غزلیات حزین لاهیجی

به باغ راهِ خزان و بهار نتوان بست
به رویِ بخت درِ روزگار نتوان بست
کنارِ کِشت چه خوش می سرود دهقانی
که: سیل حادثه را رهگذار نتوان بست
مگر کسی دهنِ شیشه وا کند، ورنه
دهانِ شکوۀ ما در خمار نتوان بست
شکوفه رفت و قلندروَش این حکایت گفت
که:برگ تا نفشانند،بار نتوان بست
دی است نوبت ما بی بضاعتان،ساقی!
که عقدِ دخترِ رز در بهار نتوان بست
نمی توان به شب آتش نهفته داشت، حزین
نهان به زلف دل داغدار نتوان بست

پیمان غنچه با دم مشکل گشای کیست؟
بوی گل گسسته عنان در هوای کیست؟
بر گِرد اوست کعبه . بتخانه در طواف
دولتسرای دل حَرَمِ کبریای کیست؟
ز افغان شکیب نیست در آتش سپند را
مُهر زبان دل نگهِ سرمه سای کیست؟
انگشت شاخ به شهادت بلند شد
گل سایه پرورِ کفِ معجز نمای کیست؟
خون در دلم ز جلوۀ گل جوش می زند
باغ و بهار آینه دارِ لقای کیست؟
کام حزین خسته به یک نوشخند داد
این مرحمت ز غتچۀ رنگین ادای کیست؟

بر خاست دل زسینه پیکان فرو نشست
تا پر خدنگ ناز تو در جان فرو نشست
بود از نوای تو همه جا شعله ها بلند
خامش نشستم، آتش سوزان فر نشست
اشکم کمر به سینه افلاک بسته بود
مژگان ز گریه بستم و طوفان فرو نشست
برخاست موج شکوه ، ولی دل ز تاب رشک
دم در کشید و شورش عمّان فرو نشست
افسرده شد جهان چو حرین از میانه رفت
مجنون گشت و شور بیابان فرو نشست

در پی دلشدگان جلوۀ طنّازی هست
با خرابی زدگان خانه براندازی هست
گر چه ما سبزۀ خوابیدۀ این گلزاریم
سر ما در قدم سرو سرافرازی هست
هرگز از خویش نکردیم سخن ساز چو نی
لب خاموشی ما گوش برآوازی هست
چیده از دام و قفس طُرفه بساطی هر سو
عشق پنداشته ما را پر پروازی هست
در و دیوار جهان گوش بر آواز دل اند
مگشا پردۀ این راز ،که غمّازی هست
از طلسم تن خاکی رخ امّید متاب
که در این مشت غبار آینه پردازی هست
می تراود ز لبم زمزمه بی خواست - حزین-
می توان یافت در این پرده سخنسازی هست

باید همه تن صرف نگاهی شد و برخاست
چون شمع سراپا همه آهی شد و برخاست
هر دانۀ اشکی که به راه تو فشاندم
از فیض وفا مهر گاهی شد و برخاست
دل چون به تمنّای تو آسوده نشیند؟
کوه از غم عشقت پَرِ کاهی شد و برخاست
شبهای جدایی به هواداری چشمم
هر مدَِ نگه ابر سیاهی شد و برخاست
خون تو حزین تا به ره عشق نخوابد
هر لاله ز خاک تو گواهی شد و برخاست

بار ستم یار گران است و گران نیست
جانبازی عشّاق زیان است و زیان نیست
یارب! چه شنیده است ز اغیار؟که امروز
با ما نگه یار همان است و همان نیست
بویی نه و رنگی است به رخساره جهان را
در گلشنِ تصویر خزان است و خزان نیست
گردد به گلو بس که گره ،سوخت نفس را
ما را سبق گریه روان است و روان نیست
پیداست - حزین - از نفست بوی محبّت
در جیب تو این مشک نهان است و نهان نیست

ساقی از وَرَع کیشان ،مطرب از خموشان است
بی صفاتر از مسجد بزم دُردنوشان است
چاک پیرهن بگشا ،قبلۀ نیاز من
کعبه در سر کویت از پلاس پوشان است
چینِ جبهه وا کردی ،عیش عاشقان خوش باد
خنده از لبت گل کرد ،عید باده نوشان است
پیر خانقاه من! مست و پایکوبی 
سر بده قدح بستان ،کوی میفروشان است
جوش می ، خروش نی ،گر مکرّرت باشد
نالۀ حزین بشنو ، دل ز خوش سروشان است

تن سختی کشم نزار دل است
کمر کوه زیر بار دل است
دل از آن طرّه در پریشانی است
سر این فتنه در کنار دل است
چشم تا کار می کند ما را
گُل اشک است، نوبهار دل است
چمن عشق را خزانی نیست
گل پایبند خار خار دل است
عرق شرم ابر از دریاست
دیده تا هست،شرمسار دل است
ز دَم آینه پای دار ، حزین
نفس پاک هم غبار دل است

باشد رگ هر برگ چمن دام هوسها
رشک است به آزادی مرغان قفسها
کوتاهی پرواز بود لازم هستی
پیچیده به بال و پر ما تار نفسها
رحم است به مستی که ز میخانه برآید
در کشور عقل است به هر کوچه عسسها
خفتیم در این مرحله تا قافله ها رفت
بیدار نگشتیم ز فریاد جرسها
فریاد حزین از نفس سینه خراشت
نِشتر به رگ گل زده ،آتش به قفسها

گیرد شرار عبرت از بی بقایی ما
برق آستین فشاند بر خودنمایی ما
ای عجز! همّتی کن ، تا بال و پر بریزیم
صیّاد ما ندارد فکر رهایی ما
ما تو در حقیقت چون آتش و سپندیم
ای عشق! از تو آید مشکل گشایی ما
ای برهمن! نداری در پیش ما وقاری
برتر نشیند از کفر زهد ریایی ما
غیرت اگر نمی شد مهر لب سپندم
می سوخت عالمی را آتش نوایی ما

شور دلها بود ترانه ما
نمک دیده ها فسانهٔ ما 
سر رفعت به عرش می ساید
علم آه عاشقانهٔ ما
خرد افتاده بود صبح ازل
بیخود از بادهٔ شبانهٔ ما
یادگار هزار رنگ گل است
خس و خاشاک آشیانهٔ ما
در محبّت دراز باد حزین
عمر غمهای جاودانهٔ ما

مرا آزاد می سازد ز دام دل تپیدنها
جنون گر وسعتی بخشد به صحرای رمیدنها
به خاک افتادهٔ ضعفم چو نقش پا در این وادی
زمینگیر غبار خاطرم از آرمیدنها
رقیبان را به درد خود نبیند هیچ ناکامی
چه با جان زلیخا کرد رَشکِ کف بریدنها
تب و تاب دل ما تشنه کامان را چه می دانی؟
شراب بی خماری می کشی از لب مکیدنها
بهاران بوده ای در باغ ،دی را هم تماشا کن
عجب برچیدنی دارد بساط عیش چیدنها
حزین! آخر سر حرفی به آن شیرین زبان واکن
چه لذّت برده ای از شهدِ ناکامی چشیدنها؟

دیدم صنمی، های! صلا! کعبه نشین ها!
بیعانه ببازید به یادش دل و دینها
درعشق دل از کوثر و رضوان نگشاید
از دوست تسلّی نتوان گشت به اینها
صیدِ دلم افتاده به صحرای رمیدن
صیّاد نگاهان! بگشایید کمینها
آن کیست که در جلوه گَهَت رخش بتازد؟
کرده است تهی غمزه ی بی باک تو زین ها
در کیش محبت هدفِ ناوک نازند
ابروی کماندار تو را چله نشین ها
زیر قلم توست – حزین! – کشور معنی
این نقش ندارند خدیوان به نگینها

گوشی نشنیده‌ است صفیر از قفس ما 
چون شمع، به لب سوخته آید نفس ما
با قافلهٔ لاله در این دشت رفیقیم
گلبانگ خموشی است فغان جرس ما
کوتاه صفیرم، قفسم را بگذارید
جایی که رسد ناله به فریادرس ما
افتاده حزین از سر آن زلف رساتر
در جلوه گری خامهٔ مُشکین نفس ما

نهفته ام به خموشی خیال روی تو را 
مباد کز نفسم بشنوند بوی تو را
ز سنگ محتسب شهر غم مخور ،ساقی 
سپرده ایم به پیر مغان سبوی تو را
اگر غلط نکنم ،حرف ما و من غلط است 
شنیده ام ز لب خویش گفتگوی تو را
شده ست شیفته بلبل به باغ و حور به خُلد 
ندیده اند گلستان رنگ و بوی تو را
اگر به دامن وصل تو دست ما نرسد 
کشیده ایم در آغوش، آرزوی تو را
شود ز باختن رنگم آتشین لعلت
چه نازکی است عتاب بهانه جوی ترا
به طور عشق حزین آستین فشان گردد 
کلیم اگر شنود، طرزهای و هوی تو را