام چه مي کشي ام
چو من گناه نکردم تو هم گناه مکن
چو دل بوصل تو بستم ندا رسيد ز غيب
که اي گدا طلب قرب پادشاه مکن
دلا چو بار دهندت بر آستانه يار
به راستان که جز از آستان پناه مکن
حسين اگر قدمت ثابتست در ره عشق
هزار زخم بخور از حبيب و آه مکن
باختيار نگشتم ز کوي دوست برون
ز آستانه ليلي کجا رود مجنون
بهشتم آن سر کوي رضاي دل آراي
باختيار نگشت آدم از بهشت برون
چو آيدم ز کنار وداع جيحون ياد
شود کنار من از خون ديده ام جيحون
من از نصيحت عاقل صلاح نپذيرم
بگوش عشق فسانه بود هزار فسون
جنون ز سلسله اي کم شود وليک مرا
از آن سلاسل مشگين زياده گشت جنون
چو مهرباني تو بي تو صبر من کم شد
ولي چو حسن تو عشقم همي شود افزون
بيا بباده گلرنگ هيچ حاجت نيست
که همچو چشم تو مستم از آن لب ميگون
بلو ح ماه تو منشور دلبري بنوشت
همان بنان که کشيد از براي طغرانون
مگو حسين بوصل حبيب چون برسم
توان رسيد بوصلش بقدرت بيچون
اي غم سوداي تو خلوت نشين جان من
درد روح افزاي تو سرمايه درمان من
تو گل باغ بهشت و جان من بستان آن
تا برفتي رفت بي تو رونق بستان من
چشم من جام شرابست و دل زارم کباب
تا مگر گردد خيال تو شبي مهمان من
گر بصورت گشته ام غايب ز جانان باک نيست
نيست غايب جان و دل از حضرت جانان من
با سر کويت فراغت دارم از باغ بهشت
نيست غير از کوي جانان روضه رضوان من
گوشوار جان کند از در الفاظ حسين
گر رسد شعرت بگوش شاه معني دان من
يارب مه تابان من يا نور رباني است اين
عيسي چارم آسمان يا يوسف ثاني است اين
فراش دردش سوي دل آمد که جاروبي زند
در خانه غوغا ديد و گفت يارب چه افغاني است اين
خلوتسراي خاص شه و آنگه در او نامحرمان
زينسان روا دارد کسي آخر چه حيواني است اين
بيرون کشيد آن جمله را از عشق آورد آتشي
ميسوخت بام و خانه را گفتم مسلماني است اين
گفتا که اي نادان برو کاندر ضلالي تو گرو
بي تو و نه اين رخت تو در خورد سلطاني است اين
چون خانه شد پاک از همه آورد تخت و رختها
گفتا که ميدارش نگه کز فضل رباني است اين
ناگاه آمد جذبه اي و آزاد کرد از من مرا
گفتم شهست اين گفت ني چاوش خاقاني است اين
وانگاه آمد پرتوي آتش کشي هستي کشي
چون رفتم از خود گفت اين سبحات سبحاني است اين
اين بس رخ دلدار خود ديدم بچشم يار خود
بيخود شنيدم اين ندا کانوار رحماني است اين
خاموش کن اکنون حسين کانجا نميگنجد سخن
زين پس بگرد تن متن کآسايش جاني است اين
غربت چو دربان بر درش بنشست و راند اغيار را
من نيز رفتم گفت رو هنگام درباني است اين